Fundamental Researches in Humanities

fa اولویت‌بندی اصول اقتصاد اسلامی در طراحی نظام تکثر پولی با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی AHP Prioritizing the Principles of Islamic Economics in the Design of a Plural Monetary System Using the Analytic Hierarchy Process (AHP) تخصصي Special پژوهشي Research در شرایطی که نظام‌های پولی متمرکز با چالش‌های ساختاری نظیر نابرابری توزیعی، تورم ساختاری و آسیب‌پذیری در برابر شوک‌های اقتصادی مواجه‌اند، الگوهای جایگزین پولی، ازجمله نظام تکثر پولی، در ادبیات اقتصاد پولی به‌عنوان یکی از گزینه‌های قابل‌بررسی برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی مطرح شده‌اند. بااین‌حال، امکان انطباق چنین الگویی با مبانی اقتصاد اسلامی، مستلزم تبیین دقیق مبانی نظری، حدود مشروعیت و الزامات حکمرانی آن است. هدف این پژوهش، شناسایی و اولویت‌بندی اصول اقتصاد اسلامی در طراحی الگویی از نظام تکثر پولی سازگار با مبانی اقتصاد اسلامی است. این مطالعه با رویکردی ترکیبی (کیفی-کمی) و با تکیه بر نظریه اعتباریات علامه طباطبایی (ره) و سیاست‌های اقتصاد مقاومتی انجام شد. در بخش کیفی، مؤلفه‌های الگوی پیشنهادی از متون فقهی، فلسفی و ادبیات مرتبط استخراج و در چهار محور معرفت‌شناختی، کارکردی، نهادی و حکمرانی طبقه‌بندی گردید. در بخش کمی، به‌منظور تعیین اهمیت نسبی این اصول، از روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) و نظرات ۵۰ نفر از کارشناسان و پژوهشگران حوزه اقتصاد اسلامی و مالی استفاده شد. نتایج نشان داد که اصل «عدالت‌محوری و حق‌مداری» بیشترین وزن را در میان اصول مورد بررسی دارد و پس از آن، «سازوکار مشروع‌سازی و نظارت شرعی»، «پویایی اعتباری و انعطاف‌پذیری»، «وضع اجتماعی و مقبولیت عمومی» و «کارکرد ارزشی و اخلاقی» قرار می‌گیرند. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که در صورت فراهم‌بودن الزامات نهادی، حقوقی و نظارتی و اعمال نظارت مؤثر شرعی، می‌توان الگویی از تکثر پولی را طراحی کرد که با مبانی اقتصاد اسلامی و اهداف اقتصاد مقاومتی سازگار باشد. ازاین‌رو، پژوهش حاضر در پی دفاع از الگوی متعارف یا نئولیبرالی تکثر پولی و یا اثبات برتری مطلق آن نیست؛ بلکه می‌کوشد اصول، شرایط و الزامات لازم برای ارزیابی امکان طراحی نسخه‌ای سازگار از این الگو در چهارچوب اقتصاد اسلامی را تبیین کند و چهارچوبی تحلیلی برای استفاده پژوهشگران، سیاست‌گذاران و نهادهای مالی اسلامی ارائه دهد.   Given that centralized monetary systems face structural challenges such as distributive inequality, structural inflation, and vulnerability to economic shocks, alternative monetary models—including plural monetary systems—have been proposed in monetary economics literature as viable options for enhancing economic resilience. However, the adaptability of such a model to the foundations of Islamic economics requires a precise elaboration of its theoretical underpinnings, the limits of its legitimacy, and its governance requirements. This study aims to identify and prioritize the principles of Islamic economics in designing a plural monetary system consistent with Islamic economic foundations. Adopting a mixed-methods approach (qualitative-quantitative) and drawing upon 'Allamah Ṭabāṭabāʾī's theory of creditivistic perceptions (i‘tibāriyyāt) and the policies of resistance economy, the research was conducted in two phases. In the qualitative phase, the components of the proposed model were extracted from jurisprudential, philosophical, and relevant literature and classified into four dimensions: epistemological, functional, institutional, and governance. In the quantitative phase, the Analytic Hierarchy Process (AHP) was employed, utilizing the opinions of 50 experts and researchers in Islamic economics and finance to determine the relative importance of these principles. The results indicate that the principle of "justice-orientation and rightfulness" (‘adālat-meḥvarī wa ḥaq-medārī) carries the highest weight among the principles under consideration, followed by "mechanisms of legitimation and Shariah supervision," "creditational dynamism and flexibility," "social status and public acceptability," and "value-based and ethical function." The findings suggest that, provided the necessary institutional, legal, and regulatory requirements are met, and effective Shariah oversight is exercised, a plural monetary model can be designed that is compatible with the foundations of Islamic economics and the objectives of the resistance economy. Accordingly, this paper does not seek to defend the conventional or neoliberal model of monetary pluralism nor to assert its absolute superiority; rather, it endeavors to elucidate the principles, conditions, and requirements for assessing the feasibility of designing a compatible version of this model within the framework of Islamic economics, and to offer an analytical framework for researchers, policymakers, and Islamic financial institutions.   نظام پولی, تکثر پولی, اقتصاد اسلامی, روش تحلیل سلسله‌مراتبی AHP. Monetary System, Monetary Pluralism, Islamic Economics, Analytic Hierarchy Process (AHP). 209 242 http://frh.sccsr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-486-1&slc_lang=fa&sid=1 Ahmadali re احمدعلی رضایی rezai.ahmadali66@gmail.com 10031947532846001781 0009-0004-3053-924X Yes Collaborative Researcher, Scientific Economics Department, Humanities Research Institute, Al-Mustafa International University, Al-Mustafa University, Qom, Iran. پژوهشگر همکار گروه علمی اقتصاد، پژوهشکده علوم انسانی، پژوهشگاه المصطفی، دانشگاه بین المللی المصطفی، قم، ایران Mohammad Saied Panahi Boroujerdi محمد سعید پناهی بروجردی ms_panahi@atu.ac.ir 10031947532846001782 10031947532846001782 No Faculty of Economics, Allameh Tabatabai University, Tehran, Iran استادیار دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی ، تهران، ایران Hamid Joushghani Naeini حمید جوشقانی نائینی mirsadry @gmail.com 10031947532846001783 10031947532846001783 No