درآمدی بر نظریه حقوقی اسلام 1 1 نظریه حقوقی اسلام مجموعه گزاره‌ها و آموزه‌های نظام‌مند است که می‌تواند قواعد حاکم بر روابط اجتماعی انسان را که دارای ضمانت اجرا بوده تحلیل نماید. این نظریه بر اساس بنیان‌های نظری هستی‌شناختی و انسان‌شناختی، مبنای الزام قواعد حقوقی را اراده حکیمانه شارع دانسته است و این اراده بر اساس منابع شناخته‌شده و روش‌شناسی تقنینی و تفسیری متناسب با مبنا و منبع و هماهنگ با ابعاد وجودی انسان و غایت‌مندی آخرت‌گرایانه وی در قالب اصول، قواعد، نهادها و سازمان‌های حقوقی متناسب با نیازهای متفاوت فردی و اجتماعی قابل استخراج و فهم است. بر اساس این نظریه اگرچه اراده شارع در بازه زمانی مشخص و در جامعه‌ای با ساختار سنتی ابراز گریده است، اما با ظرفیت‌های وسیع خویش توان تنظیم روابط متنوع اجتماعی در دوره‌های مختلف و جوامع گوناگون را دارد. این نظریه به لحاظ معرفتی مرزهای خویش را با نظریه‌های انسان‌محور و حتی دین‌محور مشخص نموده است. با وجود ترسیم مرزها و بیان سلبی نسبت به نظریه‌های رقیب به لحاظ اثباتی دسته وسیعی از مکاتب و نظریه‌های خرد را در خود جای داده است. نظریه حقوقی اسلام می‌تواند ابعاد مختلف نظام حقوقی منسجمی را در برابر نظام‌های حقوقی دیگر ترسیم کند. 7 46 2020/07/12 1399/4/22 2019/05/22 1398/3/1 محمود حکمت نیا ایران مهدی معلی ایران سید محمدحسین کاظمینی ایران نظریه حقوقی اسلام نظام حقوقی مبنای حقوق منابع حقوق روش‌شناسی حقوق ##الف. فارسی##پاکت‌چی،احمد، (1367) اصحاب حدیث، از مجموعه دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی##پوپر، کارل، (1372)، منطق اکتشافات علمی، ترجمه احمد آرام، تهران، انتشارات سروش##حکمت‌نیا، محمود و همکاران، (1386)، فلسفه حقوق خانواده، تهران، روابط عمومی شورای فرهنگی اجتماعی زنان##گ‍روه‌ اص‍طلاح‌ن‍ام‍ه‌ اص‍ول‌ ف‍ق‍ه، (1378)، اصطلاح‌نامه اصول فقه، ق‍م،: دف‍ت‍ر ت‍ب‍لی‍غ‍ات‌ اس‍لامی‌ ح‍وزه‌ ع‍ل‍می‍ه‌ ق‍م##دهخدا، علی‌اکبر، (1373)، لغت‌نامه دهخدا، تهران، انتشارات دانشگاه تهران##رفیع‌پور، فرامرز، (1374)، کندوکاوها و پنداشتها، تهران، شرکت سهامی انتشار##عضدانلو، حمید، (1384)، آشنایی با مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی، تهران، نشر نی##علیدوست، ابوالقاسم، (1384)، فقه و عرف، تهران، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه##علی‌زاده، عبدالرضا، (1387)، مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق؛ چ1، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سمت##کاتوزیان، ناصر، (1377)، کلیات حقوق (نظریه عمومی)، ت‍ه‍ران، دادگ‍س‍تر‍##مدرسی،سیدمحمدتقی، (1379)، تصویری نو از روابط خانواده در قرآن، فصلنامه شورای فرهنگ اجتماعی زنان، ش 9##وائل بن حلاق، (1386)، تاریخ تئوری‏های حقوقی‏، ترجمه محمد راسخ،تهران:نشر نی##ب. عربی##اردبیلی (محقق)، احمد، (1417 ق)، مجمع الفائده و البرهان، قم، انتشارات اسلامی##ارموی، محمد بن حسین، (بی‌تا)، الحاصل فی المحصول##انصاری، مرتضی، (1419 ق)، فوائد الاصول، قم، مجمع الفکر اسلامی##بحرانی، یوسف، (1367)، الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم##الترابی، حسن،(1980)، تجدید اصول الفقه الاسلامی،بیروت، دار الجیل##سبحانی تبریزی، جعفر، (1383)، تهذیب الاصول: تقریر ابحاث الامام خمینی، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(رحمهالله‌علیه)##جزایری، نعمت‏اللّه، (1417 ق)، نور البراهین، قم، نشر اسلامى##جوهرى، اسماعیل‌بن‌حماد، (1407 ق)، الصحاح تاج، تحقیق احمد عطار، بیروت: دار العلم للملایین##ابن اثیر، مبارک بن محمد، (1380 ق)، النهایه فی غریب الحدیث، تصحیح علی بن حسن حلبی اثری، ریاض، دار ابن الجوزی##بهبهانی، وحید، (1417 ق) حاشیه مجمع الفائده و البرهان، ق‍م: مؤسسه ع‍لام‍ه‌ وحی‍د بهبهانی##حسینی بهسودی، محمد سرور، (1410ق)، مصباح الاصول (تقری‍رات بحث آیت‌الله اب‍وال‍ق‍اس‍م‌ خ‍وی‍ی)، قم: مکتبه الداوری##حکیم، سید محمدسعید، (1414 ق)، المحکم فی اصول الفقه، بی‌جا: مؤسسه المنار##حلّی (محقق)، جعفر‌بن‌حسن، (1361)، معارج الاصول، قم، مؤسسه آل‏البیت##خراسانی (آخوند)، (1417)، محمدکاظم؛ کفایه الاصول، قم: مؤسسه آل‌البیت##خلاف، عبدالوهاب، (1993)، مصادر التشریع الاسلامی فیما لانصّ فیه،کویت، دارالقلم##خویی، سید ابوالقاسم، (1377)، اجود التقریرات، قم، مصطفوی##رازی، فخرالدین، (1415ق)، مفاتیح الغیب (تفسیر کبیر)، بیروت، دارالفکر##انصاری، مرتضی، (1414ق)، رسائل فقهیه، قم، کنگره شیخ انصاری##رشید رضا، محمد، (1956 م)، یسر الاسلام و اصول التشریع العام: فی نهی الله و رسوله عن کثره السؤال، قاهره، مطبعه نهشته مصر##روحانی، محمد، (1372)، منتقی الاصول؛ گردآوری عبدالصاحب الحکیم، قم، امیر##سیستانی، سید علی، (1389)، قاعده لاضرر و لاضرار، ترجمه اکبر نایب‌زاده،تهران، خرسندی##هاشمی شاهرودی، سید علی، دراسات فی علم الاصول (تقریر ابحاث آیت الله ابوالقاسم خویی)##صدر ،سید محمدباقر، (1402ق)، اقتصادنا، دار التعارف للمطبوعات، چاپ شانزدهم، بیروت##طباطبایی، سید محمدحسین، (1395ق)، تفسیر المیزان، نشر اسماعیلیان، طبعه الثانیه##شهرستانی، ابوالفتح محمد، (1368ق)، الملل و النحل، تصحیح احمد فهمى محمد، بیروت، دارالسرور##شیرازی، صدرالدین محمد، (بی‌تا)، الاسفار الاربعه، قم، مکتبه المصطفوی##صبحی محمصانی، (بی‌تا)، فلسفه قانون‌گذاری در اسلام، ترجمه اسماعیل گلستانی، تهران، انتشارات آثار اندیشه##صدر، سید محمدباقر، (1406 ق)، دروس فی علم الاصول، بیروت: دار الکتاب اللبنانی##طوسی، محمد بن حسن، (1412ق)، النهایه، قم، مؤسسه النشر الاسلامی##عاملی (شهید ثانی)، زین‌الدین محمد، (1380)، روض الجنان، قم، بوستان کتاب##عاملی، محمد بن مکی (شهید اول)، (بی‌تا)، القواعد و الفوائد، تحقیق سید عبدالهادی حکیم، قم، مکتبه المفید##عراقی، آقا‌ضیاء، (1405ق)، نهایه الأفکار، قم، نشر اسلامى##عسکرى، ابوهلال، (1353)، الفروق اللغویه، قم، بصیرتى##حلی، (1417ق)، مختلف شیعه ‌فی‌ احکام ‌شریعه، قم، انتشارات مؤسسه نشر الاسلامی##علم الهدی، سید مرتضی، (1346)، الذریعه الی اصول الشریعه، تصحیح و تعلیق ابوالقاسم گرجی، تهران، انتشارات دانشگاه تهران##علوانی، طه جابر، (1388)، مقصدهای شریعت، ترجمه ابوالقاسم حسینی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی##فاسی، علال، مقاصد الشریعه الاسلامیه و مکارمها ##فراهیدى، عبدالرحمن خلیل‌، (1409 ق)، کتاب العین، تحقیق مهدى مخزومى و سامرائى، مصر، هجره##الفیض القاسانی، محمد محسن، (1349)، الاصول الاصلیه، تهران، میرجلال‌الدین##قوشجی، علاء‌‌الدین ع‍ل‍ی‌ ب‍ن‌ م‍ح‍م‍د، (1307ق)، الشرح الجدید، (شرح تجرید)، دارال‍طب‍اع‍ه‌ اح‍م‍د ک‍ت‍اب‍ف‍روش‌##کاظمی، محمدعلی، (1409ق)، فوائد الاصول (تقریر ابحاث النایینی)، قم: نشر اسلامی##کلینی، محمد بن‌ یعقوب، (1411ق)، الکافی، بی‍روت‌، دارال‍ت‍ع‍ارف‌ ل‍ل‍م‍طب‍وع‍ات‌##کرکی (محقق)، نورالدین ابوالحسن، (1387)، جامع المقاصد، قم، مؤسسه آل‌البیت##گلپایگانی، محمدرضا، (1410ق)، افاضه العواید تعلیق علی درر الفواید ح‍ائ‍ری‌ی‍زدی، ق‍م، دار ال‍ق‍رآن‌ال‍ک‍ری‍م##مؤمن قمی، محمد، (1373)، تسدیدالاصول، قم، ن‍ش‍ر اس‍لامی##شحرور، محمد، (1990م)، الکتاب و القرآن قرائه معاصره (عربی)، دمشق، الاهالی##معتزلی، ابن‌ابی‌الحدید، (1404ق)، شرح نهج البلاغه، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی##مکارم شیرازی، ناصر، (1379)، قواعد الفقهیه، قم، مدرسه امام‌علی##موسوی بجنوردی، سید محمدحسن، (1389)، القواعد الفقهیه، قم، اسماعیلیان##میرزای قمی، (بی‌تا)، قوانین الاصول، چاپ سنگی، بی‌جا##التوحیدی، المیرزا محمدعلی، (1412ق)، مصباح الفقاهه (تقریر ابحاث خویی) تبریزی، بیروت، دارالهادی##نجفی خوانساری، موسی، (1418ق)، منیه الطالب (تقریر بحث النائینی)، قم، نشر اسلامی##نجفی، محمدحسن، (1368)، جواهرالکلام، تهران، دارالکتب الاسلامیه##نراقی(محقق)، احمد، (1415ق)، مستند الشیعه، مشهد، آل‌البیت##اب‍وزی‍د، ن‍ص‍رح‍ام‍د، (2000 م)، ال‍خ‍طاب‌ و ال‍ت‍اوی‍ل‌، ب‍ی‍روت، ال‍م‍رک‍ز ال‍ث‍ق‍اف‍ی‌ ال‍ع‍رب‍ی##وحیدبهبهانی، محمدباقر، (1417ق)، الرسائل الفقهیه، قم، مؤسسه علامه وحید بهبهانی##ج) انگلیسی##Caws, Peter. "Scientific Method," in The Encyclopedia of Philosophy, ed. Paul Edwards (New York: Macmillan, 1967).##Harding, Sandra. Is There a Feminist Method?, in Sandra Harding(ed.), Feminism and Methodology: Social Science Issues, US: Indiana University Press, 1987## ##

مقایسه رئالیسم اسلامی و رئالیسم انتقادی ازمنظر جامعه‌شناختی 1 1 در این مقاله آرای دو نماینده رئالیسم انتقادی (باسکار و آرچر )با دو نماینده رئالیسم اسلامی(علامه طباطبایی و استاد مطهری)، ازمنظر جامعه‌شناختی مقایسه شده است. ازآنجاکه رئالیسم وجه‌ مشترک هر دو مکتب است، این وجه مشترک در سه حوزه هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی، هویت ویژه‌ای به آنها بخشیده است که آنها را به‌وضوح از مکاتب غیررئالیست(اثبات‌گرا، تأویل‌گرا، تجربه‌گرا) متمایز می‌کند؛ ازطرف‌دیگر، هریک از این دو نوع رئالیسم، تمایزاتی در هر سه حوزه دارند. بر این اساس، این مقاله با استفاده از روش تطبیقی درپی دستیابی به دو هدف است: 1. بر آن است تا هویت ویژه رویکرد رئالیستی را در سه حوزه هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی ازمنظر جامعه‌شناختی نشان دهد؛ 2. با توجه به موارد تمایز بین دو نوع رئالیسم، امکان داوری درباره آنها را فراهم آورد. 47 71 2020/07/122020/07/14 1399/4/24 2019/05/222019/05/22 1398/3/1 شهلا باقری ایران رضا نظریان ایران رئالیسم فرد جامعه اعتباری و حقیقی ##افروغ، عماد. 1374. «فلسفی‌اندیشی فضایی». فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. شماره 39.##برت، پاتریک. 1389. نظریه‌های جامعه‌شناسی در قرن بیستم. ترجمه محمد خانی. تهران. نشر رخداد نو. ##بلیکی، نورمن. 1384. طراحی پژوهش‌های اجتماعی. ترجمه حسن چاوشیان. تهران. نشر نی.##بنتون، تد و یان کرایب. 1384. فلسفه علوم اجتماعی. ترجمه شهناز مسمی پرست و محمود متحد. تهران. انتشارات آگاه.##پارسانیا، حمید. 1385. «روش رئالیستی و حکمت صدرایی». مقدمه کتاب روش در علوم اجتماعی: رویکردی رئالیستی. تهران. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##ـــــــــــــ. 1389. روش‌شناسی انتقادی حکمت صدرایی. قم. کتاب فردا.##پارکر، جان. 1383. ساختاربندی. ترجمه امیرعباس سعیدی پور. تهران. انتشارات اشیان. ##تریگ، راجر. 1384. فهم علم اجتماعی. ترجمه شهناز مسمی پرست. تهران. نشر نی.##چالمرز، آلن. 1378. چیستی علم. ترجمه سعید زیبا کلام. تهران. انتشارات سمت.##چلبی، مسعود. 1374. «رئالیسم روش‌شناختی در جامعه‌شناسی». پژوهشنامه علوم انسانی. مجله شناخت. شماره 17.##درستی، احمد. 1379. «دیدگاه‌های مختلف جامعه‌شناختی درباره مسئله کارگزار و عاملیت». نشریه علوم سیاسی. سال سوم. شماره دوازدهم.##زاهد زاهدانی، سید سعید. 1369. «رابطه فرد و جامعه: مقایسه دو دیدگاه». مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز. دوره پنجم. شماره دوم.##ـــــــــــــــــــــــ. 1390. «مبانی روان‌شناختی و جامعه‌شناسی معروف و منکر بر پایه قرآن و نبوت». ناقدان: دکتر شهلا باقری و دکتر محسن جاجرمی زاده. روزنامه رسالت. شماره 7340.##سایر، آندرو. 1385. روش در علوم اجتماعی: رویکردی رئالیستی. ترجمه دکتر عماد افروغ. تهران. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##شریفخانی،حسن. 1362. اصول فلسفه و روش رئالیسم به‌صورت پرسش و پاسخ. مشهد. حزب جمهوری اسلامی. ##طباطبایی، محمد حسین. 1339. قرآن و قانون تنازع بقا و انتخاب اصلح. قم. انتشارات اهل بیت.##ـــــــــــــــــــــــ. 1359. اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد اول، دوم، سوم. قم. دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.##ـــــــــــــــــــــــ. 1361. تفسیرالمیزان. ترجمه صالحی کرمانی. جلد هفتم. قم. انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.##ــــــــــــــــــــــ. 1363. تفسیرالمیزان. ترجمه محمد باقر موسوی همدانی. جلد دوم. قم. انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.##ــــــــــــــــــــــ. 1369. انسان ازاغاز تا انجام. تهران. انتشارات الزهرا.##ــــــــــــــــــــــ. 1386. اسلام و انسان معاصر. قم. دفتر انتشارات اسلامی.##ــــــــــــــــــــــ. بی‌تا الف. اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد دوم. قم. انتشارات صدرا. ##ــــــــــــــــــــــ. بی‌تا ب. شیعه. قم. مؤسسه انتشارات رسالت. ##ــــــــــــــــــــــ. بی‌تا ج. تفسیر‌المیزان. ترجمه محمد باقر موسوی همدانی. جلد سوم. قم. انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.##قائمی‌نیا، علیرضا. 1382. «دو نوع رئالیسم: خام و انتقادی». مجله ذهن. شماره 14.##لازی، جان. 1377. درآمدی تاریخی به فلسفه علم. ترجمه علی پایا. تهران. انتشارات سمت.##محمدپور، احمد. 1389. روش در روش: درباره ساخت معرفت در علوم انسانی. تهران. انتشارات جامعه‌شناسان.##مطهری، مرتضی. 1359. اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد اول، دوم، سوم. قم. دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.##ـــــــــــــــ. بی‌تا. جامعه و تاریخ. تهران. انتشارات صدرا. ##Craib. Ian. 1992. Anthony giddens. Routledge . London.## ##

گفتار در روش‌شناسی مطالعات حقوقی در حقوق ایران 1 1 تحقیق نیازمند روش‎ است و روش نیازمند جهان‌بینی خاص محقق. در حقوق، برخی منکر وجود روش و روش‌شناسی خاص هستند؛ اما با رد ادعای مذکور و با توجه به تمامی جنبه‌های عملی و علمی این دانش، می‌توان از روش‌شناسی اصولی یا مبتنی بر مصلحت و تطبیقی و تاریخی برای یافتن احکام یا رسیدن به پاسخ مسائل علمی حقوق استفاده کرد. این روش‌ها ممکن است در هر تحقیقی جداگانه استفاده شوند یا در تحقیقی به صورت ترتیبی به کار روند. روش‎های یادشده مختص حقوق جدید نیستند و در تاریخ فقه نیز می‌توان اثرشان را یافت. در این نوشته، به شناسایی این روش‌ها می‌پردازیم. 73 96 2020/07/122020/07/142020/07/14 1399/4/24 2019/05/222019/05/222019/05/22 1398/3/1 عبدالله رجبی ایران روش‌شناسی تحقیق روش اصولی روش مبتنی بر مصالح روش تطبیقی روش تاریخی ##جعفری‌تبار. حسن (1382). درآمدی بر تاریخ‌نگاری علم حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی. 60: 81 - 95.##جعفری‌تبار. حسن (1383). مبانی تفسیر حقوقی. تهران: انتشارات شرکت سهامی انتشار.##حکمت‌نیا. محمود (1393). قواعد بنیادین در حقوق و روش‌شناسی احراز و توسعه آنها، فصلنامه حقوق اسلامی. 42: 7-37.##داوید. رنه (1381). درآمدی بر حقوق تطبیقی و دو نظام بزرگ حقوقی معاصر. ترجمه و تلخیص سیدحسین صفایی. تهران: نشر میزان. چاپ چهارم.##زرکلام. ستار (1387). حقوق مالکیت ادبی و هنری. تهران: سمت.##زوایگرت و کوتس (1393). درآمدی بر حقوق تطبیقی. ترجمه الیاس نوعی و محمد نوعی. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد.##عمید زنجانی. عباسعلی (1382). درآمدی بر حقوق اسلامی تطبیقی. تهران: نشر میزان. ##کاتوزیان. ناصر (1385). فلسفه حقوق. جلد 3 (منطق حقوق). تهران: شرکت سهامی انتشار. تهران. چاپ سوم.##کاتوزیان، ناصر (1389)، شیوه تجربی تحقیق در حقوق، «جایگاه حقوق اسلام در نظم حقوقی»، شرکت سهامی انتشار، تهران، چاپ نخست.##Chinhengo, Austin M. (2000). Essential Jurisprudence. 2nd editin. Newyork, Covendish publishing limited.##Jupp, Victor (2006). The Sage Dictionary of Social Research Methods. London: Sage Publications.##McConville, Mike and Wing Hong, Chui (2007). Research Methods for Law. Edinburgh, Edinburgh University Press.##Salter, Michael & Julie Mason (2007). Writing Law Dissertation (an Introduction and Guide to the Conduct of Legal Research). Newyork. Pearson Education Limited.##Van Hoecke (2011). Methodologies of Legal Research (Which Kind of Method for What Kind of Discipline?). Oxford and Portland, Hart Publishing.##Wacks, Raymond (2006). Philosophy of Law (very short introduction) Oxford,. Oxford university press.##Watkins, Dawn & Mandy Burton (ed.) (2013). Research Methods in Law. London: Routledge.## ##

بازمهندسی فرهنگی نظام سیاسی با رویکرد اسلامی 1 1 رجوع به دین و ارزش‌های فرهنگی اصلی‌ترین و شاید تنها راهِ برون‌رفت از فضای متشنج اجتماعِ بشر امروزی است. انسان برای تحلیل محیط فرهنگی به درک صحیح از سطوح مختلف و تأثیر متقابل لایه‌های فرهنگ بر یکدیگر نیاز دارد. شناخت مفاهیم، پیش‌فرض‌ها و مبانی فکری که منجربه صدور احکام و تشکیل یک نظام پیچیده ارزشی می‌شود موجب بروز و ظهور رفتارهایی برآمده از آنها خواهد شد. رؤیت یک رفتار و نماد باید «تحلیل‌گر فرهنگی» را تا مبانی و پیش‌فرض‌ها رهنمون شود. نگاه تطبیقی به دو رویکرد متفاوت «مادی و غربی» و «معنایی و اسلامی» به انسان، کمک شایانی به او خواهد کرد. شکی نیست که مبادی فرهنگی اسلام، مطلوب انسان است اما بر اندیشه‌ورزان حوزه و دانشگاه فرض است که به استخراج این معارف عمیق و انضمامی و هنجاری‌کردن آن در اجتماع اهتمام ورزند. ترسیم فرهنگ مطلوب باید از مبادی و اخبار و هست‌ها و نیست‌ها با رویکرد فلسفی شروع شود و به لایه «احکام و ارزش‌ها»، «بایدها و نبایدها» و «انشای به هنجار و انضمام» نزدیک شود و با ترسیم نظامِ منطقیِ برآمده از ذهن هندسی، با معماری دقیق برای احیا و گسترش این مبادی با پشتوانه قانون و ضابطه (برآمده از شرع و عقل) اقدام کرد تا در سبک زندگی یک مسلمان شاهد «توازن رفتاری در راستای احکام الهی» باشیم. این نوشتار بر آن است که به لایه‌های مختلف فرهنگ، تبیین مبادی و ارزش‌ها و نمودها با رویکرد اسلامی‌ـ‌ایرانی، ایده‌پردازی، مدل‌سازی و رسیدن به مثال و شاخص در این حوزه بپردازد و ساختاری نظام‌مند از فرهنگ مطلوب را ترسیم کند و مقدمات فعالیت‌های علمی دیگر را فراهم آورد. 97 120 2020/07/122020/07/142020/07/142020/07/14 1399/4/24 2019/05/222019/05/222019/05/222019/05/22 1398/3/1 حسین علی رمضانی ایران مهدی نظامی اردکانی ایران حمید خسروی ایران فرهنگ لایه‌های فرهنگ نظام سیاسی نظام اقتصادی نظام اجتماعی نظام فرهنگی فرهنگ مطلوب ##قرآن کریم.##ابراهیمیان، سیدحسین. ۱۳۸۱. انسان‌شناسی (اسلام، اگزیستانسیالیسم، اومانیسم). تهران. دفتر نشر معارف.##اجلالی، پرویز. 1379. سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی فرهنگی در ایران. تهران. نشر آن.##اشتراوس، لئو. 1373. فلسفه سیاسی چیست؟ ترجمه دکتر فرهنگ رجایی. تهران. انتشارات علمی‌ـ‌فرهنگی.##الوانی، سیدمهدی. 1386. مدیریت عموم. تهران. نشر نی. چ سی‌ام.##ایران‌پناه، اکبر. 1385. فرهنگ فارسی به انگلیسی. تهران. انتشارات زبان‌پژوه.##ایلگتون، تری. 1380. «منازعات فرهنگی مدرن». ترجمه رضا مصیبی. مجله ارغنون. شماره 18. تهران. سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ص: 139.##بیرو، آلن. 1370. فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر ساروخانی. تهران. انتشارات کیهان. چ دوم.##جعفری، محمدتقی. 1373. فرهنگ پیرو و فرهنگ پیشرو. تهران. انتشارات علمی و فرهنگی.##جوادی آملی، عبدالله. 1386. شمس الوحی تبریزی. قم. مؤسسه اسراء.##دشتی، محمد. 1380. ترجمه نهج‌البلاغه. قم. مؤسسه انتشارات مشهور. چ یازدهم.##رمضانی، حسین‌علی؛ گودرزی، غلامرضا. 1391. راهنمای پژوهش. تهران. پژوهشکده دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (ع).##روح‌الامینی، محمود. 1365. زمینه فرهنگ‌شناسی. تهران. انتشارات عطار.##شاین، ادگار. 1382. مدیریت فرهنگ سازمانی و رهبری. ترجمه برزو فرهی و شمس‌الدین نوری نجفی. تهران. انتشارات مؤسسه فرهنگی سیمای جوان.##طباطبایی، سیدمحمدحسین. 1362. تفسیر المیزان. ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم. کانون انتشارات محمدی.##فروم، اریک. 1379. فراسوی زنجیرهای پندار. ترجمه دکتر بهزاد برکت. تهران. انتشارات مروارید.##قاسمی، بهروز. 1382. تئوری‌های رفتار سازمانی. تهران. انتشارات هیئت.##گوله، جولیوس؛ ل. کولب، ویلیام. 1376. فرهنگ علوم اجتماعی. زیرنظر مترجمان. ویرایش محمدجواد زاهدی مازندرانی. تهران. انتشارات مازیار.##لزلی، جانسون. 1378. منتقدان فرهنگ. ترجمه ضیاء موحد. تهران. انتشارات طرح نو.##مطهری، مرتضی. 1365. اسلام و مقتضیات زمان. ج اول. قم. صدرا. چ دوم.##ـــــــــــــــ. 1379. پیرامون انقلاب اسلامی. تهران. صدرا.##هاشمی رکاوندی، سیدهاشم. 1375. تربیت و شخصیت انسان. ج 1. قم. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.##هایدگر، مارتین. 1380. درآمدی بر وجود و زمان. ترجمه منوچهر اسدی. آبادان. نشر پرسش. ##Deal & Kenned. 1982. Corporate cultures: the rites and rituals of corporate life. Addison-Wesley.##Dowell, J.L. 2006a. "Formulating the Thesis of Physicalism: An Introduction". Philosophical Studies, Vol. 131##Feigl,H. 1969. The “Mental” and the “Physical”: The Essay and a PostScript, Minneapolis: University of Minnesota Press.##Rollinson, D., Broadfield, A., and Edwards, D. J. 1998. Organizational Behavior and Analysis. Addison,Wesley Longman. ##Sagi, Avi & Statman, Daniel. 1995. Religion and Morality. Rodopi.##Turner Graeme. 1996. British Cultural Studies. second ed, London and New York, Rutledge.## ##

زمینه‌ها و بسترهای اجتماعی شکل‌گیری علم بومی 1 1 گفتمان بومی‌سازی‌سازی علم جامعه‌شناسی تاکنون به‌صورت مجرد و دور از توجه به ارتباط نهاد علم جامعه‌شناسی با نهادهای اجتماعی مطرح شده است. تحقیق حاضر درپی آن است تا با گذر از دوآلیسم معرفت‌شناختی حاکم بر حوزه جامعه‌شناسی علم به بررسی زمینه‌ها و بسترهای اجتماعی لازم بومی‌سازی علم جامعه‌شناسی در ایران بپردازد و در پایان مدل مناسب «استقرار نهاد علم جامعه‌شناسی درون‌ساختارهای اجتماعی جامعه» را ارائه کند. این تحقیق در تلاش است براساس روش کیفی‌ـ‌اسنادی با بررسی چگونگی شکل‌گیری مناسب «زیست‌جهان نهاد علم جامعه‌شناسی و تعامل آن با نهادهای اجتماعی»، گفتمان بومی‌سازی علوم انسانی ـ با تأکید بر علم جامعه‌شناسی ـ در جامعه ایران را آسیب‌شناسی کند. گفتمان بومی‌سازی علم جامعه‌شناسی ورای هر تعریف و توصیفی از «بومی‌سازی» ‌باید راهکارها و راه حل‌های بهبود استقرار نهاد علم جامعه‌شناسی در جامعه ایران را در دستور کار خود قرار دهد؛ به‌عبارت‌دیگر، ازآنجاکه بومی‌سازی علم جامعه‌شناسی ـ برمبنای تعاریف گوناگون ـ باید در جامعه ایران تحقق پیدا کند، نمی‌تواند ‌به رابطه و تعامل نهاد علم و ساختارها و نهاد اجتماعی و همچنین شکل‌گیری زیست‌جهان نهاد علم بی‌تفاوت باشد. 121 152 2020/07/122020/07/142020/07/142020/07/142020/07/14 1399/4/24 2019/05/222019/05/222019/05/222019/05/222019/05/22 1398/3/1 محمدعلی مومبینی ایران علی حسین حسین زاده ایران ایرج مومبینی ایران عباس تقی پور ایران بومی‌سازی زیست‌جهان نهاد علم تعامل نهاد علم با نهادهای اجتماعی نهاد علم جامعه‌شناسی ##ابراهام، جی.اچ. 1368. خاستگاه‌های جامعه‌شناسی. ترجمه احمد کریمی. تهران. پاپیروی‌ـ‌پیشبرد.##آزاد ارمکی، تقی. 1378. جامعه‌شناسی جامعه‌شناسی در ایران. تهران. نشر کلمه.##ــــــــــــــ. زمستان 1386. «جامعه‌شناسی در ایران». رشد علوم اجتماعی. شمارۀ 2: 11.##ــــــــــــــ.1387. «آموزش جامعه‌شناسی در ایران مشکلات و فرصت‌ها». مجله آموزش عالی ایران. شماره 1: 26.##ــــــــــــــ. 1389. جامعه‌شناسی علم مناقشه‌برانگیز در ایران. تهران. نشر علم.##آزاد ارمکی، تقی؛ غفاری، غلامرضا. 1383. جامعه‌شناسی نسلی در ایران. تهران. پژوهشکده علوم انسانی جهاد دانشگاهی.##آزاد ارمکی، تقی؛ غیاثوند، احمد. 1383. جامعه‌شناسی تغییرات فرهنگی در ایران. تهران. پژوهشکده علوم انسانی جهاد دانشگاهی.##آگ‌برن، ویلیام فیلدینگ؛ کوف، نیم. 1380. زمینه جامعه‌شناسی. اقتباس ا. ح. آریان پور. تهران. نگاه.##بستان، حسین. 1384. گامی به‌سوی علم دینی. تهران. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بهکش، محمدمهدی. 1381. اقتصاد ایران در بستر جهانی‌شدن. تهران. نشر نی.##ترنر و بیگلی، جاناتان و ال، 1384. پیدایش نظریه‌های جامعه‌شناسی. ترجمه عبدالعلی لهسایی‌زاده. شیراز. انتشارات نوید شیراز.##تشکر، زهرا؛ علی بابایی، یحیی. بهار 1378. «وضعیت تحقیقات اجتماعی خانواده و ازدواج در ایران». در: وضعیت تحقیقات فرهنگی اجتماعی در ایران. منوچهر محسنی و مسعود کوثری. تهران. نشر رسش. صص 71-33.##تهرانیان، مجید. 1380. جهانی‌شدن (چالش‌ها و ناامنی‌ها). تهران. راهبرد.##جعفری، احمد؛ کرم، صمیمی‌نیا. 1385. جهانی‌شدن، شاخص‌ها و جایگاه اقتصاد ایران. تهران. مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.##حائر شیرازی، محی الدین. 1370. بحثی درباره جامعه‌شناسی اسلامی. شیراز. انتشارات دانشگاه شیراز.##حسین‌زاده و نواح و مومبینی، علی حسین و عبدالرضا و محمدعلی. 1392. «بررسی ناسازگاری فرهنگی علوم انسانی جدید و ساختارهای اجتماعی در جامعه ایران». فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. شماره 4. ##حسینیان، محمدرضا. 1383. علل ناکارآمدی نهادهای علمی کشور. قم. دبیرخانه نهضت آزاداندیشی و تولید علم.##خلیلی، اسماعیل. 1388. علوم انسانی در ایران، در درآمدی بر علوم انسانی در ایران. تهران. پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##خوش اندام، بهزاد. 1387. رویکرد قدرت‌های بزرگ به موضوع هسته‌ای ایران. تهران. مرکز تحقیقات استراتژیک.##دفتر همکاری حوزه و دانشگاه. 1373. درآمدی به جامعه‌شناسی اسلامی (2): مبانی جامعه‌شناسی اسلامی. تهران. سمت.##رجایی، فرهنگ. بهار 1372. «میزگرد بررسی وضعیت جامعه‌شناسی در ایران». دانشگاه انقلاب. دوره جدید شماره 97: 20.##ریتزر، جورج. 1374. نظریه‌های جامعه‌شناسی در دوران معاصر. ترجمه هادی جلیلی. تهران. نشر نی##سجادپور، محمدکاظم. 1381. سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.##سروش، عبدالکریم. پاییز 1376. «نکاتی چند در‌مورد تحقیقات علوم اجتماعی در ایران». نامه انجمن جامعه‌شناسی ایران. مجموعه مقالات شمارۀ 2: 11.##شریعتی، سارا. بهار 1388. «یک جامعه‌شناسی برای یک جهان؟». مطالعات اجتماعی ایران. شمارۀ 1: 21.##شورچی، حافظ. 1386. جهانی‌شدن غرب و ایران. تهران. اختر.##طباطبایی، جواد. 1379. ابن خلدون و علوم اجتماعی. تهران. طرح نو.##عبداللهی، محمد. پاییز 1375. «جامعه‌شناسی در ایران». رهیافت. شمارۀ ‌13: 7.##ــــــــــــــ. پاییز 1376. «روش‌شناسی در تحقیقات اجتماعی». نامه انجمن‌شناسی در ایران، مجموعه مقالات شماره 2: 7.##عبدی، عباس؛ گودرزی، محسن. 1378. تحولات فرهنگی در ایران. تهران. سروش.##عبدی، عباس. 1372. «جامعه‌شناسی تحقیقات اجتماعی در ایران». مجموعه مقالات سمینار جامعه‌شناسی. تهران. سمت.##علیخانی، علی اکبر. 1383. نگاهی به پدیده گسست نسل‌ها. تهران. پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.##قانعی‌راد، محمدامین. بهار1381. «شیوه جدید تولید دانش: ایدئولوژی و واقعیت». مجله انجمن جامعه‌شناسی ایران. دوره چهارم. شماره 3.##ـــــــــــــــــــ. 1382. ناهم‌زمانی دانش: روابط علم و نظام‌های اجتماعی‌ـ‌اقتصادی در ایران. تهران. مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.##ـــــــــــــــــــ. 1383. «گفت‌وگوی پیش الگویی در جامعه‌شناسی ایران». انجمن جامعه‌شناسی ایران. دوره پنجم شمارۀ 1: 35.##ــــــــــــــــــــ. بهار 1385. «وضعیت اجتماع علمی در رشته علوم اجتماعی». نامه علوم اجتماعی. شماره 27: 29.##ــــــــــــــــــــ و جوکار، محمدامین و مریم. 1388. «علم اجتماعی مستقل/ دگرواره و عینیت چندگانه». مطالعات اجتماعی ایران. شماره 1: 30.##کچویان و کریمی، حسین و جلیل. پاییز 1385. «پوزیتیویسم و جامعه‌شناسی در ایران». رهیافت. شمارۀ 28: 27.##ـــــــــــــــــــــــ‌. 1373. «اقتراح». کلمه. شماره 12.##گلچین، مسعود. 1383. مفهوم جامعه‌شناسی اسلامی در دین و علوم اجتماعی. قم. مؤسسه پژوهشی حوزه و دانشگاه.##گلوور و استرابریج و توکل، دیوید و شیلاف و محمد. 1383. جامعه‌شناسی معرفت و علم. ترجمه شاپور بهیان و جمال محمدی، حامد حاجی حیدری، محمدرضا مهدی زاده، حسن ملک. تهران. سمت.##لهسایی‌زاده، عبدالعلی. زمستان 1375. «موانع پژوهش علوم اجتماعی در ایران». رهیافت. شماره 14: 8.##ـــــــــــــــــــ. پاییز 1376. «مشکلات آموزشی رشته جامعه‌شناسی در ایران». نامه انجمن جامعه‌شناسی در ایران. مجموعه مقالات شماره 19: 2. ##لهسایی‌زاده، عبدالعلی؛ مهدی، علی اکبر. 1374. جامعه‌شناسی در ایران. ترجمه نوشین احمدی خراسانی. تهران. نشر توسعه.##محمدی، منوچهر. 1366. اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. تهران. امیرکبیر.##مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی. 1382. مجموعه مقالات همایش جهانی‌شدن اقتصاد. تهران. مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی.##مؤمنی، فرشاد. 1388. «ایران و چالش‌های مواجهه با علم بومی و علم جهانی». مطالعات اجتماعی. شماره 1: 22.##نصر، سید حسین. 1389. دین و نظم طبیعت. ترجمه ان‌شاءالله رحمتی. تهران. نی.##نواح و حسین زاده و مومبینی، عبدالرضا و علی حسین و محمدعلی. 1392. علم بومی و ساختارهای اجتماعی‌ـ‌اقتصادی. فصلنامه رهیافت. شماره 54.##نیک‌گهر، عبدالحسین. بهار 1372. «میزگرد بررسی وضعیت جامعه‌شناسی در ایران». دانشگاه انقلاب. دوره جدید شماره 97: 20.##هودشتیان، عطا. 1381. جهانی‌شدن و ایران. تهران. چاپخش.##وبر، ماکس. 1373. اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری. ترجمه عبدالکریم رشیدیان و پریسا منوچهری کاشانی. تهران. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. 1380. ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان. تهران. دفتر طرح‌های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##ـــــــــــــــــــــــــــــ. 1382. ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان. تهران. دفتر طرح‌های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##یوسف، نریمان. 1383. شکاف بین نسل‌ها: بررسی نظری و تجربی. تهران. پژوهشکده علوم انسانی جهاد دانشگاهی.##یوناس، فریدریش. 1387. تاریخ جامعه‌شناسی. ترجمه عبدالرضا نواح. اهواز. رسش.##Anderson, M. S., Ronning, E. A., Martinson, B. C., & De Vries, R. (2010). Extending the Mertonian norms: Scientists' subscription to norms of research. Journal of Higher Education.##Fuller, S. 2000. Governance of Science. Buckingham: Open University Press. p 25.##Gibbons, M., Nowotny, H., Limoges, C., Schwartzman, S., Scott, P., and Trow, M. 1994. The new production of knowledge: The dynamics of science and research in contemporary societies. London: Sage.##Gray, MEI. 2008. Knowledge production in social work: The ‘gold standard’ of mode 2, Paper presented at the 34th Biannual Congress of the International Association of Schools of Social Work (IASSW) Transcending Global-Local Divides, Durban. South Africa. 20-24th July 2008.##HELGA NOWOTNY, PETER SCOTT and MICHAEL GIBBONS. 2003. ‘Mode 2’ Revisited: The New Production of Knowledge, Minerva 41: p 179–194, 2003.© 2003 Kluwer Academic Publishers. Printed in the Netherlands.##Hessen, B. 1971. The Social and Economic Roots of Nawtons Principa ؛New York, Howard Fertig.##Krishna, V.V. Waast R. and Gailard J. 2000. The Changing Structure of Science Developing Countries, Science Technology a Society 5: 2(2000). New Delhi/Thousand Oaks/ London Sage Publication.##Kuutti, Kari. 2007. DESIGN RESEARCH, DISCIPLINES, AND NEW PRODUCTION OF KNOWLEDGE. Proceedings of IASDR 2007: Emerging Trends, Hong Kong Polytechnic University. Hong Kong, November 12-15.##Marx, k. 1904. A Contribution to the Critique of Political Economy. Chicago.##Melissa S. "Anderson. Emily A. Ronning. Raymond De Vries. Brian C. Martinson. 2010". The Journal of Higher Education, Vol. 81, No. 3 (May/June 2010), Copyright © 2010 by The Ohio State University##Merton, R. K. 1973a. "The Sociology of Science". Chicago and London: University of Chicago Press, ed. With an introduction by N.W. Storer.##Merton, R.K. 1970. Science, Technology and Society in Seventeenth-Century England. New York: Howard Fertig. (Ph.D. dissertation completed in 1935; orig. pub. P 1938).##Mitroff, Ian I. 1974. "Norms and Counter-Norms in a Select Group of the Apollo Moon Scientists: A Case Study of the Ambivalence of Scientists", American Sociological Review, Volume 39, Issue4 (Aug.,1974). p 574-595##Mulkay M. J. 1991. Sociology of Science: a Socieological Pilgrimage. Open University Press.##Pester Dominique. 2000. The Production of Knowledge Between Academies and Markets: a Historical Reading of The Book The New Production of Knowledge, Science, Technology a Society. 5: 2, New Delhi/Thousand Oaks/ London Sage Publication.##Ramasuban, R. 1977. Towards a Relevant Sociology of Science for India (in: Perspectives in The Sociology of Science. S. S. Blume (ed), John Wiley a Sons).##Rawetz j. R. 1971. Scientific Knowledge and Its Social Peoblam. London: Oxford University Press.##Rose, H. and S. Rose. 1969. Science and Society. Allen Lane: The Penguin Press.##ـــــــــــــــــــــــــــــ 1979. The Political Economy of Science Ideology of/in The Natural Science. The Macmillan Press LTD.##Salamon, J. J. 2000. Recent Trends in Science and Technology Policy, Science, Technology a Society. 5: 2 (2000) New Delhi/Thousand Oaks/ London Sage Publication.##Sztompka, Piotr. 2007. Trust in Science: Robert K. Merton's Inspiration. Journal of Classical Sociology. 2007 7: 211, DOI: 10.1177/1468795X07078038.## ##

نظریه شبکه مسائل؛ گام اول از مدل تحول در علوم انسانی از منظر روش‌شناسی 1 1 «نظریه شبکه مسائل» یکی از سه ضلع مثلث تحول در علوم انسانی از منظر روش‌شناسی است. این نظریه، در کنار نظریه فحص جامع و نظریه اجتهاد سیستمی، اضلاع تحول (مدل تحول) در علوم انسانی از منظر روش‌شناسی را تشکیل می‌دهد. این مدل،‌ بیانگر چگونگی تحول در علوم انسانی برای حرکت از علوم انسانی سکولار به سمت علوم انسانی اسلامی از منظر روش‌شناسی است. هدف از نظریه شبکه مسائل،‌ برداشتن گام اول از مدل تحول در علوم انسانی و زمینه‌سازی برای تولید علم دینی در موضوعات و مسائل علوم به‌ویژه علوم انسانی است. این نظریه، به این پرسش پاسخ می‌دهد که چگونه می‌توان یک موضوع را تجزیه مفهومی کرد و شبکه گسترده‌ای از متغیرها و مسائل مرتبط با آن موضوع را به ‌دست آورد. اهمیت و کاربرد این نظریه به‎صورت ویژه در حوزه علوم انسانی، تولید شبکه مسائل علوم انسانی در شاخه‌ها و رشته‌های مختلف علوم انسانی است. این نظریه، در پارادایم شبکه‌ای، با راهبرد تحلیل مفهومی، با رویکرد فلسفی و با ابزارهای چهارده‎گانه تحلیلی، به توصیف، تبیین و توجیه قدم به قدم مراحل تولید شبکه متغیرها و مسائل در موضوعات مختلف می‌پردازد. 153 174 2020/07/122020/07/142020/07/142020/07/142020/07/142020/07/14 1399/4/24 2019/05/222019/05/222019/05/222019/05/222019/05/222019/05/22 1398/3/1 ایمان کاظمی مقدم ایران شبکه مسائل دانش دینی ‌ علم دینی ‌ علوم انسانی اسلامی روش‌شناسی تمدن‌سازی ##پرچم، اعظم، و ابوترابیان، مستانه (1391). توسعه معنایی دعا در قرآن، فصلنامه آموزه‌های قرآنی. 15:ص 72-47.##حریری، رضا (1394). نگرشی دیگر به علم دینی. مشهد: مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام. ##خسروپناه، عبدالحسین (1392). الگوی حکمی اجتهادی برای تولید علم دینی، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام. 9:ص 36.##کاظمی‎مقدم، ایمان (1392). طراحی مدل راهبردی و راهکاری شبکه مسائل علوم انسانی، فصلنامه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام. 9: ص 35-25.##کاظمی‎مقدم، ایمان (1395). شبکه مسائل حجاب و عفاف. مشهد: مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام. ##واسطی، عبدالحمید (1391). نگرش سیستمی به دین. مشهد: مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام. چاپ سوم.##واسطی، عبدالحمید (1394). راهنمای تحقیق با اقتباس از نگرش اسلام به علم و هستی. مشهد: مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام. چاپ سوم.##واسطی، عبدالحمید (1395). «نقشه علوم انسانی و علوم انسانی اسلامی»، «تحلیل مفهوم علم دینی»، «تحلیل مفهوم شبکه موضوعات و مسائل»، قابل دسترسی در: www.Isin.ir.## ##