علوم انسانی: چیستی، ساحتها و فرایندهای تحول در آن The Humanities: the Nature, the Spheres and the Processes of Their Transformation 1 1 چکیده توجه به مسئله ضرورت تحول در علوم، به‌ویژه علوم انسانی از مهم‌ترین و ارزشمندترین دستاوردهایی است که انقلاب اسلامی ایران برای جهان اسلام به ارمغان آورد. در جمهوری اسلامی به نسبت دیگر کشورهای مسلمان فضایی ایجاد گشته است که پژوهشگران و صاحب‌نظران در باب آن نظریه‌پردازی نمایند و چگونگی آن را تبیین نمایند؛ زیرا این دستاورد در صورتی به جوامع اسلامی انتقال‌پذیر است که درباره چیستی علوم انسانی و فرایندهای مورد نیاز برای تحول در آن بیشتر و دقیق‌تر اندیشید. در این مقاله پس از بررسی چیستی علم و علوم انسانی و با این مفروض که تحول در علوم انسانی به معنای تبدیل پایدار و دارای مرجعیت علمی در مبانی و بنیادها، روش‌ها، مفاهیم، ساختارها، نظریه‌ها و مکاتب و متون علمی در جهت مطلوب است، ساحت‌های این تحول معرفی و مراحل فرایندهای «راهبردی»، «مدیریتی» و «معرفتی» تحول در علوم انسانی تشریح می‌شود. با این بیان معلوم می‌گردد که در تحول علوم انسانی، رویکرد ترمیمی، تهذیبی و پیرایشی، نقلی‌سازی و بومی‌سازی فرهنگی و کاربردیِ محض منظور نیست، و مقصود از تحول در علوم انسانی، فرایندی است که در آن، نظریه‌های علوم انسانی، روش‌مندانه و مبتنی بر مبانی و منابع اسلامی (عقل، تجربه و نقل دینی) در راستای مقاصد شریعت و نیازهای جامعه اسلامی تولید گردند. 2 Abstract The attention to the necessity of the transformation in sciences, especially in the humanities, is one of the most important and valuable achievements brought about by the Islamic Revolution in Iran for the Islamic world. In the Islamic Republic, the opportunities for research in this regard, which are more than any other Muslim countries, have prepared the ground for researchers and experts to theorize about it and explain the related methods; this is because these achievements are transferable to other Islamic societies only if we seriously think about what the humanities are and what processes are necessary to achieve this transformation. In this paper, after reviewing the nature of science and the humanities, and assuming that the transformation in the humanities means a stable one in a desired direction with a scientific authority in fundamentals, methods, concepts, structures, theories and schools and scientific literatures, the spheres in this transformation are introduced and the steps in the "strategic", "managerial" and "epistemological" processes in this transformation are described. Thus, it is obvious that this transformation is neither a reconstructive reductive approach nor a mere applied cultural traditionalization and indigenization, but what is meant by the transformation in the humanities is a process in which the theories in the humanities will be systematically produced according to Islamic principles and resources (wisdom, experience and religious tradition) in line with the purposes of Sharia and the needs of the Islamic society. 7 34 2015/09/15 1394/6/24 2016/03/5 1394/12/15 عبدالحسین خسروپناه Abdol Hossein Khosrow Panah استاد حوزه علمیه قم و استاد تمام فلسفه پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ایران khosropanahdezfuli@gmail.com the humanities Islam transformation in the humanities processes of transformation علوم انسانی اسلام تحول در علوم انسانی فرایندهای تحول. ##قرآن کریم.##استرول، اورام. 1384. فلسفه تحلیلی در قرن بیستم. مترجم فریدون فاطمی. انتشارات نشر مرکز تهران. چاپ دوم. ##اُکاشا، سمیر. 1387. فلسفه علم. مترجم هومن پناهنده. تهران. فرهنگ معاصر.##بستان، حسین. 1384. گامی به سوی علم دینی. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. چاپ اول.##چالمرز، آلن. ف. 1387. چیستی علم. مترجم سعید زیباکلام. انتشارات سمت.##خسروپناه، عبدالحسین. 1383. کلام جدید. انتشارات مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه. چاپ سوم.##راغب اصفهانی. 1429م. المفردات. قم. طلیعه نور. چاپ چهارم.##ری‌شهری، محمد. 1385. علم و حکمت در قرآن و حدیث. ج 1 و 2. مترجم عبدالهادی مسعودی. مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث. چاپ سوم.##سبزواری، ملاهادی. 1380. شرح منظومه. 3 جلد. تصحیح و تعلیق آیت‌الله حسن‌زاده آملی. نشر ناب. چاپ چهارم.##سروش، عبدالکریم. 1385. تفرج صنع. تهران. صراط.##شیرازی، صدرالدین محمد. شرح اصول کافی. 2 جلد. مترجم محمد خواجوی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##طباطبایی، سید محمدحسین. 1422ق. نهایه الحکمه. قم. مؤسسه نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.##طبرسی، علی. ۱۴۳۱ق. مشکاه‌الانوار فی غرر الاخبار. قم. دارالحدیث.##طریحی، فخرالدین. 1985م. مجمع البحرین. ج 6. تحقیق سید احمد حسینی. بیروت. نشر دارالمکتبه الهلال. چاپ اول.##عاملی، شیخ حرّ. 1412ق. وسایل‌الشیعه. ج 27. قم. مؤسسه آل بیت علیه‌السلام لاحیاء تراث.##فروند، ژولین، 1362. نظریه‌های مربوط به علوم انسانی. مترجم محمد کاردان. مجتمع دانشگاهی ادبیات و علوم انسانی تهران.##فیض کاشانی، محمد. ۱۴۰۶ق. الوافی. اص‍ف‍ه‍ان. م‍ک‍ت‍ب‍ه الام‍ام ام‍ی‍رال‍م‍ؤم‍ن‍ی‍ن ع‍ل‍ی ع‍ل‍ی‍ه‌ال‍س‍لام ال‍ع‍ام‍ه.##فیومیٍ، مقری. 1405ق. مصباح المنیر. ج2. قم. مؤسسه دارالهجره.##کلینی، محمد. 1430. اصول کافی. 2 جلد. مؤسسه تاریخ العربی.##کوهن، توماس. 1383. ساختار انقلاب‌های علمی. مترجم عباس طاهری. تهران. نشر قصه.##گیلیس، دانالد. 1381. فلسفه علم در قرن بیستم. مترجم حسن میانداری. قم- تهران. انتشارات سمت و مؤسسه طه.##لازی، جان. 1362. درآمدی تاریخی به فلسفه علم. مترجم علی پایا. تهران. مرکز نشر دانشگاهی.##مجلسی، محمدباقر. 1403ق. بحارالانوار. بیروت. مؤسسه الوفاء. ج 2. چاپ دوم. ##مجموعه گفتارها. 1392. چیستی تحول در علوم انسانی. قم. دفتر نشر معارف.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1383. آموزش فلسفه. 2 جلد. شرکت چاپ و نشر بین‌الملل وابسته به مؤسسه انتشارات امیرکبیر. ##مصطفوی، حسن. 1385. التحقیق فی الکلمات قرآن مجید. ج 8. تهران. مرکز نشر آثار علامه مصطفوی. چاپ اول.##مطهری، مرتضی. 1385. بیست گفتار. تهران. انتشارات صدرا. چاپ پنجم. ##ــــــــــــــــــــــــ. 1389. ده گفتار. تهران. انتشارات صدرا.##نصیرالدین طوسی، محمد. ۱۳۷۰. آداب المتعلمین. ق‍م. دارال‍ک‍ت‍اب [م‍رک‍ز پ‍خ‍ش]‫.##هال، لویس ویلیام هلزی. 1363. تاریخ و فلسفه علم. مترجم عبدالحسین آذرنگ. تهران. انتشارات سروش.##Boyd, Richard and Philip Gaspe, and J.D.Trout (Ed) 1997, The Philosophy Of Science, London: England.##Craig, Edward, 1998، Routlege Encyclopedia Of Philosophy, London and New York. ##McGrew, Timothy and Marc Alspector- Kelly and Fritz Allhoff (Ed), 2009 ،Philosophy Of Science: An Historical Anthology, Edited by, Wiley- BlackWell.## ##

تغییر و ساخت و تفکیک آن از شناخت به عنوان راهبرد تحقق علوم انسانی اسلامی The Change and Construction, and Separating it from Knowledge as a Strategy for Realization of Islamic Humanities 1 1 چکیده بشر امروز فقط درصدد کشف و فهم مجهولات نیست؛ وی می‌خواهد علاوه بر کشف به منطقِ تصرف، تغییر و طراحی دوباره دست یابد. به عبارت دیگر انسان هنگامی که سراغ کشف مجهول می‌رود هر مجهولی را نمی‌خواهد کشف کند بلکه مجهولی را کشف می‌کند که به وی قدرت تغییر، ساخت و تولید می‌دهد. البته این تلاش انسان منحصر در دنیای طبیعی نیست بلکه روابط انسانی و نهادهای اجتماعی را نیز دربرمی‌گیرد؛ در دست‌یابی به این منظور، علوم انسانی به خدمت گرفته می‌شود. به خاطر بی‌توجهی به عنصر «ساخت» و طراحی منطق آن، جوامع مسلمان به خصوص در علوم انسانی مانند حقوق، سیاست، اقتصاد و... با یافته‌های جهان غرب به عنوان موضوعات جدید برخورد نموده و تلاش کرده‌اند با منطق «شناخت» به مواجهه یا استفاده از آن‌ها بپردازند؛ یافته‌هایی که بر اساس منطق ساختِ متناسب با بنیان‌های نظری و زیست‌بوم فرهنگی-تاریخی غربی‌ها طراحی شده است. چنین امری نه تنها کمک شایانی به جوامع مسلمان نکرده، بلکه موجب ناهماهنگی در ساختار معرفتی و اجتماعی مسلمانان نیز شده است. راهبرد اساسی این است که اندیشمندان مسلمان بتوانند با طراحی منطقِ ساختِ مبتنی بر مبانی معرفتی و دیگر مبانی، نیازها را شناسایی کنند و نهادها و ساختارهای متناسب فرهنگی، حقوقی، سیاسی و اقتصادی را بر اساس آن طراحی و مدیریت نمایند. نوشتار حاضر تلاش می‌کند با تفکیک «منطق شناخت» از «منطق ساخت» به عناصر اصلی منطق ساخت و تبیین آن‌ها دست یابد. 2 Abstract Nowadays man is not just seeking to discover and understand the unknowns; rather, he tries to achieve the logic of possession, change and redesign; in other words, when he starts discovering an unknown, he does not want to discover any unknown, but he tends to discover the one which gives him the power to change, construct and produce. Of course, this human effort includes not only the natural world but also the human relations and social institutions. In order to achieve this intended purpose, the humanities are employed. Due to neglecting the element of " construction" and its logical design, Muslim communities have treated the findings in the western countries, especially in the humanities, such as law, politics, economics, and so on, as new subjects and attempted to deal with or apply them by the logic of "knowledge"; the findings which have been designed based on the logic of construction in accordance with the theoretical foundations and cultural-historical ecology in the western countries. This fact not only has not helped the Muslim community but also has caused disharmony in the epistemic and social structure of Muslims. The basic strategy is that the Muslim thinkers should be able identify the needs in this area by designing the logic of construction based on the epistemic and other foundations, and should be able to design and manage cultural, legal, political, and economic institutions and structures according to those needs. This paper tries to achieve the main elements of the logic of construction and their explanation by separating "the logic of knowledge" from "the logic of construction". 35 58 2015/09/152015/10/17 1394/7/25 2016/03/52016/03/12 1394/12/22 محمود حکمت‌نیا Mahmood Hekmatnia دانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ایران MH.Hekmatnia@Yahoo.com Keywords: Islamic humanities transformation strategy the logic of the construction the logic of knowledge. کلیدواژه‌ها: علوم انسانی اسلامی راهبرد تحول منطق ساخت منطق شناخت. ##آلوسی بغدادی، محمود. 1417ق. روح‌المعانى فى تفسیر القرآن‌العظیم. تصحیح محمدحسین العرب. 16 ج. بیروت. دارالفکر.##ابن‌خلدون، عبدالرحمن. 1375. مقدمه ابن‌خلدون. تهران. انتشارات علمی و فرهنگی. ج2.##ابن‌کثیر قرشی دمشقی، اسماعیل. 1389ق. تفسیر القرآن العظیم. 5 ج. بیروت. دارالفکر. چ1.##احمد، فتح‌الله. معجم الفاظ الفقه الجعفری. موسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت (ع).##بغدادی صوفى، علی‌بن‌محمد. 1357. تفسیر الخازن. 4 ج. قم. دارالفکر. چ1.##تمیمى آمدى، عبدالواحدبن محمد. 1366. غرر الحکم و درر الکلم. قم. انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى قم.##تهانوی، محمداعلی بن علی. 1996. موسوعه کشّاف اصطلاحات الفنون و العلوم. بیروت. نشر رفیق العجم و علی دحروج.##سارتن، جرج. 1383. مقدمه‌ای بر تاریخ علم. ج1. تهران. انتشارات علمی و فرهنگی.##جرجانی، علی بن محمد. 1411ق./ 1991م. التعریفات. قاهره. نشر محمدبن عبدالحکیم قاضی.##حکمت‌نیا، محمود. 1384.حقوق اسلامی. دوره: 2 - شماره: 7 - صفحه: 61 -77.##حلّی، حسن بن یوسف (علامه). 1410ق. الجوهر النّضید فی شرح منطق التّجرید. قم. بیدار.##راغب اصفهانی، حسین بن محمد. 1412ق. المفردات فی غریب القرآن. دمشق. دارالقلم.##روحانی، محمدصادق. 1371. فقه الصادق. 26 ج. ق‍م. دار‌ال‍ک‍ت‍اب‌.##شاذلی، محمدبن احمد. ۱۹۹۹م. ق‍وان‍ی‍ن‌ ح‍ک‍م‌ الاش‍راق‌ ال‍ی‌ ک‍اف‍ه‌ ال‍ص‍وف‍ی‍ه‌ ب‍ج‍م‍ی‍ع‌ الاف‍اق‌. ق‍اه‍ره. ال‍م‍ک‍ت‍ب‍ه‌ الازه‍ری‍ه‌ ل‍ل‍ت‍راث‌‌.##صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. ۱۳۶۸. ال‍ح‍ک‍م‍ه‌ ال‍م‍ت‍ع‍ال‍ی‍ه‌ ف‍ی‌ الاس‍ف‍ار ال‍ع‍ق‍ل‍ی‍ه‌ الارب‍ع‍ه‌. ق‍م‌. م‍ک‍ت‍ب‍ه‌ ال‍م‍ص‍طف‍وی‌.##طباطبایی، محمدحسین. 1417ق. المیزان فی تفسیر القرآن. ج 1. قم. دفتر انتشارات اسلامی.##طبرسی، فضل‌بن حسن. 1372. مجمع‌البیان فی تفسیرالقرآن. تهران. انتشارات ناصرخسرو.##طوسی، محمدبن محمد نصیرالدین. 1361. اساس الاقتباس. تهران. چاپ مدرس رضوی.##عسکرى، ابوهلال. 1353. الفروق اللغویه. قم. بصیرتى.##علامه مجلسى، محمدباقر. 1404 ق. بحارالأنوار. 110 جلد. بیروت. مؤسسه الوفاء.##ـــــــــــــــــــــــ. 1374. بحارالانوار. 110 ج. تهران. اسلامیّه.##فخر رازی، م‍ح‍م‍دبن‌عمر. 1410ق. مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر). 32 ج در 16 مجلد. بیروت. دارالفکر. چ1.##محمدى رى‌شهرى، محمد. 1377. میزان الحکمه. چاپ اول. قم. دارالحدیث.##مطهری، مرتضی. 1375. مجموعه گفتارها. تهران. انتشارات صدرا.##مکارم شیرازی، ناصر. 1370. تفسیر نمونه. 27 ج. تهران. دارالکتب الاسلامیه. چ7.##میبدى، رشیدالدین. 1387. کشف الاسرار و عده الابرار. گردآوری علی‌اصغر حکمت. 10 ج. تهران. فردا. چ7.##هروی نیشابوری، ابوبکر عتیق بن محمد. 1380. تفسیر سورآبادى. تصحیح علی‌اکبر سعیدی سیرجانى. 5 ج. تهران. فرهنگ نشر نو.##Eldad Eilam, Reversing: Secrets of Reverse Engineering, John Wiley & Sons, 2011.##Karl Popper, "Three Worlds - Lecture Delivered at The University of Michigan on April 7, 1978", printed in The Tanner Lectures on Human Values, Sterling M. McMurrin, 2011, Vol. 1.##Mitcham, Carl. Responsibility and Technology, in: P.T. Durbin, Technology and Responsibility. Springer, 2013.##Niebuhr, Helmut Richard. The Responsible Self: An Essay in Christian Moral Philosophy, US: Westminster John Knox Press, 1999.##Sayers, Dorothy L. Mind of the Maker, US/UK: Continuum, 2005.##Souryal, Sam S. Ethics in Criminal Justice: In Search of the Truth. US/UK: Routledge, 2015.##Wilson, Edward O. On Human Nature, UK: Harvard University Press, 2012.## ##

طراحی ارکان و شـاخص‌هـای کمّی برای علوم انسـانی اسلامی مبتنی بر تقریر غایت‌گرایانه استاد مطهری از علم دینی و بررسی تأثیر آن در تحول علوم انسانی Designing the elements and quantitative indices for Islamic Humanities Based on Master Motahari’s Teleological Exposition of Religious Science, and Investigating Its Effect on the Transformation of the Humanities 1 1 چکیده این پژوهش در این چارچوب نظری مطرح می‌شود که طبق تعالیم اسلامی و تصریح دانشمندانی مانند استاد مطهری، علم دینی عبارت است از: یک: علمی مبتنی بر مبانی اسلامی و توحیدی (دیدگاه مبناگرایانه)؛ دو: علم نافع (دیدگاه غایت‌گرایانه). ملاک نافع‌بودن علم نیز نیازهای فرد و جامعه اسلامی است. به‌عبارت دقیق‌تر، نافع‌بودن علم را می‌توان در دو بُعد دنبال کرد: یک: پاسخ به پرسش‌های (عمدتاً) فردی؛ دو: حل مسئله‌های (عمدتاً) اجتماعی. مسئله اصلی این پژوهش را می‌توان چنین تقریر کرد که اولاً: روش متعارف در مطالعات ارزیابی علوم (به معنای رشته‌های علمی دانشگاهی) چیست و چه عیوب و کاستی‌هایی دارد؟ ثانیاً: با پذیرش و مبنا قراردادن تقریر غایت‌گرایانه از علم دینی، آیا می‌توان نافع‌بودن علم را به‌صورت کمّی و عددی نشان داد؟ چگونه؟ با هدف مذکور، در این مقاله پس از نقد رویکرد غالب در مطالعات ارزیابی علوم که با عنوان «علم‌سنجی» شناخته می‌شود، تلاش خواهد شد با الگوگیری از روش ارزیابی درونی مراکز علمی، ارکان اصلی و فرعی و شاخص‌های قابل‌اندازه‌گیریِ عددی علم دینی طراحی شود. در پایان، تأثیر این نگاه در مطالعات کاربردی علم در مدیریت تحول علوم انسانی اسلام بررسی خواهد شد. 2 Abstract This study is presented in the theoretical framework according to the Islamic teachings and the affirmation of thinkers such as Master Motahari, a religious science is (1) a science based on the Islamic and monotheistic principles (a foundationalist view), (2) beneficial knowledge (a teleological view). The criterion of being beneficial is the needs of the individual and Muslim community; more precisely, its being beneficial can be followed in two aspects: (1) answering (mostly) individual questions, and (2) resolving (mostly) social problems. The main issue of this study can be exposed as follows: firstly, what are the generally known methods for studies on evaluation of sciences (as academic disciplines) and what defects and shortcomings do they have? Secondly, accepting and underlying the teleological exposition of religious science, is it possible to show its being beneficial quantitatively and numerically? How is it possible? With this goal in mind, in this paper, after reviewing the dominant approach in the evaluation of sciences, known as “scientometrics”, an attempt has been made to design the principal and secondary elements and numerically measurable indicators of religious science by modeling the method of internal evaluation in academic centers. In the end, the effect of this view on the applied studies of science in management of the transformation of Islamic humanities is examined. 59 82 2015/09/152015/10/172015/10/5 1394/7/13 2016/03/52016/03/122016/03/12 1394/12/22 علی‌اصغر خندان Ali Asghar Khandan استادیار دانشگاه امام صادق علیهالسلام ایران aliakhandan@gmail.com Keywords: religious science teleology scientometric internal evaluation Motahar’s indicator کلیدواژه‌ها: علم دینی غایت‌گرایی علم‌سنجی ارزیابی درونی شاخص مطهر. ##• قرآن کریم.##• ادوارد، سالیس. 1380. مدیریت کیفیت فراگیر در آموزش. ترجمه علی حدیقی. تهران. نشر هوای تازه.##• بازرگان، عباس. 1374. «ارزیابی درونی دانشگاهی و کاربرد آن در بهبود مستمر کیفیت آموزش عالی». فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی. سال سوم. ش 3و4.##• بازرگان، عباس.1380. ارزشیابی آموزشی. تهران. انتشارات سمت.##• بازرگان، عباس و همکاران. 1379. «رویکرد مناسب ارزیابی درونی برای ارتقای مستمر کیفیت گروه‌های آموزشی در دانشگاه‌های علوم پزشکی». مجله روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران. دوره جدید. سال پنجم. ش2.##• بیات، فاطمه. 1383. ارزیابی درونی کیفیت عملکرد گروه آموزشی معارف اسلامی دانشگاه امام صادق علیهالسلام. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. تهران. دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه علامه طباطبایی.##• جوکار، طاهره؛ عصاره، فریده. 1392. «جریان انتشار مقالات علمی در کشور ایران طی سال‌های 2007-2011 بر اساس مدل مارپیچ سه‌گانه دانشگاه، صنعت و دولت». فصلنامه مدیریت پردازش اطلاعات. زمستان 1392. دوره 29. ش2.##• حاجی‌زین‌العابدینی، محسن. 1388. «وب‌سنجی»، از کتاب‌سنجی تا وب‌سنجی، تحلیلی بر مبانی، دیدگاه‌ها، قواعد و شاخص‌ها، غلامرضا حیدری و.... تهران. نشر کتابدار.##• حیدری، غلامرضا. 1388. «علم‌سنجی»، از کتاب‌سنجی تا وب‌سنجی، تحلیلی بر مبانی، دیدگاه‌ها، قواعد و شاخص‌ها. تهران. نشر کتابدار.##• ــــــــــــــــ. 1389. «علم و سنجش: یا مفهوم علم در علم‌سنجی. کتاب ماه کلیات. مهر 1389. شماره 154.##• ــــــــــــــــ. 1390-الف. پیش‌فرض‌های معرفت‌شناختی علم‌سنجی. مجله کتابداری و اطلاع‌رسانی. بهار 1390. شماره 53.##• ــــــــــــــــ. 1390-ب. رویکردی انتقادی به مطالعات حوزه علم‌سنجی. مدیریت اطلاعات سلامت. خرداد و تیر 1390. شماره 1.##• خسروی، فریبرز. 1386. «علم‌سنجی یا عالم‌سنجی». فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازمان‌دهی اطلاعات. پاییز 1386. شماره 71.##• خندان، علی‌اصغر. 1391. «تقریر غایت‌گرایانه از علم دینی با تکیه بر اندیشه‌های استاد مطهری». ذهن. شماره 50.##• داورپناه، مـحمدرضا. 1386. «چالش‌های علم‌سنجی در حوزه علوم انسانی در مقایسه با سایر حوزه‌های علم». مطالعات تربیتی و روان‌شناسی. مهر 1386. شماره 30.##• زارع فراشبندی، فیروزه. 1388. «اطلاع‌سنجی»، از کتاب‌سنجی تا وب‌سنجی، تحلیلی بر مبانی، دیدگاه‌ها، قواعد و شاخص‌ها. تهران. نشر کتابدار.##• شریفی، ونداد. 1382-الف. «علم‌سنجی: علم‌سنجی و علوم شناختی». مجله تازه‌های علوم شناختی. تابستان 1382. شماره 18. ##• ـــــــــــــ. 1382-ب. «علم‌سنجی 2: تحلیل استنادی». مجله تازه‌های علوم شناختی. پاییز 1382. شماره 19. ##• ـــــــــــــ. 1383. «علم‌سنجی 4: آشنایی با برنامه‌ها و نهادهای ارزیابی پژوهش». مجله تازه‌های علوم شناختی. بهار و تابستان 1383. شماره 21 و 22. ##• شورای عالی انقلاب فرهنگی. 1389-الف. ارزیابی آموزش عالی در جمهوری اسلامی ایران، دومین گزارش ارزیابی خرد دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (سال‌های 1384 و 1385). تهران. انتشارات دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.##• شورای عالی انقلاب فرهنگی. 1389-ب. ارزیابی علم و فناوری در جمهوری اسلامی ایران، دومین ارزیابی خرد دانشگاه آزاد اسلامی (سال‌های 1383 تا 1385). تهران. انتشارات دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.##• طاهری، بهجت؛ نوروزی چاکلی عبدالرضا. 1394. «تحلیل مقایسه‌ای رابطه دانشگاه و صنعت در ایران و ترکیه: مطالعه علم‌سنجی». مجله علم‌سنجی کاسپین. جلد2. شماره 1.##• عصاره، فریده. 1388. «آسیب‌شناسی کتاب‌سنجی و روش‌های مشابه آن». از کتاب‌سنجی تا وب‌سنجی، تحلیلی بر مبانی، دیدگاه‌ها، قواعد و شاخص‌ها. تهران. نشر کتابدار.##• علیخانی، رحیم؛ کرمی، نورالله. 1387. مطالعات سنجش کمّی. تهران. نشر چاپار.##• علی‌محمدی، داریوش. 1389. «نهادهای علم‌سنجی در ایران». کتاب ماه کلیات. مهر 1389. ش154.##• قمی، شیخ عباس. 1373. کلیات مفاتیح‌الجنان. تهران. دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##• کلینی، محمد بن یعقوب. 1365. الکافی. ج1. تهران. انتشارات دارالکتب الاسلامیه.##• محمدی، رضا. 1384. راهنمای عملی انجام ارزیابی درونی در نظام آموزش عالی ایران: تجارب ملی و بین‌المللی. تهران. مرکز انتشارات سازمان سنجش آموزش کشور.##• مطهری، مرتضی. 1364. امامت و رهبری. تهران. صدرا. ##• ـــــــــــــــ. 1367. پیرامون جمهوری اسلامی. تهران. صدرا.##• ـــــــــــــــ. 1368. ده گفتار. تهران. صدرا. ##• ـــــــــــــــ. 1369. آشنایی با علوم اسلامی، جلد اول، منطق و فلسفه. تهران. صدرا.##• ـــــــــــــــ. 1370-الف. بیست گفتار. تهران. صدرا.##• ـــــــــــــــ. 1370-ب. ختم نبوت. تهران. صدرا. ##• ـــــــــــــــ. 1370-ج. اسلام و مقتضیات زمان. ج2. تهران. صدرا.##• ـــــــــــــــ. 1371. مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، وحی و نبوت. تهران. صدرا.##• ـــــــــــــــ. 1372. مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، جهان‌بینی توحیدی. تهران. صدرا.##• ـــــــــــــــ. 1373-الف. تعلیم و تربیت در اسلام. تهران. صدرا.##• ـــــــــــــــ. 1373-ب. قیام و انقلاب مهدی (عج) از دیدگاه فلسفه تاریخ. تهران. صدرا.##• موغلی، علیرضا و همکاران. 1391. کاربردهای پایگاه اطلاعاتی جی.سی. آر (JCR) در مطالعات موردی علم‌سنجی. تهران. نشر چاپار.## ##

اولویت‌بندی الزامات مدیریت تحول علوم انسانی مبتنی بر مدیریت راهبردی اسلامی و ایرانی Prioritizing the Requirements for the Transformation Management in the Humanities Based on the Islamic-Iranian Strategic Management 1 1 چکیده «علوم انسانی اسلامی» ترکیبی است که برای تولید دانش علوم انسانی از منابع دینی و گزاره‌های ارزشی به‌کار می‌رود؛ این واژه موافقین و مخالفینی دارد. عده‌ای با تکیه بر اینکه شناخت انسان به‌عنوان محورِ این علوم از وحی و قرآن نه میّسر که لازم است، بر راهبریِ تولید این علوم تأکید دارند. در نقطه مقابل گروهی نیز با ارائه نظریه بی‌طرفی علم و ناممکن‌بودنِ فرضیه‌سازی از گزاره‌های ارزشی، با علوم انسانی اسلامی مخالف‌اند. اما حقیقت آن است که علوم انسانی با ارائه مباحث مختلفی پیرامون موضوعات و مسائل مرتبط با انسان و ساحت‌های وجودی او چون: مبدأ آفرینش، مسیر و مقصد، فرجام جهان و نظایر آن‌ها، اصول اساسی حکمرانی و ارزش‌های جوامع را تعیین می‌کنند. به همین علت اگر این علوم بر مبانی سکولاریستی پایه‌گذاری شود، خروجی بسیار متفاوتی با مبانی دینی و ارزشی خواهد داشت. از سوی دیگر بحثی که غالباً در کنار «الگوی اسلامی-ایرانی پیشرفت» مطرح می‌شود، مدیریت تحول علوم انسانی و حرکت به‌سمت تولید علوم انسانی اسلامی است. الگوهای متفاوتی برای تحول ارائه شده است که عمدتاً الگوهای کلان و مفهومی هستند؛ و از منظر راهبردی به مدلی عملیاتی و دقیق برای اجرای طرح تحول نیاز است. لذا مقاله حاضر با بررسی موضوع علوم انسانی اسلامی با تأکید بر فرض‌های بنیادینِ مدل «مدیریت راهبردی موعودگرا» (که یک مدل مدیریت راهبردی اسلامی و ایرانی است)، به شناسایی و اولویت‌بندی الزامات مدیریت تحول علوم انسانی پرداخته است. 2 Abstract ‘Islamic Humanities’ is a compound term used for producing knowledge of the humanities from the religious sources and value propositions; it has both opponents and proponents. Relying on the fact that the knowing human as the centerpiece of the Islamic humanities using revelation and the Qur'an is not only possible but also necessary, some emphasize the steering power of producing them. On the contrary, presenting the theory of neutral nature of science and the impossibility of hypothesizing value propositions, some are opposed to Islamic humanities, but the truth is that the humanities determine the basic principles of the ruling and values of communities by offering a variety of discussions on the issues related to human and his existential realms such as, the origin of life, the route and destination, the end of the world, and so forth. Thus if the humanities are founded on the principles of secularism, their output will be very different from the religious foundations and value principles. On the other hand, the problem that is posed along with "the Islamic-Iranian model of progress", is a transformation management in the humanities, and a move to produce the Islamic humanities. Different patterns for transformation have been presented which are mainly macro and conceptual ones; from a strategic perspective, a precise and operational model is needed for the implementation of this transformation. Thus studying the issue of the Islamic humanities, and emphasizing the fundamental assumptions of the model of "a messianic strategic management" (which is a model of an Islamic-Iranian strategic management), the present paper seeks to identify and prioritize the requirements for the transformation management in the humanities 83 114 2015/09/152015/10/172015/10/52015/10/7 1394/7/15 2016/03/52016/03/122016/03/122016/03/12 1394/12/22 غلامرضا گودرزی Gholamreza Goudarzi دانشیار دانشگاه امام صادق(ع) ایران rgodarzi@yahoo.com Keywords: Islamic humanities transformation management Islamic-Iranian model of progress messianic strategic management کلیدواژه‌ها: علوم انسانی اسلامی مدیریت تحول الگوی اسلامی و ایرانی پیشرفت مدیریت راهبردی موعودگرا. ##بستانی (نجفی)، حسین. 1390. گامی به‌سوی علم دینی. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##پورعزت، علی‌اصغر. 1393. مدیریت ما. انتشارات بنیاد نهج‌البلاغه. ##پورعزت، علی‌اصغر. 1388. مدیریت راهبردی عصر مدار. دانشگاه امام صادق(ع).##جوادی آملی، عبدالله. 1392.‌ سخنرانی منتشر شده در کتاب تحول در علوم انسانی. جلد اول. به کوشش فرهنگستان علوم اسلامی. نشر منیر.##حسن‌بیگی ابراهیم. 1394. مدیریت راهبردی. دانشگاه عالی دفاع ملی و انتشارات سمت.##خامنه‌ای، سیدعلی. بیانات در دیدار گروه‌های مختلف از سال 1368 تا 1392.##خندان، علی‌اصغر. 1388. درآمدی بر علوم انسانی اسلامی. دانشگاه امام صادق(ع).##داوری اردکانی، رضا. 1391. «ملاحظاتی درباره الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت». مجموعه مقالات نخستین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. ناشر پیام عدالت. ##رشاد، علی‌اکبر. 1391. «نُه گام تا الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی». مجموعه مقالات نخستین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. ناشر پیام عدالت.##رضایی، عبدالعلی. 1392. الگوی شبکه‌ای ساختار تولید علوم انسانی – اسلامی، تحول در علوم انسانی. ج2. به کوشش فرهنگستان علوم اسلامی. نشر منیر.##رضوی، سیدمهدی. 1392. رویکرد روش‌شناسانه در علوم انسانی اسلامی. ##سوزنچی، حسین. 1389. معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##شیخ‌رضایی، حسین؛ کرباسی‌زاده، امیراحسان. ‌1392. آشنایی با فلسفه علم. نشر هرمس. ##صادقی، ابراهیم. 1392. رویکردشناسی مخالفان علم بومی، تحول در علوم انسانی. ج2. به کوشش فرهنگستان علوم اسلامی. نشر منیر. ##غفاریان، وفا. 1390. استراتژی: نمایی 360 درجه. نشر مدیریت صنعتی.##غلامی، رضا. 1393. سخنرانی با عنوان: معنا و مبنای طبقه‌بندی علوم، در مرکز پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.##فاضل‌نیا، محمد. 1356. منطق و فلسفه. انتشارات آموزش و پرورش.##فتح‌الهی، ابراهیم. 1388. متدولوژی علوم قرآنی. دانشگاه امام صادق (ع).##فدایی‌عراقی، غلامرضا. 1380. «طرحی نو در طبقه‌بندی علوم». مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. ش 159. تابستان و پائیز.##قراملکی، محمدرضا. 1392. رویکرد تولید فلسفه های مضاف، تحول در علوم انسانی. ج2. به کوشش فرهنگستان علوم اسلامی. نشر منیر.##گودرزی، غلامرضا. 1393. پیش‌درآمدی بر آینده‌نگری الهی. مؤسسه آینده روشن. ##گودرزی، غلامرضا. 1389. افق جهانی، مدل مدیریت راهبردی موعودگرا. دانشگاه امام صادق(ع) و دانشگاه عالی دفاع ملی.##مدوز، دنلا اچ. 1392. تفکر سیستمی. ترجمه عادل آذر و حامد فلاح تفتی. دانشگاه امام صادق (ع).##مصباح‌یزدی، محمدتقی. 1392. سخنرانی منتشرشده در کتاب تحول در علوم انسانی. ج1. به کوشش فرهنگستان علوم اسلامی. نشر منیر.##مطهری، مرتضی. 1370. آشنایی با علوم اسلامی؛ منطق و فلسفه. انتشارات صدرا.##مهدوی‌کنی، محمدرضا. 1390. عقل و دین. دانشگاه امام صادق(ع).##ناظمی‌اردکانی، مهدی. 1385. مهندسی فرهنگ، مهندسی فرهنگی و مدیریت کشور. شورای‌عالی انقلاب فرهنگی.##نقی‌پورفر، ولی‌الله. 1379. اصول مدیریت اسلامی و الگوهای آن. مرکز آموزش مدیریت دولتی.##الویری، محسن. 1391. چیستی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و نقش حوزه‌های علمیه در تدوین آن. مجموعه مقالات نخستین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. نشر پیام عدالت.##Creswell, John, Qualitative inquirey and research design: choosing among five approaches, sage, 2007. pp. 201-220##Merton, r.k. social theory & social structure. Il press.1957## ##

هندسه علوم از نگاه علم‌شناسی «با تأکید بر علوم انسانی اسلامی» The Geometry of Sciences from the Perspective of Science Study with an Emphasis on the Islamic Humanities 1 1 چکیده علوم یعنی گزاره‌ها‌ی‌ دانشی و معرفتیِ به‌هم‌پیوسته که دارای روابطِ مفهومی‌اند و نظامی علمی- معرفتی را شکل می‌دهند و دادوستدهای فراوانی با یکدیگر دارند. نه‌تنها در داخل حوزه‌ها‌ی‌ علوم اجتماعی، طبیعی و انسانی و مانند آن، بلکه میان آموزه‌ها‌ی‌ هر یک از این حوزه‌هاتعامل است. حتی بین آموزه‌ها‌ی دین و دستاوردهای علوم دیگر، از زوایای مختلف ارتباط زیادی دیده می‌شود؛ مانند، مباحث هنر، پزشکی، مباحث فقهی، ریاضیات، فلسفه، نجوم، علوم طبیعی، علوم تربیتی و.... این تعامل از وجود ارتباطاتِ بین‌مقوله‌ا‌ی‌ و نظامی فرا‌بخشی میان علوم خبر می‌دهد؛ و حاکی از ارتباطاتی فراتر از آن است که در تک‌تکِ علوم به‌صورت خُرد دیده می‌شود. تحلیل، بازخوانی و کشفِ این ارتباطات و ترسیمِ شبکه معناییِ علومِ هم‌سنخ، و هندسه جامعِ دانش‌ها‌ی‌ موجود، دستاوردهایی را به همراه دارد؛ضمن آنکه برای تسلط نسبی بر حقایق معرفتی و آگاهی از عرصه‌ها‌ی‌ متنوعِ دانش‌ها، کارآمد است، صورتی از نقشه راهِ علم و پژوهش را به دست می‌دهد و ذهنِ خلاقِ اندیشه‌وران را متوجه خود می‌کند؛ واقعیت‌هایی را به عرصه‌ اندیشه بازمی‌گرداند که دیگر شاخه‌ها‌ی‌ معرفتی را برای تفکر و اندیشه در اختیار دانش می‌گذارند؛ تحقیق را همه‌جانبه‌تر و دقیق‌تر و آموزش را روان‌تر، جامع‌تر و کاربردی‌تر می‌سازد؛ در علم‌سنجی، بازشناختِ نیازهای میان‌رشته‌ای، مدیریت ساخت‌یافته دانش‌ها و اندیشه‌های انسانی اسلامی تأثیرگذار است و منجر به تولید علم و ارزش‌افزوده آن می‌شود. این مباحث، عناصری است که این اثر به بررسی و تحلیلِ آن‌ها، از نگاهی علم‌شناسانه پرداخته است. 2 Abstract Sciences are the interrelated epistemic propositions with conceptual relations, forming a scientific-epistemic system, and having strong interactions with each other. There is interaction not only in the fields of social sciences, natural sciences, humanities and the like, but also among the doctrines of each of these fields. From different angles, in fields such as art, medicine, fiqh (Islamic jurisprudence), mathematics, philosophy, astronomy, natural sciences, educational sciences, and so on, there are many interactions even among the religious doctrines and the achievements of other sciences, and this interaction indicates that there are inter-categorical communications and a meta-sectorial system among sciences; it shows communications beyond what are seen as microscopic in the individual sciences. The Analysis, rereading and discovery of these communications and drawing semantic network of analogous sciences and the comprehensive geometry of existing sciences lead to achievements, which are efficient for partial dominance over the epistemic facts and awareness of the various areas of sciences. They also provide a form of a road map for science and research, drawing the thinkers’ creative attention to them, returning to the arena of thought the facts that other branches of knowledge provide for science to think and contemplate, making research more holistic and accurate, and training easier and more comprehensive and applied; in addition, they impact on scientometrics, recognition of the interdisciplinary needs, the structured management of sciences and Islamic human thoughts, leading to science production and its added value. These issues are the elements that this paper surveys and analyzes from the perspective of science study. 115 140 2015/09/152015/10/172015/10/52015/10/72015/09/14 1394/6/23 2016/03/52016/03/122016/03/122016/03/122016/03/5 1394/12/15 محمدهادی یعقوب نژاد Mohammad Hadi Ya‛qoub Nezhad استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ایران islamicdoc@gmail.com Keywords: geometry of sciences semantic communications of sciences science management Islamic humanities science production. کلیدواژه‌ها: هندسه‌ علوم ارتباطات معنایی علوم مدیریت دانش علوم انسانی اسلامی تولید علم. ##آخوند خراسانی، محمدکاظم. 1420. کفایه الاصول. ج 1. قم. مؤسسه النشر الاسلامی.##ابرامی، هوشنگ. 1379. شناختی از دانش‌شناسی. تهران. نشر کتابدار.##ابن حزم اندلسی، علی بن احمد بن حزم. 1369. مراتب‌العلوم، تحقیق احسان عباس. ترجمه محمدعلی خاکساری. مشهد. بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی. ##ابن‌سینا، عبدالله.‌ بی‌تا. الشفاء (الهیات)، تصحیح ابراهیم مذکور. قاهره. بی‌نا. ##اکاشا، سمیر. 1387. فلسفه علم. ترجمه هومن پناهنده. تهران. فرهنگ معاصر.##البنهاوی، محمد امین. 1364 ق. التصنیف العملی للمکتبات. مصر. دار الثقافه. چاپ دوم.##پارسا نیا، حمید. 1383. علم و فلسفه. تهران. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.##پوپر، کارل. 1357. حدس‌ها و ابطال‌ها. روش شناخت علمی. ترجمه احمد آرام. تهران. شرکت سهامی انتشار.##جمعی از محققان. 1392. اصطلاح‌نامه فقه. (مقدمه). قم. پژوهشگاه علوم وفرهنگ اسلامی.##جوادی آملی، عبدالله. 1383. رحیق مختوم. ج 1. قم. اسرا.##ــــــــــــــــــ. 1386. منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. قم. نشر اسرا. چاپ دوم.##حائری یزدی، مهدی. 1361. هرم هستی؛ تحلیلی از مبادی هستی‌شناسی تطبیقی. تهران. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.##حری، عباس. 1381. دایره‌المعارف کتابداری و اطلاع‌رسانی. ج1. تهران. کتابخانه ملی.##حسنی، حمیدرضا. 1385. دیدگاه‌ها و ملاحظات علم دینی. قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##چالمرز، آلن فرانسیس. 1387. چیستی علم درآمدی بر مکاتب علم‌شناسی فلسفی. ترجمه سعید زیباکلام. تهران. انتشارات سمت. چاپ نهم.##دمپی یر، ویلیام. 1371. تاریخ علم. ترجمه عبدالحسین آذرنگ. تهران. سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) (درآمد).##ربانی گلپایگانی، علی. 1377. «نقدنظریه تحول وتکامل عمومی در معرفت دینی». مجله تخصصی کلام اسلامی. سال هفتم. شماره 27: ص42.##ژیلستون، اتین. 1402. نقد تفکر فلسفی غرب. ترجه احمد احمدی. تهران. انتشارات حکمت.## سروش، عبدالکریم. 1375. فربه‌تر از ایدئولوژی. تهران. صراط.##ــــــــــــــــــ. 1375. علم چیست، فلسفه چیست. تهران. صراط.##ــــــــــــــــــ. 1370. تفرّج صنع. گفتارهایی در اخلاق و صنعت و علم انسانی. تهران. سروش. ##ــــــــــــــــــ. 1376. درس‌هایی در فلسفه علم‌الاجتماع. تهران. سروش. ##سکروتن، راجر. 1385. تاریخ مختصر فلسفه جدید. ترجمه اسمعیل سعادتی. تهران. انتشارات حکمت. ##سوزنچی، حسین. 1388. معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران. پژوهشگاه مطالعات فرهنگی اجتماعی.##سوزنچی، حسین. 1389. ماجرای وحدت وجود در حکمت متعالیه. تهران. دانشگاه امام صادق (ع).##شیخ رضایی، حسین. 1387. «رویکرد علّی به ویژگی‌ها و مسئله وحدت علم». حکمت و فلسفه. سال چهارم. شماره اول. بهار.##شیرازی، صدرالدین. 1979. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. ج 1. بیروت. دارالکتب العربیه.##طاهری عراقی، احمد. 1376. رده BP اسلام. تهران. کتابخانه جمهوری اسلامی ایران. ##طباطبایی، سید محمدحسین. 1979. تعلیقه بر اسفار. ج 1. بیروت. دارالکتب العربیه.##غروی اصفهانی، شیخ محمدحسین. 1380. الفصول. ج 3. قم. مجمع الفکر الاسلامی.##کاپلستون، فردریک. 1380. تاریخ فلسفه. ج 4 و ج 6. ترجمه غلامرضا اعوانی. تهران. انتشارات علمی و فرهنگی و انتشارات سروش.##کانت، ایمانوئل. 1367. تمهیدات، مقدمه‌ا‌ی‌ بر هر ما بعدالطبیعه آینده که به‌عنوان یک علم عرضه شود. ترجمه غلامعلی حداد عادل. تهران. مرکز نشر دانشگاهی.##کانت، ایمانوئل. 1384. قد عقل عملی. ترجمه ماشاءالله رحمتی. تهران. نورالثقلین.##گادفری، اسمیت پیتر. 1392. درآمدی بر فلسفه علم، پژوهشی در باب یک صدسال مناقشه بر سر چیستی علم. ترجمه نواب مقربی. تهران. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##گیلیس، دانالد. 1381. فلسفه علم در قرن بیستم. ترجمه حسن میانداری. تهران. انتشارات سمت و کتاب طه.##مارگارت، مان. 1351. اصول فهرست‌نویسی و طبقه‌بندی. ترجمه هوشنگ ابرامی. تهران. مرکز خدمات کتابداری فرانکلین. ##مصباح یزدی، محمدتقی. 1372. آموزش فلسفه. ج1. تهران. سازمان تبلیغات اسلامی.##ــــــــــــــــــــــ. 1363. تعلیقه بر نهایه االحکمه. ج 1. تهران. نشرالزهرا.##مطهری، مرتضی. 1369. آشنایی با علوم اسلامی. ج1. تهران. صدرا.##ــــــــــــــ. 1372. تکامل اجتماعی انسان. تهران. صدرا.##ــــــــــــــ. 1373. مجموعه آثار. ج 6. تهران. صدرا.##مظفر، محمدرضا. 1388. المنطق. تهران. اسماعیلیان.##مقدم، محمدباقر. 1373. درآمدی بر رده‌بندی علوم. قم. کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی. ##ملکیان، مصطفی. 1381. راهی به رهایی، جستارهایی در باب عقلانیت و معنویت. تهران. نگاه معاصر.##میرزای قمی، ابوالقاسم. حاشیه قوانین الاصول. تصحیح طارمی زنجانی. ج 1. چاپ سنگی.## نصر، سید حسین. 1381. معرفت و معنویت. ترجمه ماشاءالله رحمتی. تهران. انتشارات سهروردی.##ویل، پیتر. 1365. راهنمای تهیه و گسترش اصطلاح‌نامه یک‌زبانه. ترجمه عباس حری. تهران. مرکز اسناد و مدارک علمی ایران.##ویتگنشتاین، لودویک. 1371. رساله منطقی – فلسفی. ترجمه میرشمس‌الدین ادیب سلطانی.##وینچ، پیتر. 1372. ایده علم اجتماعی و پیوند آن با فلسفه. ترجمه گروه سمت. تهران. انتشارات سمت، امیرکبیر.##هایدگر، مارتین. 1375. «عصر تصویر جهان». ترجمه یوسف اباذری. در فصلنامه ارغنون. ارغنون. پاییز و زمستان. ش11-12.##یعقوب‌نژاد، محمدهادی. 1375. درآمدی بر مبانی اصطلاح‌نامه علوم اسلامی. قم. انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی. ##ـــــــــــــــــــــ. 1391. مجموعه مقالات همایش ملی اصطلاح‌نامه و کاربردهای آن در محیط الکترونیکی. تهران. کتابدار.##Unity of Science as a Working Hypothesis. Paul Oppenhiem and Hilary Putnam. The Philosophy of Science. edited by Richard Boyd & Philip Gasper & J.D.Trout. Seventh Printing. MIT Press. 1999. p 406##A history of=philosophy.Fredrick Copleston. London: search Prees: 197. Vol.111,pp 228-30.## ##

رویکردی نو در ارائه مدل تحلیل جامع پدیده‌های اجتماعی Model presents a comprehensive analysis of the social phenomenon of the new approach 1 1 چکیده: عالم انباشته از پدیده‌های مختلفی است که همه آن‌ها یک ویژگی مشترک دارند؛ اینکه یک سِیر وجود تا فنا را طی می‌کنند. بررسی علل و عوامل به‌وجودآمدن، بقا، رشد، بلوغ و گسترش این پدیده‌ها تا رسیدن به مرحله فنا و نابودی، فعالیتی علمی است، که توسط دانشمندان عرصه‌های علوم مختلف صورت می‌پذیرد. سیر منطقی تبیین و توصیف، در راستای رسیدن به یک قاعده کلی برای پیش‌بینی یک فرآیند علمی است. در عرصه علوم طبیعی و فیزیکال این امر چندان دشوار نیست؛ اما در حوزه علوم انسانی به‌ویژه پدیده‌های اجتماعی، بسی دشوار می‌نماید. شناخت جامع و نظام‌مند، تبدیل پیچیدگی در یک پدیده و سیستمی‌کردن آن ذیلِ شعار «فهم مسئله، خود نیمی از فرآیند حل مسئله است» در این نوع از پدیده‌ها لازم و ضروری است. از جمله وظایف محققین علوم انسانی و اجتماعی، گذر از «وانمود» به «نمود» و از نمود به «بود» و «هست» است؛ که همان قاعده نهفته در روابط پدیدارهاست. با این اوصاف نگارنده این جستار با رویکردی اکتشافی و با روش طوفان مغزی یا خبرگی به روش دلفی سعی در ترسیم مدلی کاربردی جهت تحلیل جامع پدیدارهای اجتماعی نموده است. 2 Abstract The world is full of different phenomena that they all have one feature in common That there is a process to go through to their destruction. Investigate the causes of the emergence, survival, growth, maturation and development of these phenomena to achieve the annihilation of scientific activity, which is done by scholars in different fields of science. Garlic logical explanations and descriptions in order to achieve a general rule for predicting a scientific process. It was not too difficult in the natural sciences and the physical But in the humanities, particularly the security and political phenomena, it is very difficult to make. Comprehensive and systematic understanding of a phenomenon and the system complexity and making it Insert the frontispiece of "Understanding your problem is half the solution" to this kind of phenomena is necessary. He pretended to be going through the same principle that lies in relation to the phenomena including the humanities and the social responsibilities of researchers. Nevertheless, the author of this article through discovering and brainstorming approach or expertise to try to draw a model of the Delphi method applied to the analysis of social phenomena. 141 166 2015/09/152015/10/172015/10/52015/10/72015/09/142015/09/27 1394/7/5 2016/03/52016/03/122016/03/122016/03/122016/03/52016/03/12 1394/12/22 حسین‌علی رمضانی HosseinAli Ramazani Ramazani عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین (ع)، ایران dostaredanesh@gmail.com مهدی ناظمی اردکانی Mahdi Nazemi Ardakani دانشیار دانشگاه جامع امام حسین (ع) ایران nazemi32@yahoo.com علیرضا پیروزمند Ali Reza Piroozmand عضو هیئت علمی فرهنگستان علوم اسلامی قم ایران Keywords: Model phenomena social phenomena analyze analysis explanation. کلیدواژه‌ها: مدل پدیده پدیده اجتماعی تحلیل تحلیل جامع تبیین. ##آریان‌پور، منوچهر و دیگران. 1385. فرهنگ انگلیسی به فارسی. ج1. تهران، جهان‌رایانه. چاپ ششم.##اسکیدمور، ویلیام. 1372. تفکر نظری در جامعه‌شناسی. محمد مقدّس و دیگران. تهران. سفیر.##افتخاری، اصغر؛ کمالی، علی اکبر، 1377. رویکرد دینی در تهاجم فرهنگی. تهران. سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.##افتخاری، اصغر. 1380. ضربه مؤثر محدود. تهران. پژوهشکده مطالعات راهبردی. گزارش راهبردی.##ــــــــــــــ. 1380. «ساخت اجتماعی امنیت». تهران. فصلنامه دانش انتظامی. سال 3. ش 4.##ــــــــــــــ.1380. «منطق معادلات امنیت ملی». فصلنامه مطالعات راهبردی. سال4. ش4. شماره مسلسل14.##ــــــــــــــ.1385. کالبدشکافی تهدید. تهران. دانشکده و پژوهشکده فرماندهی و ستاد و علوم دفاعی.##ــــــــــــــ. بهار- 1378. «حوزه ناامنی: بنیادهای فرهنگی مدیریت استراتژیک و مقوله امنیت داخلی در ایران». فصلنامه مطالعات راهبردی. سال 2. شماره 3.##ایان، باربور. 1374. علم و دین، بهاءالدین خرمشاهی. تهران. مرکز نشر دانشگاهی. چاپ دوم.##ایران‌پناه، اکبر. 1385. فرهنگ فارسی به انگلیسی. تهران. انتشارات زبان پژوه.##آمین، ابوالقاسم. 1368. مبانی زیست شناسی. تهران. انتشارات امیرکبیر.##ببی، ارل. 1386. روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی. ج1. رضا فاضل. تهران. سمت. چاپ چهارم. ##برچر، مایکل. 1382. بحران در سیاست جهان: یافته‌ها و مطالعات موردی. ج1. حیدرعلی بلوچی. تهران. پژوهشکده مطالعات راهبردی.##برگر، پیتر؛ توماس، لوکمان. 1375. ساخت اجتماعی واقعیت (رساله‌ای در جامعه‌شناسی شناخت). فریبرز مجیدی. تهران. علمی و فرهنگی.##بوزان، باری. 1378. مردم دولت‌ها و هراس. مترجم: ناشر. تهران. پژوهشکده مطالعات راهبردی.##بیرو، آلن. 1367. فرهنگ علوم اجتماعی. باقر ساروخانی. تهران. کیهان.##پاتریک، مک‌نیل. 1376. روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی. محسن ثلاثی. تهران. آگه.##پاملاجی، شومیکر و همکاران. 1387. نظریه‌سازی در علوم اجتماعی. محمد عبدالهی. تهران. جامعه‌شناسان.##پدرام، عبدالرحیم. 1388. آیندهپژوهی حوزه‌ای نو برای کندوکاو. تهران. اندیشکده روابط بینالملل.##پرتوی، پروین. 1387. پدیدارشناسی مکان. تهران. هنر.##توسلی، غلامعباس. 1388. نظریه‌های جامعه‌شناسی. تهران. سمت. چاپ پانزدهم.##حافظ‌نیا، محمدرضا. 1386. مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران. سمت. چاپ سیزدهم.##حجازی، علیرضا. 1388. فهم انسان معاصر از آینده. تهران. اندیشکده روابط بینالملل.##دشتی، محمد. 1380. نهج البلاغه. قم. مؤسسه انتشارات مشهور. چاپ یازدهم.##دارتینگ، آندره. 1376. پدیدارشناسی چیست؟. محمود توالی. تهران. سمت. چاپ دوم.##دلاور، علی. 1386. روش‌های تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی. تهران. دانشگاه پیام نور. ##دواس، دی. ای. 1376. پیمایش در تحقیقات اجتماعی. هوشنگ نایبی. تهران. نی.##رفیعپور، فرامرز. 1370. آناتومی جامعه. تهران. شرکت سهامی انتشار.##رمضانی، حسین‌علی. 1388. خلاقیت اساس شکوفایی و نوآوری. تهران. انتشارات محور.##رمضانی، حسین‌علی؛ گودرزی، غلامرضا. 1391. راهنمای پژوهش. تهران. پژوهشکده دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (ع).##رمضانی، حسین‌علی؛ اله بخش، علی؛ خدابنده، عیسی. 1393. مقدمه‌ای بر مطالعات فرهنگی. تهران. راه کمال.##ریتزر، جورج. 1390. مبانی نظریه جامعه‌شناختی معاصر و ریشه‌های کلاسیک آن. خلیل میرزایی و علی بقایی سرابی. تهران. جامعه‌شناسان.##روریش، ویلفرد. 1372. سیاست به مثابه علم. ترجمه ملک یحیی صلاخی. تهران. سمت. به نقل از سریع‌القلم، محمود (خرداد 1367)؛ در مجله سیاست خارجی، شماره2.##رومی، پل. پاییز-1382.«معمای امنیت اجتماعی». فصلنامه مطالعات راهبردی. سال: 6. ش: 3. شماره مسلسل 21.##ساعی، علی. 1387. روش تحقیق در علوم اجتماعی. تهران. سمت. چاپ دوم.##شاین، ادگار. 1382. مدیریت فرهنگ سازمانی و رهبری. ترجمه برزو فرهی و شمس‌الدین نوری نجفی. تهران. انتشارات مؤسسه فرهنگی سیمای جوان.##صفوی، امین‌الله. 1375. واژگان علوم انسانی کلمه انگلیسی- فارسی. تهران. کلمه.##طالب، مهدی. 1380. شیوه‌های عملی مطالعات اجتماعی. تهران. اننتشارات دانشگاه تهران.##عضدانلو، حمید. 1386. آشنایی با مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی. تهران. نی. چاپ دوم.##کرایب، یان. 1381. نظریه اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس. عباس مخبر. تهران. آگه.##کیوی، ریمون؛ کامپنهود، لوک وان. 1375. روش تحقیق در علوم اجتماعی. عبدالحسین نیک‌گهر. تهران. توتیا.##میرزایی، خلیل. 1385. فرهنگ تخصصی انگلیسی- فارسی علوم انسانی. تهران. حفیظ.##هایدگر، مارتین. 1380. درآمدی بر وجود و زمان. ترجمه منوچهر اسدی. آبادان. نشر پرسش.##Albrow, Martin (1996); The Global Age, London: Polity Press.##Malloch, K. & Porter-O, Grady, T. (2007); The Quantum Leader: Application for the new word, 2nd Ed., Jones and Bartlett, Boston, M A.##Nye, Joseph (2004); Soft Power, New York, Norton.##Russell, B, (1986); "The Forms of Power" In: S. Lukes (ed) Power, Oxford Black Man.##Singer, David J (1969); Level of Analysis Problem, In International Politics and Foreign Policy, New York and London: The Free press.##TREATMENT OF CANCER (2009) MSN Encarta Site. CANCER MEDICINE.##Wendt, Alexander (1992);"Anarchy, what state make of it", Interactional Organization.## ##

نقشه جامع تدوین جامعه‌شناسی اسلامی The Comprehensive Map for Compiling the Islamic Sociology 1 1 چکیده علم در سیر طبیعی خود بر پایه تقاضاهای تراکم‌یافته شکل می‌گیرد. تکیه‌گاه‌ طبیعی راهبردهای معطوف به تولید علم دینی، اصل «کشش تقاضا» است و ضروری است که اصل «فشار علم» و دخالت ارادی برای تسریع این فرایند، به‌شکل منطقی تنظیم گردد. بر مبنای همین نگرش، سعی شد که در تدوین نقشه جامع برای تولید جامعه‌شناسی اسلامی، اولاً: تمام مراحل تولید آن، از مرحله فرضیه‌‌سازی تا مرحله بهره‌وری، به‌عنوان یک کلیت به‌هم‌پیوسته تصویر شود؛ ثانیاً: با توجه به محورهای اصلی رویکردهای فعّال در این حوزه، میدان حضور «همگرایانه» برای همه آن‌ها فراهم گردد. در نهایت ساختار کلی نقشه جامع مورد نظر، بر بنیان اصول و محورهای اساسی «ضرورت و تقاضا»، «تولید و نظریه‌پردازی»، «عرضه و بهره‌وری» صورت‌بندی شده‌اند و بر همین اساس، اهداف، اصول راهبردی و برنامه‌های عملیاتی مندرج در آن، سازمان‌دهی گردیده‌اند. 2 Abstract In its natural course, science is formed on the basis of accumulated demands. The natural foundation of strategies focused on the production of religious science is ‘elasticity of demand’, and it is essential that the principle of ‘science push’ and intentional interference in speeding up this process be adjusted in a reasonable form. Based on this approach, in order to compile a comprehensive map for the production of an Islamic sociology, an attempt was made to: (1) delineate all of its production stages, from hypothesizing to productivity, as an interrelated totality, (2) provide an opportunity for "convergent" presence for all of them according to main axes of the active approaches in this area. Finally, the general structure of this comprehensive map has been formulated on the basis of the principles and basic axes of "necessity and demand", "production and theorizing", and "supply and productivity"; accordingly, the objectives, the strategic principles and the related action plans have been organized. 167 192 2015/09/152015/10/172015/10/52015/10/72015/09/142015/09/272015/05/28 1394/3/7 2016/03/52016/03/122016/03/122016/03/122016/03/52016/03/122016/03/5 1394/12/15 محمدعارف محبی Mohammad ‘Aref Mohebbi کارشناسی جامعه‌شناسی، ارشد کلام و دانش‌آموخته سطح چهار جامعه‌المصطفی ایران ma.mohebbi2014@gmail.com Keywords: religious Science Islamic sociology the necessity and demand theorizing productivity network of elites کلید‌واژه‌ها: علم دینی جامعه‌شناسی اسلامی ضرورت و تقاضا نظریه‌پردازی بهره‌وری شبکه نخبگانی. ##قرآن کریم##آشتیانی، منوچهر. 1383. جامعه‌شناسی شناخت ماکس شلر. تهران. نشر قطره. ##بستان، حسین و همکاران. ۱۳۷۸. گامی به‌سوی علم دینی (۱)، ساختار علم تجربی و امکان دینی. قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##پارسانیا، حمید. 1391. مصاحبه، در: تحول در علوم انسانی، ج3، دیدارها و مصاحبه‌ها. قم. کتاب فردا.##پیروزمند، علیرضا. 1392. الگو و راهبرد تحول در علوم انسانی، در: تحول در علوم انسانی، ج۲، مقالات. قم. کتاب فردا.##پیروزمند، علیرضا. 1391. مصاحبه، در: تحول در علوم انسانی، ج3، دیدارها و مصاحبه‌ها. قم. کتاب فردا. ##جوادی آملی، عبدالله. 1389. تفسیر انسان به انسان. محقق محمدحسین الهی‌زاده. قم. اسرا. چاپ پنجم. ##جوادی آملی، عبدالله. سخنرانی. 5-8-1393. http://www.mehrnews.com/detail/News/2246623.##خاکی قراملکی، محمدرضا. 1392. «عقل و وحی در هندسه معرفت دینی، بررسی نظریه آیت‌الله جوادی آملی». در: تحول در علوم انسانی، ج۲، مقالات. قم. کتاب فردا.##خسروپناه، عبدالحسین، 1391. مصاحبه، در: تحول در علوم انسانی، ج3، دیدارها و مصاحبه‌ها. قم. کتاب فردا. ##داوری اردکانی، رضا، 1382. سخنرانی، اشاراتی به وضع علوم انسانی در ایران، در: تحول در علوم انسانی، ج‌۳، سخنرانی‌ها و میزگردها. قم. کتاب فردا.##دنیوی، محسن و محمد میقاتی. 1382. تحول در علوم انسانی، ج۳، سخنرانی‌ها و میزگردها. قم. کتاب فردا.##ذاکرصالحی، غلامرضا؛ ذاکرصالحی، امین. 1388. «تحلیل محتوای پیش‌نویس نقشه جامع علمی کشور و پیشنهاد الگوی ارزیابی آن». فصلنامه علمی-پژوهشی، سیاست علم و فناوری، سال دوم، شماره2.##رهداد، احمد. 1392. تأمل در بایسته‌های تولید علم دینی، در: تحول در علوم انسانی، ج۲، مقالات. قم. کتاب فردا.##ریترز، جورج. 1375. نظریه جامعه‌شناسی معاصر. محسن ثلاثی. تهران. انتشارات علمی.##سالاری، مهدی؛ کشفی، سید علی. 1392. اسلامی‌شدن علوم انسانی و اندیشه‌های ولی‌فقیه، در: تحول در علوم انسانی، ج۲. مقالات. قم. کتاب فردا.##سوزنچی، حسین. 1391. مصاحبه، در: تحول در علوم انسانی، ج3، دیدارها و مصاحبه‌ها. قم. کتاب فردا. ##ـــــــــــــــ. 1389.معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران. پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی. ##قربانی، صابر.1388. «چیستی مدیریت دانش». مجله کار و جامعه. شماره ۱۱۶ و ۱۱۷.##کچویان، حسین. 1391. مصاحبه، در: تحول در علوم انسانی، ج3، دیدارها و مصاحبه‌ها. قم. کتاب فردا. ##کوئن، بروس. 1381. درآمدی به جامعه‌شناسی. محسن ثلاثی. تهران. توتیا.##محمدی، علی؛ دنیوی، محسن؛ گودرزی، میثم. 1392. تحول در علوم انسانی، ج۲، مقالات. قم. کتاب فردا.##ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ.1391.تحول در علوم انسانی، ج3، مجموعه دیدارها و مصاحبه‌ها. قم.کتاب فردا.##منصوری، شرمین. 1385.«مدیریت دانش». ماهنامه صنعت خودروی، شماره 102 .##واسطی، عبدالحمید. 1391. مصاحبه، در: تحول در علوم انسانی، ج3، دیدارها و مصاحبه‌ها ج3. قم. کتاب فردا.## ##