اجتهاد تمدنی؛ منطق فهم دین در مقیاس تمدن‌سازانه چیستی، امکان و چگونگی Civilization Ijtihad The Logic of Understanding Religion on a Civilizing Scale 1 1 هدف نگارنده در این مقاله، دستیابی به روشی استنباطی مبتنی‌بر مکتب اجتهاد جواهری، برای اکتشاف نظر شارع دربارۀ ساختارها و فرایندهای لازم در تحقق یک تمدن است. در این مقاله، پس از مفهوم‌‌شناسی «تمدن» و «اجتهاد»، به چیستی اجتهاد تمدنی پرداخته شده است که دال مرکزی آن «استنباط فرایندها» از ادله است و تمایز آن با عناوین مشابهی مانند فقه حکومتی و فقه نظام ارائه شده است. سپس با استفاده از تعمیم متعلَّق حکم از «فعل جوارحی مکلف فردی» به «کلیۀ فعل‌‌ و انفعالات و تغییرات حاصل از ساختارها و فرایندها» و تعمیم کارکرد «حجیت» از «مُعذّریّت و مُنجّزیت» به «مَدرکیت»، اثبات شده است که اجتهاد به فقه موجود اختصاص ندارد و می‌‌تواند فهم از گزاره‌‌های توصیفی و اخلاقی را هم در مقیاس خرد و هم مقیاس کلان مدیریت کند. در انتهای مقاله نیز به چگونگی اجتهاد تمدنی، با استفاده از ابزار «وضع الفاظ برای ارواح معانی» و ابزار «منطق سیستم‌‌ها» در جمع میان ادله پرداخته شده و نمونه‌‌‌‌ای از این عملیات نیز ارائه شده است. 2 The aim of this article is to achieve an inferential method based on the school of “Javaheri” ijtihad, to explore the Shari'a view of the structures and processes necessary for the realization of a civilization. In this article, after the semantics of "civilization" and "ijtihad", what is civilized ijtihad, the central sign of which is "inference of processes" from evidence, and its distinction with similar topics such as government jurisprudence and system jurisprudence is presented. Is. Then, by using the generalization of the sentence, from "individual obligatory action verb" to "all interactions and changes resulting from structures and processes", and the generalization of the function of "authority" from "excuse" to "evidence" has been proved. Ijtihad is not dedicated to existing jurisprudence and can manage the understanding of descriptive and moral propositions both on a micro and macro scale. At the end of the article, the method of civilized ijtihad, using the tools of "setting words for the spirits of meanings" and the tool of "logic of systems" among the evidence, is discussed and an example of this operation is provided. 7 32 2021/03/16 1399/12/26 2020/08/22 1399/6/1 عبدالحمید واسطی Abdolhamid Vaseti ایران Islamic Civilization Logic of Understanding Religion Civilized Jurisprudence Civilized Ijtihad Religious Systematization. تمدن اسلامی منطق فهم دین فقه تمدنی اجتهاد تمدنی نظام‌‌سازی دینی. ##نهج البلاغه. 1414ق. ترجمۀ سید محمدبن حسین رضی. قم: مؤسسۀ نهج البلاغه.##اراکی، محسن. 1392. مصاحبه¬های فقه اجتماعی. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار. ##برقی، احمدبن محمد. 1371ق. المحاسن. قم: دارالکتب الاسلامیه، 1371ق.##بری، باقر. 1421ق. «فقه النظریه عند الشهید الصدر». مجلۀ قضایا اسلامیه معاصره. شماره 11 و 12. صص202ـ165.##بیرو، آلن. 1377ش. فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمۀ باقر ساروخانی. تهران: کیهان.##حر عاملی، محمدبن حسن. 1409ق. تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسۀ آل‌البیت.##حکیم، محمدتقی. 1423ق. الاصول العامه فی الفقه المقارن. قم: مجمع جهانی اهل بیت.##خسروپناه، عبدالحسین. 1399. نشست تخصصی فقه حکومتی، 11/7/1399. قم: موسسه مطالعات فقه حکومتی معنا##دهخدا، علی¬اکبر. 1377. لغت¬نامه. تهران: انتشارات امیرکبیر.##ربانی، محمدباقر. 1393. فقه اجتماعی (مصاحبه با اساتید حوزه و دانشگاه). مصاحبه با آیت‌الله محمدجواد فاضل لنکرانی. قم: مرکز فقهی ائمۀ اطهار علیهم السلام.##رهدار، احمد. 1397. کرسی ترویجی شاخص‌های اجتهاد تمدن‌سازی. کنگرۀ بین‌المللی فقیه فقه نظام در 28/ 1/ 1397. قم: دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام.##صدوق، محمدبن علی. 1376ش. الامالی. تهران: کتابچی.##طباطبایی، سید محمدحسین. 1417ق. المیزان. قم: انتشارات جامعۀ مدرسین حوزۀ قم.##عمادی، عباس. 1393. «حکم حکومتی». پایگاه اطلاعاتی پژوهشکدۀ باقرالعلوم.##http://pajoohe.ir/%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%DB%8C__a-43638.aspx##قمی، میرزا ابوالقاسم. 1312ق. القوانین المحکمه فی الاصول. قم: احیاء الکتب الاسلامیه.##کلینی، محمدبن یعقوب. 1429ق. الکافی. قم: دارالحدیث.##مجلسی، محمدباقر. 1403ق. بحارالانوار. بیروت: مؤسسۀ طبع و نشر.##هاشمی شاهرودی، محمود. 1423. موسوعه الفقه الاسلامی. ج 10. قم: مؤسسۀ دایره‌المعارف فقه اسلامی.##هیلگارد، ارنست روپیکوت. ۱۳۶۲. زمینۀ روان‌شناسی. ترجمۀ حسن رفیعی. تهران: نشر ارجمند. چاپ سوم.##واسطی، عبدالحمید. 1393. پایگاه اطلاعاتی http://isin.ir/node/2106. مشهد: موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام.## ##

ماهیت و فرایند آینده‌پژوهی علوم انسانیِ اسلامی The Nature and Process of Futures Studies in Islamic Humanities 1 1 به‌راحتی می‌توان ادعا کرد که علوم انسانی غربی، با یافته‌ها و اظهاراتش، دست‌کم در موارد فراوانی با دین و ارزش‌های دینی و فرهنگی ما در تضاد و تقابل است؛ زیرا علوم انسانی موجود براساس مبانی و تفکرات اومانیستی، پلورالیسم، سکولاریسم و نسبی‌گراییِ ناشی از جهان‌بینی غربی و در راستای تأمین نیازهای انسان غربی طراحی، تولید و تدوین شده است. ازاین‌رو، ضرورت اسلامی‌سازی این علوم و کاربردی‌کردن آنها بیش‌از‌پیش بر همگان محرز می‌شود. این موضوع از همان سال‌های ابتداییِ انقلاب اسلامی به‌عنوان مسئله‌ای اساسی موردتوجه بوده است و علاوه‌بر‌آن، توجه به علوم انسانی، همواره از مطالبات جدی امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری بوده است. ازآنجاکه علوم انسانیِ اسلامی، به‌عنوان روح همۀ علوم، می‌تواند به علوم دیگر جهت دهد و آنها را علاوه بر شئون مادی، در جنبه‌های معنوی انسانی نیز اثربخش سازد، در این پژوهش کوشیده‌ایم به این موضوعات بپردازیم: تبیین لزوم آینده‌پژوهی علوم انسانیِ اسلامی در دانشگاه‌های ایران؛ نقش آینده‌پژوهی در دستیابی به اهداف دانشگاه‌ها در حوزۀ علوم انسانیِ اسلامی؛ فرایند آینده‌نگاری راهبردی علوم انسانیِ اسلامی براساس نظر جوزف وروس. 2 What can easily be argued is that the Western humanities, with their findings and statements, are, at least in many cases, at odds with our religion and our religious and cultural values; Because the existing humanities are based on the principles and ideas of humanism, pluralism, secularism and relativism resulting from the Western worldview and designed, produced and compiled to meet the needs of Western man. Therefore, the necessity of Islamizing these sciences and applying them is becoming more and more obvious to everyone. This issue has been considered as a fundamental issue since the early years of the Islamic Revolution, and in addition, attention to the humanities has always been a serious for the strategic Futurism process of the Islamic humanities (inspired by the foresight demand of Imam Khomeini and the Supreme Leader. Since Islamic humanities, as the soul of all sciences, can direct to other sciences and make them effective in human spiritual aspects in addition to material things, so this study has tried to explain the need for futurology and Islamic humanities. Future research of Islamic humanities in Iranian universities, the role of futures research in achieving the goals of universities in the field of Islamic humanities and provide a proposed process based on the Joseph Voros approch. 33 54 2021/03/162021/03/16 1399/12/26 2020/08/222020/08/22 1399/6/1 علی اصغر سعدآبادی Ali Asghar Sadabadi ایران زهره رحیمی راد Zohreh Rahimi Rad ایران حسین عظیم زاده Hossein Azimzadeh ایران Islamic Humanities Islamic Humanities Future Research Strategic Futurism Process of Islamic Humanities Joseph Voros. علوم انسانی اسلامی آینده‌پژوهی علوم انسانی اسلامی فرایند آینده‌نگاری راهبردی علوم انسانی اسلامی جوزف وروس ## ##

تعین فرهنگی ‌اجتماعی معرفت در قرآن Cultural Social Determination of Knowledge in Quran 1 1 موضوع این مقاله درحقیقت، «تعین فرهنگی ‌اجتماعی معرفت از منظر قرآن» است. محتوای اصلی این عبارت پرسش از تأثر و تشخصی است که معرفت‌های مختلف از عوامل فرهنگی‌ اجتماعی می‌‌‌پذیرد و در آیات قرآن بدان اشاره شده است. به کمک برخی روش‌ها، ازجمله روش‌‌‌های تحلیل محتوای کیفی و تفسیری، از دلالت‌ها و التزامات آیات قرآن در زمینۀ‌‌‌ معرفت‌شناسی و جامعه‌شناسی در راستای ساخت یک چهارچوب معرفتی‌ـ‌‌‌‌‌‌‌اجتماعی بهره‌‌‌ گرفته شده است. بر این اساس، عوامل اثرگذار بر معرفت متعدد و به‌‌‌‌ترتیب اولویت طولی عبارت است از: خداوند، انسان، عوامل غیبی، طبیعت و اجتماع. اثرگذاری خداوند متعال بر معرفت حتمی است. ارادۀ تکوینی الهی درخصوص اعمال اختیاری، از مسیر ارادۀ انسان می‌گذرد؛ بنابراین، مسئولیتش نیز با انسان است. در درجۀ دوم، انسان و فطرت انسانی قرار دارد و ارادۀ انسانی در این میان شاخص است. در درجۀ سوم، باید از اثرگذاری موجودات غیبی، نظیر فرشتگان و شیطان یاد کرد؛ فرشتگان در راستای هدایت (معرفت صادق) و شیطان، در راستای ضلالت (معرفت کاذب) انسان می‌‌‌کوشند. در درجۀ چهارم اثرگذاری، عوامل طبیعی و فرهنگی اجتماعی قرار دارند؛ محیط طبیعی تأثیر بسزایی در وضع روانی مردم دارد. همچنین، عوامل «اجتماعی» اثرگذار بر معرفت را می‌‌‌توان بر محور کنش‌‌‌های انسانی و ساختارهای اجتماعی تنظیم کرد؛ زبان، گفتار و دیگر کنش‌‌‌های انسانی ازجمله عوامل اجتماعی است که تعامل غیرقابل ‌‌‌انکاری با شناخت‌ها و روحیات وی دارد؛ به‌‌‌علاوه، ضرورت زندگی اجتماعیْ انسان‌ها را کنار هم‌‌‌ قرار می‌دهد و هویت‌های جدیدی (‌فرهنگی اجتماعی) به‌وجود می‌آورد. شاید اولین قدم عملی برای ایجاد چنین هویت‌‌‌هایی خانواده باشد. غیر از خانواده، در سطح متوسط، از پیوندهای مبتنی‌بر دوستی و هم‌نشینی می‌توان سخن به‌میان آورد. همچنین، از پیوندهای در سطح کلان، دو عامل ثروت و قدرت بسیار اهمیت دارند. این هویت‌‌‌های جمعی در ایجاد معرفت‌‌‌های جمعی نقش بسزایی دارند. تأثیر این عوامل به شکل علیت ناقص است، حتمی نیست و در چهارچوب اختیار و فطرت انسان شکل می‌‌‌گیرد. البته همۀ این اثرگذاری‌ها در پرتو احاطه و حضور باری‌تعالی است: «‌وَ اللَّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحیط» (بروج: ۲۰): «و خدا از هر سو برایشان محیط است‏». 2 In this study (cultural social determination of knowledge in Quran), the relationship between knowledge and society, in Quran, is considered. The main question is: "Is there a theory about the relationship between epistemological and sociological arguments in Quran?" We address the question, with the help of qualitative content analysis and … , employing the implications of the words of the Quran on ontology, epistemology, anthropology, and sociology. The results of this paper are as follows: The effective factors on knowledge are, in length, God, Man, Occult beings (angels and Satan), and Earth and Relationship. Any of them affect man’s knowledge and morals, differently. High God, by far, has definite and decisive influence on all knowledge. In terms of man’s willful act, God’s genetic will passes through man’s will and, therefore, man is responsibe for these acts. The second effect is that of man and human will. His will is very significant. The matters, such as language, speech and action, their interaction with knowledge and morals are relevant, here. In the third place, occult beings, such as angels and Satan have sensible roles in mans’social reactions. The impact of natural and social factors ( based on human relations ) are in the fourth place: One of the most interesting scientific problems in Quran and Imam Ali’s words is taken into consideration, the effect of the natural environment ( salt water, proximity to water , dirt and water to adjacent land and groove and smelly earth, and the like), in the state of mind of the people. The effective social factors on knowledge range from the matters, such as man's language, speech and action to his relationships. In Quran, in addition to the human dimension, there is another dimension to man that arises from his social interactions. Various human needs generate necessity of social life, and brings humans together, creating new identities. Perhaps, the first practical step to create such links, is family. Besides family, on the average, we can speak of the bonds of friendship and companionship. Also, two factors, among the links at the macro level, are important: power and wealth. The kind of human relationships has a great impact on human mind. The effect of these cases, however, is not certain. All the impacts are made under the domain of God and all of the above factors are the light of the Holy God: "and Allah surroundeth them "(Borooj: 20). 55 82 2021/03/162021/03/162021/03/16 1399/12/26 2020/08/222020/08/222020/08/22 1399/6/1 حسین اژدری زاده Hossein Azhdarizadeh ایران Quran Determination Society Human knowledge. قرآن تعین‌‌‌ اجتماع ‌‌‌معرفت‌‌‌های بشری. ##قرآن کریم. 1373. ترجمۀ ناصر مکارم شیرازی. قم: دارالقرآن الکریم.##قرآن کریم. 1373. ترجمۀ محمد‌مهدی فولادوند. تهران: دارالقرآن الکریم.##ادواردز، پل. 1375. فلسفۀ تاریخ. ترجمۀ بهزاد سالکى. تهران: پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى.##اژدری‌زاده، حسین. ۱۳۷۶. «درآمدی بر مباحث کلاسیک در جامعه‌شناسی معرفت». روش‌شناسی علوم انسانی(حوزه و دانشگاه). شمارۀ 11 و 12. صص 174- 164.##اژدرى‌زاده، حسین، 1385، «تعین اجتماعی معرفت‌های اخلاقی در معراج‌السعاده»، مجموعه مقالات همایش کنگره فاضلین نراقی. ج۲، صص۱8-۱.##ــــــــــــــــــ‌. 1379. «جامعه‌شناسى معرفت در قرآن». پایان‌نامۀ کارشناسى ارشد الهیات و معارف اسلامى. قم: مؤسسۀ آموزشى و پژوهشى امام خمینى(ره).##ــــــــــــــــــ‌. ۱۳۸۲. «تعین اجتماعی معرفت‌های وحیانی در اندیشه علامه طباطبائی». فصلنامۀ حوزه و دانشگاه. شمارۀ ۳۵. صص 110-134.##ــــــــــــــــــ‌. ۱۳۹۰. جامعه‌شناسی‌معرفت در قرآن. قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##ــــــــــــــــــ‌. 1393. «ابعاد تعین اجتماعی معرفت در نهج‌البلاغه». رسالۀ دکتری جامعه شناسی نظری فرهنگی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بابایی، علی‌اکبر؛ روحانی راد، مجتبی؛ عزیزی کیا، غلامعلی؛ رجبی، محمود. ۱۳۷۹. روش‌شناسی تفسیر قرآن. زیرنظر محمود رجبی. قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه. تهران: سمت.##پارسانیا، حمید؛ اژدری‌زاده، حسین. ۱۳۹۰. «تعین‌ اجتماعی ‌معرفت در نهج‌البلاغه». اسلام و علوم اجتماعی. شمارۀ ۶. صص 7-49.##ــــــــــــــــــــــــــــــــــ‌. ۱۳۹۲. «بررسی مبانی اجتماعی نظریۀ معرفت علوی». معرفت فرهنگی ‌اجتماعی. شمارۀ ۱۶. صص 31-51.##پارسانیا، حمید. 1373. نماد و اسطوره. قم: نشر اسراء.##ــــــــــــــــ‌. ۱۳۹۲-۱۳۹۳. «تقریرات درس اسفار». قم: فیضه.##جعفری، سید محمد. ۱۳۸۵. «جامعه‌شناسی‌معرفت از منظر شهید مطهری». معرفت. شمارۀ ۱۰۳. صص 47-35.##جعفری، محمدتقی. ۱۳۷۶. ترجمه ‏و تفسیر نهج‏البلاغه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##جمشیدی‌ها، غلامرضا؛ اژدری‌زاده، حسین. ۱۳۸۹. «رابطۀ معرفت و جامعه در اندیشۀ شریعتی». اسلام و علوم اجتماعی. شمارۀ ۲. صص 130-103.##جوادی آملی، عبدالله. بی‌تا. شناخت‌شناسی در قرآن. قم: جامعۀ مدرسین.##ــــــــــــــــــــــ‌.‌ 1366. تفسیر موضوعی. ج 5. تهران: نشر فرهنگی رجا.##ــــــــــــــــــــــ‌. 1372. شریعت در آیینۀ معرفت. ویرایش حمید پارسانیا. بی‌جا: نشر فرهنگی رجا.##ــــــــــــــــــــــ‌.‌ 1376. فطرت در قرآن. تنظیم محمدرضا مصطفى‌پور. قم: اسراء.##حسین‌زاده، محمد. 1380. مبانى معرفت دینى. قم: مؤسسۀ آموزشى و پژوهشى امام خمینى.##خامنه‌ای، سید علی. ۱۳۸۹. جستارهایی در فلسفۀ علوم انسانی. قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##رادمنش، عزت‌الله. 1371. تاریخ در قرآن. مشهد: آستان قدس رضوی.##ریتزر، جورج. 1374. نظریۀ جامعه‌شناسى در دوران معاصر. ترجمۀ محسن ثلاثى. تهران: علمى.##سلیمی، علی؛ داوری، محمد؛ ابوترابی، محمود؛ داوودی، محمد. هم‌نشینی و کجروی (نگاهی به دیدگاه‌های اسلامی و یافته‌های اجتماعی). قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. تهران: سازمان فرهنگی‌ـ‌هنری شهرداری تهران.##شیرازی، صدرالدین محمدابن ‌ابراهیم. ۱۳۶۸. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. قم: مکتبه المصطفوی.##شیروانی، علی. 1376. سرشت انسان.. قم: نهاد نمایندگی ولی‌فقیه، معاونت امور اساتید.##صدر، محمد‌باقر. 1369. سنت‌های اجتماعی و فلسفۀ تاریخ در مکتب قرآن. ترجمۀ حسین منوچهری. تهران: نشر فرهنگی رجا.##طباطبایی، سید محمدحسین. بی‌تا. المیزان فی تفسیرالقرآن. قم: منشورات جماعه المدرسین فى الحوزه العلمیّه.##ــــــــــــــــــــــــــــــ‌‌ 1362. اصول فلسفه و روش رئالیسم. دورۀ 5 جلدی. تهران: صدرا.##ــــــــــــــــــــــــــــــ‌ 1374. المیزان فی تفسیرالقرآن. ترجمۀ محمد‌باقر موسوی همدانی. جامعۀ مدرسین. قم: دفتر انتشارات اسلامی. تهران: امیرکبیر.##علیپور، مهدی؛ حسنی، حمیدرضا. ۱۳۸۹. پارادایم اجتهادی دانش دینی (پاد). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##علیزاده، عبدالرضا؛ اژدری‌زاده، حسین؛ توکل کوثری، محمدعلی؛ کافی، مجید. 1385. جامعه‌شناسی معرفت. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##علیزاده، عبدالرضا. 1376. «معرفی محتوایی کتاب جامعه‌شناسی معرفت». روش‌شناسی علوم انسانی(حوزه و دانشگاه)، ش11و12. صص 162-144.##فولادی، حفیظ‌الله. ۱۳۸۴. معرفت و جامعه. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##کنوبلاخ، هوبرت. ۱۳۹۰. مبانی جامعه‌شناسی‌ معرفت. ترجمۀ کرامت‌الله راسخ. تهران: نشر نی.##گلستانی، صادق. ۱۳۸۵. «جامعه‌شناسی‌ معرفت در قرآن». معرفت. شمارۀ ۱۰۹. صص 39-26.##گلوور، دیوید؛ استرابریج، شیلاف؛ توکل، محمد. ۱۳۸۸. جامعه‌شناسی‌ معرفت و علم. ترجمۀ شاپور بهیان، حامد حاجی حیدری، جمال محمدی، محمدرضا مهدی‌زاده، حسن ملک. تهران: سمت.##گورویچ، ژرژ. 1349. طرح مسائل جامعه‌شناسی امروز. ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گوهر. بی‌جا: انتشارات پیام.##گولد، جولیوس. 1376. فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمۀ مصطفی ازکیا. ویرایش جواد زاهدی. تهران: مازیار.##محمدامزیان، محمد. ۱۳۸۰. روش تحقیق علوم اجتماعی از اثبات‌گرایی تا هنجارگرایی. ترجمۀ عبدالقادر سواری. قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه و المعهد العالمی للفکر الاسلامی.##مصباح، محمد‌تقی. 1364. آموزش فلسفه. دورۀ 2 جلدی. سازمان تبلیغات اسلامی. تهران: معاونت فرهنگی.##ــــــــــــــــــــ‌. 1368. جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.##مطهری،‌ مرتضی‌. 1362. جهان‌بینی اسلامی. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.##ـــــــــــــــــ‌‌. 1368. انسان کامل. تهران: صدرا.##ـــــــــــــــــ.‌ 1371. مجموعه آثار. دورۀ 13 جلدی. تهران: صدرا.##ـــــــــــــــــ. 1372. استاد مطهری و روشن‌فکران. تهران: صدرا.##معتوق، فردریک. 1412هـ/ 1991م. المعرفه، المجتمع و التاریخ. لبنان: طرابلس. جرّوس برس.##مکارم شیرازی، ناصر. 1371. تفسیر نمونه. دورۀ 27 جلدی. ویرایش دوم. تهران: دارالکتب الاسلامیه.##مک‌کارتی، ای. دی. ۱۳۸۸. معرفت به‌مثابه فرهنگ؛ جامعه‌شناسی معرفت جدید. زیرنظر و مقدمۀ محمد توکل. ترجمۀ کمال خالق‌پناه، سید حسین نبوی، بهاره آروین، وحید شالچی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##مولکى، مایکل. 1376. علم و جامعه‌شناسى معرفت. ترجمۀ حسین کچویان. تهران: نشر نى.##نجفی علمی، محمدجعفر. 1371. جامعه و سنن اجتماعی در قرآن. تهران: وزارت فرهنگ.##نعلبندى، منوچهر. 1376. «مقایسۀ دیدگاه‌هاى تربیتى امام خمینى و علامه محمدحسین طباطبایى». پایان‌نامۀ کارشناسى ارشد تاریخ و فلسفۀ آموزش و پرورش. تهران: دانشگاه تربیت مدرس. دانشکدۀ علوم انسانى.##هاملین، دیوید. 1374.تاریخ معرفت شناسى. ترجمۀ شاپور اعتماد. تهران: پژوهشگاه علوم انسانى.##Edwards, Paul. 1967. The Encyclopedia of Philosophy. vol: 1-8, Macmillan publishing co. NewYork: inc and The Free Press.##Faghirzadeh, Saleh. 1988. Sociology of Knowledge. Tehran: Soroush.##Gurvitch, Georges. 1971. The social frameworks of knowledge. Great Britain. Oxford. Basil Black well.##Kuper, Adam; Kuper, Jessica. 1985. The Social Science Encyclopedia. Routledge and Kegan Paul. London.##_______________________. 2001. The Social Science Encyclopedia. Rowtledge. 1985. and its new (second) edition.##Mannheim, K. 1959. Eassays on the Sociology of Knowledge. Routledge and Kegan Paul. London.##___________. 1985. Ideology and Utopia. A Harvest / H. J. Book. San Diego.##Meja, Volker; Stehr, Nico. 1999. The sociology of knowledge. ISBN. printed and bound in Great Britain by Biddles ltd. Guildford and King's Lynn.##Merton, Robert .1968. Social Theory and Social Structure. F. P., NewYork.##_____________.1973. The Sociology of Science. Theoretical and Empirical Investigations. The University of Chicago Press.##Mulkay, Michael. 1991. Sociology of Science. Milton Keynes. Open University Press Philadelphia. first published.##Remmling, Gunter W. 1975. The Sociology of Karl Mannheim. London: Routledge and Kegan Paul.##_________________. 1973. Towards the Sociology of Knowledge. London: Routledge and kegan paul.##Sills, Daivid. 1972. International Encyclopedia of the Social Sciences. vol. 1-9, the Macmilan Company and the Free Press, NewYork.##Stark, Werner.1960. The Sociology of Knowledge. London: Routledge.##Tavakol, Mohammad. 1987. Sociology of Knowledge. New Delhi: Sterling Publishers Private Limited.## ##

آسیب‌های اجتماعی (پیشنهادی نظری از موضع اسلامی) Social Pathology A Theoretical Islamic Approach 1 1 ناهنجاری‌ها و کج‌رفتارهای اجتماعی را آسیب اجتماعی می‌دانند. هر فرهنگی برای خود متناسب با ارزش‌ها و هنجارهایش این آسیب‌ها را تعریف می‌کند. با توجه به مراودات فرهنگی گسترده بین جوامع مختلف در قرن بیستم، تا حد زیادی این کج رفتارها مشابه هم شناسائی می‌شوند اما بر اساس تحلیل‌های مختلف، مواجهۀ با آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد. در این مقاله ادعا شده که در نظریه‌پردازی‌های علوم اجتماعیِ موجود مدیریت آسیب‌ها و نه حل آن‌ها مورد نظر است. بر‌عکس این رویکرد، در نظریه‌پردازی اسلامی هدف حل آسیب‌های اجتماعی است. معتقدیم در نظریه‌پردازی اسلامی حاضر ضمن حل آسیب‌ها، مدیریت آن‌ها هم صورت می پذیرد. برای بررسی این ادعا و درک کم و کیف آن، اصل را بر ارادۀ فردی و اجتماعی می‌گذاریم. فرد و یا جمعی که انحراف پیدا می‌کند و در اصطلاحات علوم اجتماعی امروز هنجار‌های فردی و یا اجتماعی را می‌شکند، این کار را مبتنی بر ارادۀ خویش انجام می‌دهد؛ بنابراین، راه‌حل در تنظیم نظام اراده‌های فردی و اجتماعی است. در فرد و در جامعه قائل به سه سطح ارزش‌ها و اخلاق، علم و معرفت و رفتار هستیم. در هر یک از این سطوح و بین آن‌ها انحراف در فرد، در جامعه و یا در بین فرد و جامعه می‌تواند راه یابد. اندیشمندان علوم اجتماعی غرب تلاش می‌کنند این سه سطح را در فرد، در جامعه و بین فرد و جامعه بر مبنای واحدی هماهنگ کنند که منجر به مدیریت ناهنجاری می‌شود. در اندیشۀ اسلامی به علت وجود اصول توحید، نبوت و معاد، اصل بر هماهنگ شدن ناهماهنگی‌های فردی، اجتماعی و یا بین فرد و جامعه بر‌اساس ارادۀ الهی است؛ به‌این‌ترتیب، آسیب مدیریت و حل می‌شود. در این مقاله تلاش کرده‌ایم که با اتکا به مفاهیم قرآنی موارد فوق را با استدلال منطقی به بحث بگذاریم و نظریه‌پردازی کنیم. 2 This article considers deviancies and abnormalities in societies as social pathology. Each society defines these abnormalities according to its norms and values. Due to vast social interactions of different cultures in 20th and 21st centuries, the definition of these type of behaviors are almost the same, but the interpretation of scholars differs. This article’s claim is that in western secular interpretation, management of abnormal behaviors is at the sake rather than their resolving. In contrast, in Islamic ideas their management and abolition are at the task. The article’s goal is to present a theoretical framework that not even manage, but lead to abolition of mal behaviors. First of all, we consider “free will” for individual and society who acts against social norms. Therefor her/his/its “will” should be trained in order to abolish mal behavior. There are three levels of behaviors for individuals and societies: morals and values, knowledge and science and acts. There may be abnormality in all these levels for each individual and society and between them. In western theories efforts devoted to how to bring harmony between individual and society in all these levels and between them according to a single mood. In this respect, they try to manage the deviancies according to a reference well accepted behavior. In Islamic understanding of this article, due to believe in God, Prophecy and Judgment day, all individuals and societies should act according to God’s divine will to be blessed. Following His will is the best way to resolve and manage individual and society’s behaviors. Based on Quranic concepts and using logical arguments we try to bring proofs for the above-mentioned claim. 83 110 2021/03/162021/03/162021/03/162021/03/16 1399/12/26 2020/08/222020/08/222020/08/222020/08/22 1399/6/1 سید سعید زاهد زاهدانی Seyed Saeid Zahed Zahedani ایران Secularism Islamic Science Psychosis Neurosis Social Abnormalities. سکولاریسم علوم اسلامی روان‌نژندی روان‌پریشی ناهنجاری‌های اجتماعی. ## ##

پارادایم شهرسازی اسلامی (با اقتباسی از نظر اسلام) Islamic Urbanism Paradigm (Adapted from Islamic View) 1 1 پارادایم بر پایۀ نگرش فلسفی و اعتقادی با صبغۀ منطقی و عقلی، که اندیشمندان به‌عنوان اصول موضوعه به آن باور دارند، فرایند تولید علم را هدایت می‌‌کند. پارادایم‌های رایج در علوم انسانی عبارت‌اند از: پارادایم اثبات‌گرایانه (پوزیتیویستی)، تفسیری (تفهمی‌)، انتقادی (ساختارگرا). از آﻧﺠﺎ ﮐﻪ ﺗﻤﺪن ﻏﺮب در ﭼﻨﺪ ﻗﺮن اﺧﯿﺮ، ﭘﯿﺸﺮو و ﺟﻠﻮدار ﻋﺮﺻﮥ ﻋﻠﻢ ﺑﻮده اﺳﺖ، ﻋﻠﻮم ﻣﻮﺟﻮد در داﻧﺸﮕﺎه‌ها، ﺑﻪ‌ویژه در ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ، ﻣﺤﺼﻮل ﺗﻔﮑﺮ و ترجمۀ ﺗﻤﺪن ﻏﺮﺑﯽ اﺳﺖ. مبانی پارادایمیک علوم ﻏﺮبی در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺒﺎﻧﯽ اﺳﻼﻣﯽ است؛ با توجه به اینکه شهر بر ابعاد روحی، روانی، فکری و جسمی شهروندان تأثیرگذار است و کالبد و فضای شهر نشان‌دهندۀ نوع فرهنگ، ارزش و اعتقادات جامعه است، برای تحقق شهر اسلامی نمی‌توان از پارادایم‌های رایج در علوم انسانی، به ‌دلیل تفاوت‌های بنیادی که با نگاه اسلام دارد، استفاده کرد؛ ازاین‌رو، باید چهارچوب فکری منطبق بر نگاه دینی در تحقق شهر اسلامی تولید شود، نظریات علوم اسلامی با توجه به وابستگی به دین باید علاوه‌بر اثبات استنادشان به منابع و معارف اسلامی از کارآمدی مناسب برخوردار باشند و توان رقابت و برتری نسبت به سایرین را داشته باشند. نوع تحقیق در این نوشتار بنیادی و روش جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای است. 2 Paradigm guides the science production process based on philosophical and doctrinal views with logical and rational condition which intellectuals believe in as enacted principles. Current paradigms in humanities are: Positivist, interpretive (understanding), critical (structural). Since western civilization has been pioneer in science production in recent centuries, existing science in universities, especially in humanities are products of translating western civilization and thinking based on it. The paradigmatic principals of western science are versus the Islamic principles. Considering that city affects the spiritual, psychological, mental and physical status of citizens and the body and atmosphere of the city reflects the culture, values and beliefs of the society, current paradigms in humanities can't be used to achieve Islamic city because of their fundamental differences with Islamic view. Therefore, an intellectual framework should be produced in accordance with religious view to achieve Islamic city. In addition to prove their citation to Islamic references and teachings because of relation to Islamic science, Islamic theories should have the efficiency and power to compete with and defeat current ones. This paper is a fundamental research and data are collected through documents and records. 111 132 2021/03/162021/03/162021/03/162021/03/162021/03/16 1399/12/26 2020/08/222020/08/222020/08/222020/08/222020/08/22 1399/6/1 سید مصطفی حسنی Seyyed Mostafa Hasani ایران علی حجازیان Ali Hejazian ایران ساناز سعیدی منفرد Sanaz Saeedi Monfared ایران Paradigm Islamic Urbanism Network Paradigm System. پارادیم شهرسازی اسلامی پارادایم شبکه‌ای سیستم. ##اراکی، محسن. 1393. «درس خارج فقه شهرسازی». سایت http://mohsenaraki.com.##اندیشگاه شریف. 1388. پارادایم‌های حاکم بر جنگ‌های آینده. تهران: مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.##ایمان، محمد تقى. 1376. «نگاهى به اصول روش‏شناسى‏ها در تحقیقات علمى». نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی. تبریز: شمارۀ 165.##ــــــــــــــــــ‌. 1378. «تنگناهاى روش‏شناختى در تدوین برنامه‏هاى توسعۀ اقتصادى‌ـ‌اجتماعى ایران». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانى دانشگاه فردوسى مشهد. پاییز و زمستان. دوره 32، شماره 3 و 4.##ــــــــــــــــــ‌. 1388. مبانی پارادایمی روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بستان، حسین؛ فتحعلی خانی، محمد. 1395. گامی به سوی علم دینی(1): ساختار علم تجربی و امکان علم دینی، پژوهشگاه حوزه ودانشگاه.##حلبی، علی اصغر. 1371. انسان در اسلام و مکاتب غربی. تهران: اساطیر.##حلی، احمد بن فهد. 1368. عده الداعی ونجاح الساعی. قم: الکتب الاسلامیه.##سیفی، سیده خدیجه؛ رحمانی، علی. 1394. مقاله مطالعۀ جامعه‌شناختی انسان و مسئولیت‌هایش از نگاه قرآن. کنفرانس بین‌المللی علوم انسانی، روان‌شناسی و علوم اجتماعی. تهران: موسسه مدیران ایده پرداز پایتخت ایلیا.##طباطبایی، سید محمدحسین. ۱۳۸۷. اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.##علیپور، مهدی؛ حسنی، سید حمیدرضا. 1390. پارادایم اجتهادی دانش دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##فعالی، محمد تقی. 1377. درآمدی بر معرفت‌شناسی دینی و معاصر. قم: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری‌در دانشگاه ها، معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی.##کوهن، تامس. 1369. ساختار انقلاب‌هاى علمى. ترجمۀ احمد آرام. تهران: سروش.##واسطی، عبدالحمید. 1392. نگرش سیستمی ‌‌به دین. مشهد: مؤسسۀ مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام.## ##

تحلیل بنیادین اصل عدم مداخله در حقوق مالی دیگری Fundamental Analysis of the Principle of Non-interference in other Financial Rights 1 1 انسان حق تعیین سرنوشت خویش را دارد و تنها او بر حقوق مالی خویش مسلط است. نظم و انضباط اجتماعی نیز در جامعه ایجاب می‌کند که حقوق مالی اشخاص از ثبات نسبی برخوردار باشد و در معرض تزلزل و تشویش ناشی از مداخلۀ دیگران قرار داده نشود. به موجب اصل عدم مداخله، امکان دخالت در حقوق مالی بدون ارادۀ صاحب حق مالی وجود ندارد. اعتبار این اصل ازطریق پاره‌ای از اصول مبنایی نظیر اصل کرامت، برابری و آزادی انسان‌ها و حق تعیین سرنوشت قابل اثبات است. به موجب اصل نخست، خداوند با بخشیدن نعمت تعقل و برتری‌دادن انسان بر سایر مخلوقات، انسان را تکریم کرده است و براساس اصل دوم، انسان‌ها در ذات و خلقت با یکدیگر برابرند و هیچ موجبی برای تقدم برخی از انسان‌ها وجود ندارد؛ از منظر اصل سوم، آزادی انسان ایجاب می‌کند که آزادنه و خلّاقانه تصمیم بگیرد و تصمیم‌گیرندۀ خارجی نقشی در تحمیل اراده به وی نداشته باشد و در آخر تعیین سرنوشت حق هر انسانی است که با ارادۀ خویش می‌تواند آن را تعیین کند. در این مقاله نویسنده از طریق تحلیل محتوایی و توصیفی، ضمن معرفی اصل عدم مداخله در حقوق مالی دیگری، مبانی آن را تبیین کرده است. 2 Man has the right to determine his own destiny and he alone is in control of his financial rights. Social order in society causes the financial rights of individuals to be relatively stable and not to be exposed to instability due to the intervention of others. According to the principle of non-interference, it is not possible to interfere in financial rights without the will of the owner of the financial right. The validity of this principle through some basic principles such as; The principle of dignity, equality and freedom of human beings and the right to self-determination can be proved; According to the first principle, God has honored man by giving him the blessing of reason and giving man superiority over other creatures. According to the second principle, human beings are equal in nature and creation, and there is no reason for some human beings to take precedence. From the perspective of the third principle, human freedom requires that one decide freely and creatively and that the external decision-maker has no role in imposing his will on him and in the end, determining the destiny is the right of every human being who can determine it by his own will. In this article, the author has explained its principles through content and descriptive analysis, while introducing the principle of non-interference in other financial rights. 133 149 2021/03/162021/03/162021/03/162021/03/162021/03/162021/03/16 1399/12/26 2020/08/222020/08/222020/08/222020/08/222020/08/222020/08/22 1399/6/1 میثم اکبری دهنو Meysam Akbari Dehnooh ایران جلیل قنواتی Jalil Ghanavati ایران Human Financial Rights Dignity Freedom Equality Determining Destiny. انسان حقوق مالی کرامت آزادی برابری تعیین سرنوشت. ##البوزنو، محمد صدقی بن احمد.1423ق. «موسوعه القواعد الفقه». بیروت: مؤسسه الرساله. ##امیدی، علی. 1392. «رویکردهای سه‌گانۀ روش‌شناختی در مطالعات علوم ‌اجتماعی و مقایسۀ آن با نظریۀ ادراکات اعتباری علامه‌ طباطبایی». نشریۀ حکمت و فلسفه. دورۀ 9. شمارۀ 36. زمستان. ##باریکلو، علیرضا. 1390. «وکالت غیرمستقیم». فقه و اصول. دورۀ 43. شمارۀ 86. ##برن، ژان. ۱۳۵۶. فلسفۀ رواقی. ترجمۀ ابوالقاسم پورحسینی. تهران: سیمرغ.##بشیریه، حسین .1376. لیبرالیسم و محافظه کاری. تهران: نشر نی.##بولانژه، ژان. 1376. «اصول کلی حقوق و حقوق موضوعه». ترجمۀ دکتر علیرضا محمدزاده وادقانی. دورۀ 36. شمارۀ 1058. بهار.##پارساپور، محمدباقر. 1381. «نظریۀ حقوق طبیعی». پژوهش‌های فلسفی‌ـ‌کلامی. شمارۀ 13 و 14.##جلایی، سید عبدالمجید؛ صباغ‌پور فرد، مینا. 1388. «بررسی اثر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بر رشد اقتصادی ایران از مسیر بازارهای مالی». پژوهشنامۀ اقتصادی. دورۀ 9. شمارۀ 2. پیاپی 33. ##جوادی آملی، عبدالله. 1375. فلسفۀ حقوق بشر. قم: اسراء.##حیاتی، علی‌عباس. 1397. «مفهوم "اصل حقوقی" و مقایسۀ آن با "قاعدۀ حقوقی" (مطالعۀ تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه)» فصلنامۀ دانش حقوق مدنی. دورۀ 7. شمارۀ 2. ##دکارت، رنه. 1374. اصول فلسفه. ترجمۀ منوچهر صانعی. تهران: آگاه.##ـــــــــــ‌. 1394. گفتار در روش درست راه‌بردن عقل. ترجمۀ محمدعلی فروغی. تهران: نشر مهر دامون.##دهخدا، علی‌اکبر. 1341. لغت‌نامۀ دهخدا. تهران: مؤسسۀ لغت‌نامۀ دهخدا.##رازی، محمدبن زکریا. 1386. الطب الروحانی. زیرنظر دکتر مهدی محقّق. تهران: انتشارات مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه تهران ـ دانشگاه مک گیل.##صانعی دره بیدی، منوچهر. 1382. «برابری (تساوی) در حقوق بشر و پیشینۀ تاریخی آن». پژوهشنامۀ علوم انسانی. شمارۀ 39 و 40.##صفایی، سید حسین؛ خیریه، زینب. 1392. «نفقۀ زوجه غایب مفقودالاثر در فقه و حقوق با رویکردی بر نظر امام خمینی». پژوهشنامۀ متین. سال پانزدهم. شمارۀ 59. ##صفری، اسفندیار. 1392. بررسی فقهی‌ـ‌حقوقی ادارۀ مال غیر (مادۀ 306 قانون مدنی). مشهد: انتشارات دانشگاه علوم اسلامی رضوی.##طباطبایی،‌ محمدحسین (1370). المیزان فی تفسیرالقرآن، قم: جامعه مدرسین حوزۀ علمیه قم.##عاملى (شیخ حر عاملی)، محمد بن حسن (1409 ق). وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام.##غمامی، سید محمدمهدی؛ عزیزی، حسین. 1395. «تحلیل انتقادی رویکردهای اثباتی به قانون بررسی موردی دیدگاه‌های هانس کلسن و هربرت هارت». مطالعات حقوق عمومی. دورۀ 46. شمارۀ 1. ##قنواتی، جلیل. 1381. «ماهیت حقوق نمایندگی». حقوق خصوصی (مجلۀ مجتمع آموزش عالی قم سابق). شمارۀ 12. ##قمى، شیخ عباس. 1423 ه. ق. الغایۀ القصوى فی ترجمۀ العروۀ الوثقى. قم: منشورات صبح پیروزى.##کاتوزیان، ناصر. 1379. اعمال حقوقی. تهران: شرکت سهامی انتشار. چاپ هفتم.##محمصانی، صبحی .1980م. فلسفهالتشریع فی الاسلام. بیروت: دارالعلم للملایین.##محقق، مهدی 1391. السیره الفلسفیه؛ به انضمام شرح احوال و آثار و افکار محمدبن ‌زکریای رازی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##محمدی، حسین؛ نجارزاده، محمدرضا. 1394. بررسی مفهوم مکاتب حقوقی. تهران: دفتر مطالعات نظام سازی اسلامی.##مرقس، سلیمان.1992م. الوافی فی شرح القانون المدنی. القاهره: عالم الکتب.##موحد، محمدعلی. 1384. در هوای حق و عدالت؛ از حقوق طبیعی تا حقوق بشر. تهران: کارنامه.##مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره). 1386. «امام خمینی و قلمرو دین». اصول و مبانی کرامت انسان. جلد اول. مجموعه آثار همایش بین‌المللی امام خمینی. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).##هنجنی، علی. 1392. «ثبات اصل حاکمیت و منع مداخله». تحقیقات حقوقی. دورۀ 16. شمارۀ 567. ##ل‍ی‍ت‍ل‌، دان‍ی‍ل‌.1373. ت‍ب‍ی‍ی‍ن‌ در ع‍ل‍وم‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌: درآم‍دی‌ ب‍ه‌ ف‍ل‍س‍ف‍ه‌ ع‍ل‍م‌الاج‍ت‍م‍اع. ‌ت‍رج‍م‍ه‌ ع‍ب‍دال‍ک‍ری‍م‌ س‍روش، ت‍ه‍ران‌: م‍ؤس‍س‍ه‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ ص‍راط.##Barnett, Randy E. 1997. A Law Professor’s Guide to Natural Law and Natural Rights. Cambridge. Harvard Journal of Law and Public Policy##Donnelly, Jack. 1980. “Natural Law and Right in Aquinas”. Political Thought. Utah. The Western Political Quarterly.##Heidegger, Martin. 1959. on the Way to Language. Peter. D. Hertz. Harper and Row. P.##Locke, John. 1998. An essay concerning human understanding. Penguin Classics. Reviseded Edition.## ##