عدالت اجتماعی و دولت از منظر فلسفۀ سیاسی علامه طباطبایی 1 1 این مقاله، با استفاده از تحلیل متون مربوط، بر آن است که نسبت عدالت اجتماعی و دولت را از منظر فلسفۀ سیاسی علامه طباطبایی توضیح دهد. نگارنده در این مقاله نشان می‌دهد که دیدگاه علامه طباطبایی دربارۀ عدالت اجتماعی مستقل است و با دیدگاه‌های موجود در این‌باره تفاوت دارد. فلسفۀ سیاسی علامه طباطبایی دربارۀ عدالت اجتماعی، بر پایۀ جایگاهی که برای اجتماع و هویت مستقل آن و نسبت فرد و اجتماع قائل است، به فرد و حقوق فردی اهمیت می‌دهد و به نقش اجتماع در فراهم‌آمدن ثروت فردی هم توجه دارد؛ ازین‌رو، از افراط و تفریط در دولت‌گرایی یا بازار آزاد برحذر می‌دارد و بر هویت مستقل اجتماع و تقدم آن بر دولت و وظایف دولت در قبال عدالت اجتماعی تأکید دارد. نتایج این مقاله برای برنامه‌ریزی‌های اجتماعی و سیاسی و اقتصادی قابل استفاده است. 7 34 2020/08/13 1399/5/23 2019/08/23 1398/6/1 احمدرضا یزدانی مقدم ایران فلسفۀ سیاسی علامه طباطبایی عدالت اجتماعی اجتماع دولت ##آچارد، دیوید. 1388. «ملی‌گرایی و نظریۀ سیاسی». نظریۀ سیاسی در گذار (بررسی انتقادی). حسن آب‌نیکی. تهران: انتشارات کویر. چاپ اول.##ابن‌سینا‌، حسین‌بن عبدالله. ۱۳۷۶. الالهیات من کتاب الشفاء. تحقیق حسن حسن‌زاده آملی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم. چاپ اول.##ـــــــــــــــــــــــــــ. [بی‌تا]. النجاه من الغرق فی بحر الضلالات. ویرایش محمدتقی دانش‌پژوه. تهران: دانشگاه تهران. چاپ اول.##ارسطو. 1364. سیاست. ترجمۀ حمید عنایت. تهران: شرکت کتاب‌های جیبی. چاپ چهارم.##ـــــــ‌. 1378. اخلاق نیکوماخوس. ترجمۀ محمدحسن لطفی. تهران: طرح نو. چاپ اول.##اسولیوان، نوئل. 1388. نظریۀ سیاسی در گذار (بررسی انتقادی). ترجمۀ حسن آب‌نیکی. تهران: انتشارات کویر. چاپ اول.##افلاطون. 1355. جمهور. ترجمۀ فؤاد روحانی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب. چاپ اول.##جیکوبز، لزلی ای. 1386. درآمدی بر فلسفۀ سیاسی نوین. ترجمۀ مرتضی جیریایی. تهران: نی. چاپ اول.##سیبلی، مالفرد. 1396. ایده‌ها و ایدئولوژی‌های سیاسی. ترجمۀ عبدالرحمن عالم. تهران: نی. چاپ اول.##صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم. 1381. المبدأ و المعاد. تصحیح، تحقیق و مقدمه از محمد ذبیحی و جعفر شا‌نظری. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. چاپ اول.##ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ.1386 الف. الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. تصحیح و تعلیق جلال‌الدین آشتیانی. ویرایش دوم. قم: بوستان کتاب. چاپ چهارم.##ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ‌. 1386 ب. مفاتیح الغیب. تصحیح، تحقیق و مقدمه از نجف‌قلی حبیبی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. چاپ اول.##طباطبایی، سید محمدحسین. 1362الف. «رساله الاعتباریات». رسائل سبعه. قم: بنیاد علمی و فکری استاد علامه سید محمدحسین طباطبایی با همکاری نمایشگاه و نشر کتاب. چاپ اول.##ـــــــــــــــــــــــــــــ‌. 1362ب. «رساله الترکیب». رسائل سبعه. قم: بنیاد علمی و فکری استاد علامه سید محمدحسین طباطبایی با همکاری نمایشگاه و نشر کتاب. چاپ اول.##ـــــــــــــــــــــــــــــ‌. 1387. تعالیم اسلام. به کوشش سید هادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب. چاپ اول.##ـــــــــــــــــــــــــــــ‌. 1388. بررسی‌های اسلامی. به کوشش سید هادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب. چاپ دوم.##ـــــــــــــــــــــــــــــ‌. بی‌تا الف. اصول فلسفه و روش رئالیسم. مقدمه و پاورقی به قلم استاد شهید مرتضی مطهری. قم: انتشارات صدرا.##ـــــــــــــــــــــــــــــ‌. بی‌تا ب. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.##طوسی، محمدبن محمد. 1372. اخلاق ناصری. تهران: علمیه اسلامیه.##فارابی، محمدبن محمد. 1964م. السیاسه المدنیه الملقب بمبادی الموجودات. تحقیق و تعلیق فوزی متری نجّار. بیروت: المطبعه الکاثولیکیه. چاپ اول.##ــــــــــــــــــــــــــ‌. 1983م. تحصیل السعاده. تحقیق جعفر آل یاسین. بیروت: دار الاندلس. چاپ دوم.##ــــــــــــــــــــــــــ‌. 1986م. الملّه. تحقیق محسن مهدی. بیروت: دارالمشرق. چاپ اول.##ــــــــــــــــــــــــــ‌. 1991م. مبادی آراء اهل المدینه الفاضله. تحقیق البیر نصری نادر. بیروت: دارالمشرق. چاپ ششم.##ــــــــــــــــــــــــــ‌. 1405ق. فصول منتزعه. تحقیق فوزی متری نجّار. تهران: المکتبه الزهراء.##کلوسکو، جورج. 1389. تاریخ فلسفۀ سیاسی. ترجمۀ خشایار دیهیمی. تهران: نی. چاپ اول.##کیملیکا، ویل. ۱۳۹۶. درآمدى بر فلسفۀ سیاسى معاصر، ترجمۀ میثم بادامچى و محمد مباشرى. تهران: نگاه معاصر. چاپ اول. ##می سن، اندرو. 1388. «جامعه‌گرایی و میراث آن». نظریۀ سیاسی در گذار (بررسی انتقادی). حسن آب‌نیکی. تهران: انتشارات کویر. چاپ اول.##والزر، مایکل. 1389. حوزه‌های عدالت. ترجمۀ صالح نجفی. تهران: نشر ثالث. چاپ اول.##همپتن، جین. 1391. فلسفۀ سیاسی. ترجمۀ خشایار دیهیمی. تهران: طرح نو. چاپ اول.##هیوود، اندرو. 1383. مقدمۀ نظریه سیاسی. عبدالرحمن عالم. تهران: قومس. چاپ اول.##یزدانی مقدم، احمدرضا. 1387. «حرکت جوهری و ادراکات اعتباری». دانشگاه اسلامی. شمارۀ 39.##ـــــــــــــــــــــــــ‌. 1388الف. «بررسی مقایسه‌ای حکومت و مصلحت در اندیشۀ امام خمینی و علامه طباطبایی». مطالعات انقلاب اسلامی. شمارۀ 14.##ـــــــــــــــــــــــــ‌. 1388ب. «مردم‌سالاری دینی در پرتو نظریۀ ادراکات اعتبار». حکومت اسلامی. شمارۀ 51.##ـــــــــــــــــــــــــ‌. 1389. «فرهنگ در اندیشۀ علامه طباطبایی، درآمدی نظری». مجموعه مقالات سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه. جلد 2. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.##ـــــــــــــــــــــــــ‌. 1397. «نقش شیعه در پیدایش، گسترش و تحول گزاره‏هاى علوم سیاسى (اجتماع ازمنظر فیلسوفان شیعه)». نقش شیعه در گسترش علوم مدیریت و سیاست‏. به کوشش سید حمید جزائرى و جمعى از محققان‏. زیرنظر گروه علمى علوم انسانى کنگرۀ‏ بین‏المللى نقش شیعه در پیدایش و گسترش علوم اسلامى‏. قم: امام على‌بن ابى طالب (علیه السلام). چاپ اول.##Frazer, Elizabeth. 2006. The Problems of Communitarian Politics: Unity and Conflict. Oxford University Press, reprint: New York.##Heywood, Andrew. 2004. Political Theory, An Interoduction. third edition.## ##

روش‌ مدل‌یابی مفاهیم و سازه‌های روان‌شناختی از متون اسلامی (قرآن و حدیث) 1 1 برای دستیابی به پیشرفت علمی در علوم‌ انسانی اسلامی، ازجمله روان‌شناسی اسلامی، نیاز به بنیان‌‌نهادن و توسعۀ روش‌های پژوهش در این حوزه است. با طراحی روش‌های ساخت‌یافته و نظام‌مند، با اتکا به شیوه‌های اجتهادی و فهم متون اسلامی و حاکم‌کردن نگرش سیستمی و ساختاری می‌توان در تحلیل مسائل پیچیدۀ انسانی و کشف واقعیت‌های روان‌شناختی بسیار مؤثر عمل کرد و زمینۀ نظریه‌پردازی را با توجه به منابع وحیانی اسلامی فراهم کرد. این امر نیازمند گام‌برداشتن در حوزۀ پژوهش‌های پیشرفتۀ مدل‌یابی و تبیین سازوکار روابط میان سازه‌ها در یک شبکۀ منسجم سازواره‌ای است. برای انجام این پژوهش که از نوع «بنیادی» و «توسعه‌ای» است و به لحاظ راهبردی از نوع «توصیفی‌ـ‌تحلیلی» است، به مقتضای هر مرحله از گردآوری و پردازش اطلاعات از «روش اسنادی» و «روش تحلیل محتوای کیفی» بهره گرفته شد. برای رسیدن به اهداف این پژوهش، با بهره‌مندی از روش‌‌ها و تکنیک‌های برون‌دینی (مانند روش‌های معناشناختی و چندمتغیری)، کوشیدیم مبتنی‌بر مبانی روش‌شناختی پارادایمی و براساس پارادایم اجتهادی و بهره‌مندی از روش‌های درون‌دینی و با به‌کارگیری تمام ظرفیت‌های روش‌های اجتهادی، اعم از اصول فقه و استنباط و روش‌های فهم متن (تفسیری و حدیثی)، برای فهم گزاره‌های اسلامی به طراحی روش مدل‌یابی مفاهیم و سازه‌های روان‌شناختی از آن‌ها بپردازیم. در نتیجۀ این پژوهش، به «روش مدل‌یابی اسلامی‌ـ‌روان‌شناختی» که دارای فرایند نظام‌مندِ متشکل از مراحل چهارگانۀ مفهوم‌پردازی، صورت‌بندی، اعتبارسنجی و تبیین و تفسیر مدل است دست یافتیم که خود دربردارندۀ شش گامِ مسئله‌شناسی و فرضیه‌پردازی، فهم‌پژوهی و استخراج مفاهیم از متون اسلامی، بسط مفهومی مدل، طراحی و ساخت مدل مفهومی، اعتباریابی و تبیین و تفسیر نتایج مدل‌یابی است. اجرای موفق این روش در یک نمونه و در عالی‌ترین سطح مدل‌یابی‌ پیچیده، یعنی از نوع «مدل میانجیِ تعدیل‌شده»، نشانگر کارایی آن بود. از دستاوردهای دیگر این پژوهش تنقیح و بهبود «روش فهم روان‌شناختی متون اسلامی» و کاربست متناسب نرم‌افزار تحلیل کیفی اطلس‌تی (ATLAS.ti) در افزایش دقت و قوت روش کنونی است. درنتیجه، این روش می‌تواند بر نظام‌مندی، قابلیت داوری و اعتبار پژوهش‌های علوم انسانی از متون اسلامی بیفزاید. 35 62 2020/08/132020/08/13 1399/5/23 2019/08/232019/08/23 1398/6/1 مسعود نورعلیزاده میانجی ایران روش مدل‌یابی متون اسلامی قرآن و حدیث سازۀ روان‌شناختی فهم متن پارادایم اجتهادی. ##نهج‌البلاغه. 1414ق. گردآوری محمدبن‌حسین شریف‌الرضی. تصحیح صبحی صالح. قم: هجرت.##ابوالمعالی الحسینی، خدیجه. ۱۳۹۲. «تحلیل کیفی متن: استقرا/ قیاس». دوفصلنامه مطالعات معارف اسلامی و علوم تربیتی. سال اول. شمارۀ 1. صص 102-83.##اعرافی، علیرضا. 1379. «روش‌شناسی استنباط آموزه‌های تربیتی در آینۀ سیره و کلام امام علی (ع)». فصلنامه پژوهش‌های تربیت اسلامی. شمارۀ ۴. صص 26-15.##ــــــــــــــــ‌. 1385. «بهره‌گیری از روش‌شناسی تحول‌یافتۀ اجتهادی، لازمۀ تولید علم دینی». روش‌شناسی علوم انسانی (حوزه و دانشگاه). سال دوازدهم. شمارۀ 49. صص 8-4.##اکبری، مرتضی؛ غفوریان، فاطمه‌سادات. ۱۳۹۴. تحلیل داده‌های کیفی با استفاده از نرم‌افزار Atlas.ti. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##امام خمینی، سید روح‌الله. 1415ق. مناهج الوصول الی علم الأصول. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).##ایزوتسو، توشی‌هیکو. ۱۳۶۱. خدا و انسان در قرآن. ترجمه احمد آرام. تهران: شرکت سهامی انتشار.##ــــــــــــــــــــ. ۱۳۷۸. مفاهیم دینی‌ـ‌اخلاقی در قرآن مجید. ترجمۀ فریدون بدره‌ای. تهران: فرزان.##ایمان، محمدتقی؛ نوشادی، محمودرضا. ۱۳۹۰. «تحلیل محتوای کیفی». پژوهش. سال سوم. شمارۀ ۲ (پیاپی۶).##ایمان، محمدتقی‏. ۱۳۹۲. «نمی‌توانیم تکثرگرایی روشی را بپذیریم». گفتمان الگو؛ دوماهنامۀ الگوی اسلامی‌ایرانی پیشرفت. شمارۀ 1.##بابایی، علی‌اکبر؛ عزیزی‌کیا، غلامعلی؛ روحانی راد، مجتبی. ۱۳۸۸. روش‌شناسی تفسیر قرآن. زیرنظر محمود رجبی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تهران: سمت.##باربور، ایان. ۱۳۶۲. علم و دین. ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##بستان، حسین. ۱۳۹۰. گامی به‌سوی علم دینی؛ ساختار علم تجربی و امکان علم دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##پسندیده، عباس. ۱۳۸۶. «درآمدی بر روش فهم معارف روان‌شناختی از احادیث». علوم حدیث. سال دوازدهم. شمارۀ ۳ و ۴. پیاپی ۴۵ و ۴۶. صص 109-88.##ـــــــــــــــ‌. ۱۳۸۸. اخلاق‌پژوهی حدیثی. تهران: سمت و دانشکدۀ علوم حدیث.##ـــــــــــــــ. ۱۳۹۶. «روش فهم روان‌شناختی متون دینی (فرمد)؛ بررسی تک‌متن». پژوهشنامۀ روان‌شناسی اسلامی. سال سوم. شمارۀ ۶. صص 91-67.##حسنی، سید حمیدرضا؛ علی‌پور، مهدی. 138۷. «اجتهاد به‌مثابه فرایند کشف و تولید علوم انسانی اسلامی». مجموعه مقالات کنگرۀ ملی علوم انسانی ۱۳۸۵. به اهتمام: مظفر نامدار. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##حسینی، محمدرضا. ۱۴۰۰ق. کیف نفهم القرآن. بیروت: مؤسسه الوفاء.##حیدری، سید علی نقی. ۱۳۸۳. اصول استنباط. ترجمۀ محسن غرویان و علی شیروانی. قم: دارالفکر.##حیدری‌فر، مجید. ۱۳۹۱. مهندسی فهم و تفسیر قرآن؛ پژوهشی نو در روش‌شناسی تفسیر ترتیبی و موضوعی قرآن کریم. قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.##خسروپناه، عبدالحسین. ۱۳۹۴. در جست‌وجوی علوم انسانی اسلامی؛ تحلیل نظریه‌های علم دینی و آزمون الگوی حکمی‌‌ـ‌اجتهادی در تولید علوم انسانی اسلامی. قم: دفتر نشر معارف.##خنیفر، حسین؛ بردبار، حامد. ۱۳۹۳. درآمدی بر مدل‌سازی در علوم رفتاری. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##خویی، ابوالقاسم. ۱۳۶۶. البیان فی تفسیر القرآن. تهران: کعبه، بیروت: دارالزهراء.##رجبی، محمود. ۱۳۸۳. روش تفسیر قرآن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##رضوی، سید عباس. ۱۳۷۶. «تاریخ در نگاه شهید صدر». مجلۀ حوزه. شمارۀ 79 و 80.##رفیع‌پور، فرامرز. ۱۳۹۰. تکنیک‌های خاص تحقیق در علوم اجتماعی. تهران: شرکت سهامی انتشار.##ساروخانی، باقر. 1389. روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##ساشادینا، عبدالعزیز. ۱۳۹۳. روش‌شناسی مطالعات اسلامی در غرب؛ گفتارهایی از عبدالعزیز ساشادینا. تدوین و نگارش یاسر عسگری و رسول نورزی فیروز. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.##ساعی، علی. ۱۳۸۷. روش تحقیق در علوم اجتماعی؛ با رهیافت عقلانیت انتقادی. تهران: سمت.##سرمد، زهره؛ بازرگان، عباس؛ حجازی، الهه. ۱۳۹۱. روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. تهران: نشر آگه.##السعدی، عبدالرحمن. 1421ق. القواعد الحسان فی تفسیر القرآن. قاهره: دار ابن‌الجوزی.##سعیدی‌ روشن، محمدباقر. ۱۳۸۳. تحلیل زبان قرآن و روش‌شناسی فهم آن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.##شارع‌پور، محمود. ۱۳۸۰. «مدل‌سازی معادلۀ ساختاری (SEM)؛ آشنایی با کاربردهای برنامۀ لیزرل (LISREL) در تحقیقات علوم اجتماعی». فصلنامۀ علوم اجتماعی. شمارۀ ۱۳ و ۱۴. صص 231ـ205.##شریعتی، غلام‌محمد؛ سعیدی ‌روشن، محمدباقر. ۱۳۹۳. «رابطۀ معناشناسی زبانی و تفسیر قرآن به قرآن با تأکید بر دیدگاه علامه طباطبایی». قرآن‌شناخت. سال هفتم. شمارۀ ۲ (پیاپی ۱۴). صص 24ـ5.##شریعتی، غلام‌محمد. ۱۳۹۴. «نقش معناشناسی زبانی در تفسیر قرآن؛ با تأکید بر ساختگرایی و نظریۀ ایزوتسو». رسالۀ دکتری. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##شوماخر، رندال؛ لومکس، ریچارد. ۱۳۸۸. مقدمه‌ای بر مدل‌‌سازی معادلۀ ساختاری. ترجمۀ وحید قاسمی. تهران: جامعه‌شناسان.##الصدر، سید محمدباقر. ۱۴۰۰ق. «تلخیص کتاب مقدمات فی التفسیر الموضوعی للقرآن». المنطلق. شمارۀ ۱۰. صص 72ـ62.##ــــــــــــــــــــــــ‌. 1432ق. دروس فی علم الأصور. قم: مجمع الفکر الاسلامی.##عانی، نزّار. 1385. کتاب‌شناسی توصیفی‌ـ‌‌تحلیلی اسلام و روان‌شناسی. ترجمه، نقد و اضافات بهروز رفیعی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##علی‌پور، مهدی؛ حسنی، سید حمیدرضا. 1390. پارادایم اجتهادی دانش دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##علیدوست، ابوالقاسم. 1392. «گفتمان تولید الگو باید بر فقیهان حاکم شود». گفتمان الگو؛ دوماهنامۀ الگوی اسلامی‌ایرانی پیشرفت. شمارۀ 1.##العوادی، مشکور کاظم. 1424ق. البحث الدلالی فی تفسیر المیزان؛ دراسه فی تحلیل النص. بیروت: مؤسسه البلاغ.##فرامرز قراملکی، احد. ۱۳۸۸. روش‌شناسی مطالعات دینی. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.##کلینی، محمدبن‌ یعقوب. 1365. الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.##کیوی، رمون؛ کامپنهود، لوک وان. ۱۳۷۹. روش تحقیق در علوم اجتماعی. ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گوهر. تهران: توتیا.##گال، مردیت؛ بورگ، والتر؛ گال، جویس. 138۹. روش‌های تحقیق کمّی و کیفی در علوم تربیتی و روان‌شناسی. ترجمۀ احمدرضا نصر، حمیدرضا عریضی، زهره خسروی، علیرضا کیامنش، منیجه شهنی ییلاق، خسرو باقری، محمد خیر، محمدجعفر پاک‌سرشت و محمود ابوالقاسمی. تهران: سمت و دانشگاه شهید بهشتی.##گلشنی، مهدی. ۱۳۹۰. تحلیلی از دیدگاه‌های فلسفی فیزیکدانان معاصر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##لسانی فشارکی، محمدعلی. ۱۳۹۳. درس‌نامۀ روش تحقیق موضوعی قرآن کریم. قم: فلاح.##مدوز، دنلا اچ. 1392. تفکر سیستمی. ترجمۀ عادل آذر و حامد فلاحتکار. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).##مسعودی، عبدالهادی. ۱۳۸۲. «بهره‌گیری از حدیث در روان‌شناسی؛ زمینه‌ها و موانع». علوم حدیث. شمارۀ 29. صص 43ـ23.##ـــــــــــــــــــ‌. ۱۳۸۷. روش فهم حدیث. تهران: سمت و دانشکدۀ علوم حدیث.##مصباح یزدی، محمدتقی؛ عابدینی، جواد. ۱۳۸۸. «نواندیشی دینی و روش‌شناسی آن». عیار پژوهش در علوم انسانی. سال اول. شمارۀ 2. صص 37ـ7.##مظفر، محمدرضا. 1368. اصول الفقه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.##معرفت، محمدهادی. 1377. التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.##ملائی‌توانی، علیرضا. ۱۳۹۰. درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ. تهران: نشر نی.##میرز، لاورنس اس؛ گامست، گلن؛ گارینو، ا.جی. ۱۳۹۱. پژوهش چند متغیری کاربردی (طرح و تفسیر). ترجمۀ حسن‌پاشا شریفی، حمیدرضا حسن‌آبادی، ولی‌الله فرزاد، سیمین‌دخت رضاخانی، بلال ایزانلو و مجتبی حبیبی. تهران: رشد.##نورعلیزاده میانجی، مسعود. ۱۳۹۶. «اصول و معیارهای اعتبارشناختی فهم علمی از متون اسلامی در علوم انسانی». فصلنامۀ تحقیقات بنیادین علوم انسانی. چهارمین کنگرۀ علوم انسانی اسلامی. سال سوم. پیاپی ۹. شمارۀ۴.##ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ. ۱۳۹۷. «روش مدل‌یابی مفاهیم و سازه‌های روان‌‌شناختی از متون اسلامی (قرآن و حدیث)» رسالۀ دکتری. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (رحمه‌الله علیه).##هومن، حیدرعلی. ۱۳۸۵. راهنمای عملی پژوهش کیفی. تهران:‌ سمت.##ــــــــــــــــ. ۱۳۹۰. شناخت روش علمی در علوم رفتاری. تهران:‌ سمت.##ــــــــــــــــ‌. ۱۳۹۱. مدل‌یابی معادلات ساختاری با کاربرد نرم‌افزار لیزرل. تهران: سمت.##Blalock, H. M. 1961. "Correlation and Causality: The Multivariate Case". Social Forces. Vol. 39. No. 3. pp. 246-251.##Creswell, J.W. 2007. Qualitative Inquiry and Researches Design, Choosing Among Five Approaches. London: Sage.##Gadamer, Hans-George. 1994. Truth and Method. Translation by Joel Weinsheimer and Donald G. Marshall. New York: The Continuum Company. ##Hoyle, Rick H. 2012. Handbook of Structural Equation Modeling. New York & London: The Guilford Press.##Kline, Rex B. 2005. Principles and Practice of Structural Equation Modeling. New York & London: The Guilford Press.##Lincoln, Y. and Guba E. 1985. Naturalistic Inquiry. Beverley Hills, CA: Sag.##Marshall, Catherine and Rossman, Gretchen B. 2006. Designing Qualitative Research. London: SAGA.##Moser, Claus A. and Kalton, Graham. 2016. Survey Methods in Social Investigation. London & New York: Routledge.##VandenBos, Gary R. 2013. APA dictionary of clinical psychology. Washington, American Psychological Association.##Walliman, Nicholas. 2006. Social Research Methods. London: SAGA.##ــــــــــــــــــــــــ‌.. 2011. Research Methods: The Basics. London & New York: Routledge.## ##

حکمت متعالیه؛ امر واقع اجتماعی 1 1 مسئلۀ «واقع‌گرایی» برای فلسفۀ اسلامی آن است که چگونه می‌توان واقعیت اجتماعی را تحلیل کرد که بتواند با هستی‌شناسی این فلسفه منطبق باشد و پدیده‌های اجتماعی را براساس آن بررسی کند؛ از‌این‌رو، هدف مقالۀ حاضر تحلیل امور واقع اجتماعی در حکمت متعالیه است. مدعای نویسنده آن است که نظریۀ امر واقع اجتماعی با هستی‌شناسی حکمت متعالیه همخوان است. در مقابل این مدعا نظریه‌ای قرار دارد که فلسفۀ اسلامی را برای مطالعۀ علوم انسانی و اجتماعی مناسب نمی‌داند. برای بررسی مدعای فوق از روش اسنادی و تحلیل کلمات فیلسوفان متعالی استفاده شده است. نتیجۀ حاصل از این نوشته اثبات واقع‌گرایی در شاخۀ فلسفۀ اجتماعی و فلسفۀ علوم اجتماعی است؛ چنان‌‌‌که واقع‌گرایی پایۀ فلسفۀ اسلامی دانسته شده است. از دستاوردهای این مقاله می‌توان در نظریه‌پردازی اجتماعی و شاخۀ فلسفۀ علوم اجتماعی استفاده کرد. 63 80 2020/08/132020/08/132020/08/13 1399/5/23 2019/08/232019/08/232019/08/23 1398/6/1 محمد پزشگی ایران حکمت متعالیه امر واقع اجتماعی نظریۀ اجتماعی فلسفۀ علوم اجتماعی. ##بشیریه، حسین. 1380. آموزش دانش سیاسی؛ مبانی علم سیاست نظری. تهران: نگاه معاصر.##جوادی آملی، عبدالله. 1372. تحریر تمهید القواعد ابن ترکه. قم: الزهراء. چاپ اول.##ـــــــــــــــــــــ‌. 1387. «حکمت نظری و حکمت عملی و جایگاه حکمت سیاسی متعالیه». سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه. به اهتمام شریف لک‌زایی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.##حائری، مهدی. 1361. کاوش‌های عقل عملی. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.##ــــــــــــــ‌. 1385. هرم هستی؛ تحلیلی از مبادی هستی‌شناسی تطبیقی. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران. چاپ سوم.##ریتزر، جورج؛ گودمن، داگلاس جی.1390. نظریۀ جامعه‌شناسی مدرن. ترجمۀ خلیل میرزایی و عباس لطفی‌زاده. تهران: جامعه‌شناسان.##سرل، جان. 1395. ساخت امر واقع اجتماعی. ترجمۀ میثم محمد امینی. تهران: فرهنگ نشر نو با همکاری نشر آسیم.##صادقی، رضا. 1389. «رئالیسم و معیارهای آن». فصلنامۀ فلسفۀ دین. سال هفتم. شمارۀ 6. تابستان.##علی‌پور، مهدی؛ حسنی، سید حمیدرضا. 1390. پارادایم اجتهادی دانش دینی (پاد). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. چاپ دوم.##فی، برایان. 1384. فلسفۀ امروزین علوم انسانی با نگرش چندفرهنگی. ترجمۀ خشایار دیهیمی. تهران: طرح نو. چاپ دوم.##مصباح، محمدتقی. 1368. جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.##مطهری، مرتضی. 1375. مجموعه آثار؛ اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد 6. تهران: صدرا. چاپ چهارم.##های، کالین. 1385. درآمدی انتقادی بر تحلیل سیاسی. ترجمۀ احمد گل‌محمدی. تهران: نی.## ##

ارزیابی انتقادی عمده‌ترین الگوها و نظریه‌های کاربردی‌سازی علوم انسانی موجود 1 1 با توجه به نقش تمدن‌‌‌سازی و اعتبار سرمایه‌‌‌ای علوم ‌‌‌انسانی موجود در جوامع غربی، گروهی از دانش‌‌‌پژوهان ذیل پارادایم دانش‌‌‌شناسی سکولار، نظریه‌‌‌ها و الگوهایی را برای کاربردی‌‌‌سازی علوم انسانی موجود ارائه کرده‌‌‌اند. در همین راستا، با مطالعه‌‌‌ای روشمند می‌‌‌توان به دوازده نظریه و الگوی زیر دست یافت که علاوه‌بر ادعاهایی در عرصۀ تولید دانش، کاربردی‌‌‌سازی دانش از دغدغه‌‌‌های اصلی آن‌ها به‌شمار می‌‌‌رود. این الگوها را به جهت فصل مشترک، می‌‌‌توان ذیل سه الگوی اول، دوم و سوم تولید دانش صورت‌‌‌بندی و تحلیل کرد. در این پژوهش با روش تحقیق توصیفی‌ـ‌تحلیلی و بهره‌‌‌مندی از دو راهبرد پژوهشی «خلاصۀ اسناد و مدارک (فیش‌‌‌برداری)» و «تفکر پایان تا آغاز»، پس از مفهوم‌‌‌شناسی حوزۀ کاربردی‌‌‌سازی و مفاهیم هم‌‌‌پیوند با آن همانند تجاری‌‌‌سازی، سودمندسازی، کارآمدی و کارکردگرایی، الگوها و نظریه‌‌‌های پیش‌‌‌گفته با توجه به ارزش‌‌‌های پارادایم دانش‌‌‌شناسی اسلامی و برخی دانش‌‌‌پژوهان منتقد غربی همانند ژان فرانسوا لیوتار موردارزیابی انتقادی قرار گرفته‌‌‌اند. سیطرۀ نگاه‌‌‌های ماتریالیستی، کالایی و بنگاهی و تقویت منفعت‌‌‌گرایی و نسبیت‌‌‌گرایی به دانش و انکار حقیقت‌‌‌گرایی و ضعف اخلاق و معنویت و نگاه اومانیستی و ابزاری به عالَم، آدم و علم و دانش ازجمله اشتراکات و نتایج نظریه‌‌‌ها و الگوهای کاربردی‌‌‌سازی در علوم انسانی موجود است. 81 116 2020/08/132020/08/132020/08/132020/08/13 1399/5/23 2019/08/232019/08/232019/08/232019/08/23 1398/6/1 عباس چهاردولی ایران علیرضا پیروزمند ایران حسین تاج آبادی ایران حمیدرضا رضایی ایران حسین عسکری ایران علوم ‌‌‌انسانی موجود علوم ‌‌‌انسانی اسلامی پارادایم دانش‌‌‌شناسی سکولار پارادایم دانش‌‌‌شناسی اسلامی الگوها و نظریه‌‌‌های کاربردی‌‌‌سازی ارزیابی انتقادی. ## ##

نظریۀ مدیریت دانش اسلامی؛ تبیین مبانی و اصول 1 1 هدف اصلی این مقاله تبیین مبانی و اصول مدیریت دانش از منظر اسلام با بهره‌گیری از تفسیر تسنیم و کتاب روایی میزان‌الحکمه است. روش پژوهش در این تحقیق روش تحقیق نظریۀ مبنایی است. در این پژوهش ابتدا متون تحقیق با هدف کشف مضمون محوری یعنی دانش و موضوع‌های مرتبط با آن بررسی و کدگذاری اولیه شد. پس از استخراج مفاهیم با بررسی دقیق آن‌ها، مقوله‌ها تدوین و ارتباط آن‌ها با هم بررسی شد. طبقه‌های مختلف حاصل از مفاهیم و مقوله‌ها، مضامین کلی را شکل دادند و در مرحلۀ آخر مضامین از حیث ماهیت و نسبتشان با یکدیگر تحلیل شدند. به کمک پرسش‌های اصلی ارکان نظریه‌ساز یعنی معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و روش‌شناسی دانش و ماهیت آن، ویژگی‌های دانش، مراتب آن و ارزشمندی آن مشخص شد. در بررسی فرایندهای مرتبط با مدیریت دانش در داده‌های تحقیق مشخص شد مقدماتِ کسب دانش، کسب دانش، تحلیل و ارزیابی دانش، به‌کارگیری و ذخیره‌سازی دانش از مهم‌ترین ارکان مدیریت دانش به‌حساب می‌آیند. مشخص‌شدن عوامل مؤثر بر اجرای مدیریت دانش، همچون درنظرگرفتن بستر حاکم بر تولید و به‌کارگیری دانش و نیز هدف از علم‌آموزی و وظایف فراگیران دانش و دانشوران از دیگر دستاوردهای این تحقیق است. نتایج حاصل از بررسی متون تحقیق بیانگر آن است که هدف اصلی خلقت بشر ارتقای دانش و معرفت اوست. انسان برای دستیابی به هدف خلقت به کسب و به‌کارگیری دانش نیازمند است و برای تأمین زندگی دنیا و آخرت خود به دانش توصیۀ اکید شده است. همچنین، دانش در اسلام از سطح پایین آن، ‌که مربوط به عالم دنیاست و نیازمند ابزار مادی است و از آن به دانش تجربی یاد می‌شود، آغاز و به سطوح بالاتری می‌رسد که ابزارها و روش‌های دیگری به‌جز روش‌ها و ابزار مادی دارد و ماندگاری و ارزشمندی بیشتری دارد. دانش پایان‌ناپذیر بوده و برای کسب آن از عوامل معنوی نیز می‌توان کمک گرفت. در بخش نهایی تحقیق بین اصول و مبانی منتج از این تحقیق با اصول و مبانی مدیریت دانش رایج مقایسه‌ای صورت گرفت. 117 150 2020/08/132020/08/132020/08/132020/08/132020/08/13 1399/5/23 2019/08/232019/08/232019/08/232019/08/232019/08/23 1398/6/1 اصغر باقرزاده ایران علی محمد احمدوند ایران نبی الله دهقان ایران محمدابراهیم سنجقی ایران کاظم دهقان ده جمالی ایران مدیریت دانش مبانی و اصول مدیریت دانش نظریۀ مدیریت دانش مدیریت دانش در اسلام. ## ##

تبیین الگویی برای نوآوری فکری در جمهوری اسلامی ایران 1 1 نوآوری و پویایی فکری و نوبه‌نو شدن محتوایی از مقاصد راهبردی نظام اسلامی بوده که در سند چشم‌انداز 1404 و بیانات رهبری مورد تأکید قرار گرفته است. اندیشه‌ نو و راه‌گشا مهم‌ترین عنصر در قدرت نرم جبهه اسلام در مقابل تمدن غرب و قدرت‌های استکباری است. ازاین‎رو پرداختن به چیستی و چگونگی نوآوری فکری مبتنی بر تعالیم دین اسلام امری ضروری است. رونق نواندیشی یا نوآوری فکری به نظریه‌پردازی، تولید علم، ارتقا و کارآمدی علوم به‌ویژه در علوم انسانی و اجتماعی منجر خواهد شد. این مقاله به روش تحلیل محتوای کیفی مبتنی بر نظریه و روش داده‌بنیاد انجام شده و پس از تبیین چیستی نوآوری در حوزه علم و اندیشه، بر نوآوری فکری مبتنی بر اصول و آموزه‌های دینی متمرکز شده و الگویی شامل «التزام به سنت‌های الهی و ضروریات و اصول» به عنوان عناصر ثابت و جاودانه‌ دین اسلام، «نوآوری در نگرش» و «نوآوری در روش»، برای حصول به اندیشه نو ارائه می‌دهد. در این مدل سه مقوله «نوآوری در فرهنگ»، «نوآوری در سازمان» و «نوآوری زیبایی‌شناختی» به عنوان مقوم و تسهیل‌گر و تسریع‌کننده نواندیشی تشریح می‌گردد. 151 178 2020/08/132020/08/132020/08/132020/08/132020/08/132020/08/13 1399/5/23 2019/08/232019/08/232019/08/232019/08/232019/08/232019/08/23 1398/6/1 سعید جلیلی ایران سید کاظم عبادی ایران نوآوری فکری نگرش پارادایم روش فرهنگ سازمان زیبایی‌شناختی. ##قرآن کریم.##نهج‌البلاغه. 1392. ترجمۀ ¬ محمد دشتی، تهران: انتشارات مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران، چاپ دوم.##اخلاقی، مرضیه؛ شریعتمداری، شایسته. 1386. انسان‌شناسی در اندیشه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.##استولنیتس، جروم. 1386. «زیباشناخت». مجله فرهنگ و هنر، ترجمۀ احمدرضا تقا، ش17.##ایمان، محمدتقی. 1393. فلسفه روش تحقیق در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بینش، مسعود. 1384. با معماران عصر دیجیتال. مجله تدبیر. شماره 166.##پارسانیا، حمید. 1388. «روش‌شناسی علوم انسانی با رویکرد اسلامی»، دوفصلنامه علمی تخصصی پژوهش، 1 (2).##تقی‌زاده کرمان، نفیسه؛ حسینقلی‌زاده، رضوان؛ جاویدی کلاته جعفرآبادی، طاهره. 1394. «آسیب‌شناسی تولید دانش در هسته‌های پژوهشی علوم انسانی»، مجله راهبرد فرهنگ، دوره 8. شماره 30.##جعفری، محمدتقی. 1385. زیبایی و هنر از دیدگاه اسلام. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری. چاپ چهارم.##جوادی آملی، عبدالله. 1386. شریعت در آینه‌ معرفت. قم: مرکز نشر اسراء.##ـــــــــــــــــــ. 1389. منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم: مرکز نشر اسراء.##ـــــــــــــــ. 1392. تفسیر انسان به انسان. قم: مرکز نشر اسراء.##حسینی خامنه‌ای، سید علی. 9/12/1379. بیانات در جمع دانشجویان و اساتید دانشگاه صنعتی امیرکبیر. قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3053##ـــــــــــــــــــــــــــــ. 11/6/1384. بیانات در دیدار کارگزاران نظام. قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3305. ##ـــــــــــــــــــــــــــــ. 2/6/1387. بیانات در دیدار رئیس‌جمهوری و اعضای هیأت دولت. قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3661.##ـــــــــــــــــــــــــــــ. 29/7/1389. بیانات در دیدار طلاب و فضلا و اساتید حوزه علمیه قم‌. قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=10357. ##خسروپناه، عبدالحسین. 1394. روش‌شناسی علوم اجتماعی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.##خرقانی، حسن.1390. «دیدگاه علامه طباطبائی در حوزه زیبایی‌شناسی و اخلاق»، فصلنامه علوم قرآنی، شماره 68.##دانشگاه عالی دفاع ملی. 1387. طراحی الگو و راهبرد مرزشکنی دانش. تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی.##طباطبائی، سیدمحمدحسین. 1374. المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمۀ سیدمحمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.##عابدینی، جواد. 1388. «نواندیشی دینی و روش‌شناسی آن». دوفصلنامه علمی تخصصی پژوهش. 1 (2).##عبودیت، عبدالرسول. 1392. فلسفه‌ مقدماتی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##عمید زنجانی، عباسعلی. 1391. «از نظریه‌پردازی تا نظام‌سازی»، ماهنامه زمانه، 23 و 24.##کوهن، تامس. 1389. ساختار انقلاب‌های علمی. ترجمۀ سعید زیباکلام، تهران: سمت.##مجله حوزه. 1386. شماره 142 (مهر و آبان)، قابل دسترسی در:##http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/4518/7016/85065/##محمدپور، احمد. 1389. ضد روش. ج1. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.##محمدپور، احمد. 1389. روش در روش. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1/4/ 1391. سخنرانی درباره علم دینی (سخنرانی حضرت آیت‌الله مصباح یزدی در جمع اساتید مراکز آموزش عالی قم.##ــــــــــــــــــــــ. 1382. نظریه سیاسی اسلام. ج1. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##ــــــــــــــــــــــ. 1378. آموزش فلسفه، ج1، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.##مطهری، مرتضی. 1386. مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا.##همدانیدرودآبادی، سید حسین. 1384. شرح الاسماء الحسنی. قم: بیدار.##Anderson, Neil; Ana Cristina Costa; 2010, Innovation and Knowledge Management. SAGE Publications Ltd.##Foucault, M. 1970. the Order of Things. London: Tavistock.##Hans Hansen, Texas Tech University; Arja Ropo, Erika Sauer, University of Tampere- Finland; 2012. Aesthetic Leadership. Leadership Quarterly Annual Review.##Rorty, Richard; 1989. Contingency, Irony and Solidarity. Cambridge: Cambridge University Press.##Soleman Saleh, et.ah, April 2017. Critical Success Factors Affecting Knowledge Management Systems Applications: A Theoretical Framework. Northumbria University, UK, available at: https://nrl.northumbria.ac.uk/30124/.##Steven S. Taylor and Hans Hansen; 2005. Finding Form: Looking at the Field of Organizational Aesthetics. Worcester Polytechnic Institute, MA, USA; Victoria University of Wellington, New Zealand, and Journal of Management Studies 42:6 September 2005.##Strauss, A. L. and Corbin, J. 1990. Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory. London: Sage Publications.##Theriou, Nikolas, et.al, 2011. Knowledge Management Enabler Factors and Firm Performance: An Empirical research of the Greek Medium and Large Firms. European Research Studies, Volume XIV, Issue (2).##Thomas Keenan, Anne Pisarski and Jennifer Bartlett; 2012. the Applicability of Aesthetic Knowledge in Organizational Decision Making Processes. In Proceedings of: AOM2012 Academy of Management Annual Meeting: The Informal Economy. Academy of Management, Boston. Mass.##Tsoukas, Haridimos; Chia, Robert; 2011.,Philosophy and Organization Theory.##UNPAN (United Nations Public Administration Network), 2008. Knowledge Management in Government Organization-Basic Understanding and Principles. Available at: unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/.../unpan031581.pdf.## ##