Fundamental Researches in Humanities

fa اولویت‌بندی رویکردهای تولید علوم انسانی اسلامی با تکنیک تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)؛ مطالعه حلقه‌های مفقوده و چالش‌های زنجیره ارزش Prioritizing the Approaches to the Production of Islamic Humanities Using the Analytic Hierarchy Process (AHP); A Study of the Missing Links and Challenges of the Value Chain تخصصي Special پژوهشي Research علوم انسانی رایج در غرب، علی‌رغم تنوع مکاتب معرفت‌شناختی، عمدتاً بر مبانی اومانیستی استوارند و منابع معرفتی فراتجربی را در فرآیند تولید علم کنار نهاده‌اند. این ویژگی موجب ناکارآمدی نسبی آن علوم در پاسخگویی به نیازهای معنوی، هویتی و ارزشی جوامع اسلامی شده است. درمقابل، اندیشه تولید «علوم انسانی اسلامی» با هدف تأسیس دانشی مبتنی بر وحی، عقل، شهود و تجربه، از دهه‌ها پیش در میان اندیشمندان مسلمان مطرح شده و نهادهای علمی متعددی در کشورهایی همچون ایران به آن اختصاص داده شده‌اند. با‌این‌حال، این جریان فکری با چالش‌های ساختاری و معرفتی‌ای مواجه است که ناشی از وجود حلقه‌های مفقوده در زنجیره ارزش تولید علم می‌باشند. زنجیره ارزش تولید علوم انسانی اسلامی، فرآیندی نظام‌مند از تدوین مبانی نظری تا استنباط نظریه، بازتعریف مفاهیم، طراحی راهکارهای کاربردی و نهادینه‌سازی است که در صورت وجود حلقه‌های مفقوده میان مراحل آن، خروجی نهایی کارآمدی حاصل نخواهد شد. سؤال اصلی پژوهش این است که این حلقه‌های مفقوده کدامند و از میان چهار رویکرد اصلی تولید علوم انسانی اسلامی (تأسیسی، ترمیمی-تکمیلی، تهذیبی و توصیه‌ای) کدام‌یک در رفع هر‌یک از این حلقه‌ها کارآمدتر است؟ برای پاسخ، پژوهش حاضر با روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و با استفاده از پرسشنامه مقایسات زوجی در اختیار خبرگان انجام شد. ده معیار (حلقه مفقوده) از ادبیات استخراج و داده‌ها تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که «ارتباط بین نظریه و عمل» با وزن 0.15 مهم‌ترین حلقه مفقوده است و پس‌از‌آن به‌ترتیب «عدم تبیین دقیق تأثیر بنیان‌ها بر نظریات» (0.13)، «ضعف روش‌شناسی» (0.12) و «ضعف نقد و بازنگری» (0.12) قرار دارند. همچنین از نظر خبرگان، رویکرد ترمیمی-تکمیلی با امتیاز نهایی 0.32 بالاترین کارایی را در مواجهه با مجموعه حلقه‌ها دارد و رویکردهای تأسیسی (0.31)، تهذیبی (0.22) و توصیه‌ای (0.16) در رتبه‌های بعدی هستند. نتیجه آنکه سیاست‌گذاری برای تکمیل زنجیره ارزش علوم انسانی اسلامی باید بر پیوند نظریه و عمل متمرکز شود و راهبرد بهینه، تلفیقی از رویکرد ترمیمی در عرصه اجرا و رویکرد تأسیسی در بنیان‌های نظری است. Despite the diversity of epistemological schools, mainstream Western humanities are predominantly founded upon humanistic principles and have marginalized extra-empirical sources of knowledge (such as revelation and intuition) in the process of knowledge production. This characteristic has contributed to their relative inadequacy in addressing the spiritual, identity-related, and value-based needs of Islamic societies. In contrast, the idea of producing "Islamic humanities" – aimed at establishing a body of knowledge grounded in revelation, reason, intuition, and experience – has been advanced by Muslim scholars for decades and has led to the establishment of numerous academic institutions in countries such as Iran. However, this intellectual movement faces structural and epistemological challenges arising from the existence of missing links in the value chain of knowledge production. The value chain of Islamic humanities is a systematic process that begins with the formulation of theoretical foundations and proceeds through theory derivation, reconceptualization, design of practical solutions, and institutionalization. Any missing links within this chain undermine the efficacy of the final output. The main research question is: what are these missing links, and which of the four main approaches to producing Islamic humanities – foundational, remedial-complementary, purification, and advisory – is more effective in addressing each of these links? To answer this, the study employed the Analytic Hierarchy Process (AHP) , utilizing pairwise comparison questionnaires completed by experts. Ten criteria (missing links) were extracted from the literature and the data were analyzed. The findings indicated that the "gap between theory and practice" is the most significant missing link (weight: 0.15), followed by "lack of precise explanation of the impact of foundational principles on theories" (0.13), "methodological weakness" (0.12), and "weakness in critique and revision" (0.12). Furthermore, according to the experts, the remedial-complementary approach achieved the highest overall score (0.32) in addressing the set of missing links, followed by the foundational approach (0.31), the purification approach (0.22), and the advisory approach (0.16). The conclusion is that policymaking aimed at completing the value chain of Islamic humanities should focus on connecting theory and practice, and that the optimal strategy is a combination of the remedial approach in the practical domain and the foundational approach in the theoretical foundations. علوم انسانی اسلامی, زنجیره ارزش, حلقه‌های مفقوده, تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP). Analytic Hierarchy Process (AHP), Islamic Humanities, Value Chain, Missing Links. 11 46 http://frh.sccsr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-492-1&slc_lang=fa&sid=1 Ebrahim Kimiyaei Devin ابراهیم کیمیایی دوین Kimiyaei@isu.ac.ir 10031947532846001772 0009-0009-3907-7068 No Institute For Islamic Studies in Humanities (IISH), Ferdowsi University of Mashhad. پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. Vahid Arshadi وحید ارشدی v.arshadi@um.ac.ir 10031947532846001773 0009-0009-6727-6023 Yes Institute For Islamic Studies in Humanities (IISH), Ferdowsi University of Mashhad. پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.