بررسی تفاوت‌‌های روش‌شناختی علم دینی و علم رایج Methodological differences between religious science and current science 1 1 چکیده روش‌شناسی یکی از ارکان مهم دستگاه‌واره فکریِ علم دینی است. گرچه به لحاظ رتبی، شناسایی روش مطلوب مطالعه علمی، تابعی از فلسفه عام در یک دستگاه‌واره علمی است اما به جهت دیگر، می‌توانند مقوم یکدیگر نیز باشند. هدف مطالعه حاضر، مقایسه روش‌شناختی علم رایج و علم دینی بود که حاصل آن شناسایی 8 تفاوت در این خصوص شد. تفاوت‌های کلیدی‌ای که بین علوم رایج و علوم انسانی اسلامی فرض شدند عبارت‌اند از: مبادی فلسفی، اهداف و غایات انسان، تعریف نظری و عملیاتی متغیرها، نحوه تدوین فرضیه‌ها، معیار صحت فرضیه، مطالعه لایه‌های عمیق‌تر پدیده‌ها، استفاده از روش‌های متنوع پژوهش و تعیین نظام موضوعات. در راستای شناسایی روش‌شناسی مطلوب علم دینی، حاصل برخی تأملات، منتهی به پیشنهاد و تبیین یک نمودار روش‌شناختی از منظر علم دینی گردید. 2 Abstract Methodology is one of the important pillars of religious scientific discipline. Although, In terms of the sequence, Identifying of methods of scientific research is a function of general philosophy in a scientific discipline, however, on the other hand, could be constitutive of each other. The aim of this study was to compare the methodology of religious science and current science which ended to detecting 8 differences. Key differences between religious science and current science including: Philosophical foundations, human goals and ends, theoretical and operational definition of variables, hypotheses developing, correctness criterion of the hypothesis, studying the deeper layers of phenomena, using a variety of research methods and identifying subjects system. Finally, a diagram was presented to introduce the methodology from the perspective of religious science. 7 24 2015/11/10 1394/8/19 2016/04/3 1395/1/15 سید محمد رضا تقوی S.M.R. Taghavi استاد روان‌شناسی بالینی و عضو پژوهشکده تحول و ارتقای علوم انسانی اجتماعی دانشگاه شیراز. ایران Keywords: methodology religious science current science. کلیدواژه‌ها: روش‌شناسی علم دینی علم رایج ##قرآن کریم##1. امیرحسینی، مازیار. مهر 1387. «مبانی هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی در تدوین اصطلاح‌نامه پزشکی ایرانی و اسلامی». کتاب ماه علوم و فنون. شماره 106. ##2. ایمان، محمدتقی. 1391. فلسفه روش تحقیق در علوم انسانی. قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##3. ایمان، محمدتقی؛ کلاته ساداتی، احمد. 1389. «جستاری در جهان‌بینی و علم». معرفت فرهنگی اجتماعی. شماره 4.##4. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . 1392. روششناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان. قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##5. بهشتی‌پور، روح‌الله. 1390. «عقل و وحی از نظر علامه طباطبایی». فلسفه دین. دوره 8 شماره 9.##6. پارسانیا، حمید. 1382. «روش‌ش‍ن‍اس‍ی‌ ف‍ل‍س‍ف‍ه‌ س‍ی‍اس‍ی‌ و ع‍ل‍م‌ س‍ی‍اس‍ت». علوم سیاسی. شماره 9.##7. جابری، علی. 1388. «علم اقتصاد متعارف و خودگروی لذت‌گرایانه». معرفت اقتصادی. شماره 1.##8. جوادی آملی، عبدالله. 1386. منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. قم. نشر اسراء. چ 3.##9. حبیبی، رضا. 1392. درآمدی بر فلسفه علم. قم. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##10. حسن‌زاده آملی، حسن. 1385. دروس معرفت نفس. قم. الف لام میم.##11. حسنی، حمیدرضا؛ علی‌پور، مهدی؛ موحد ابطحی، محمدتقی. 1386. علم دینی: دیدگاه‌ها و ملاحظات. قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##12. حسینی، سیدحسین. 1382. «نگار انسانی (مروری بر مبانی انسان‌شناسی دینی با نظری به تفسیر المیزان)». ماهنامه معرفت. شماره 69.##13. دشتی، سید محمود. بی تا. دایره المعارف قرآن کریم. جلد1. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی (http://www.maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=1).##14. زاهد، سید سعید؛ جاجرمی‌زاده، محسن؛ تقوی، سید محمدرضا. 1392. «فرهنگ به مثابه رسانه‌ای بین اراده و عمل جمعی (مطالعه تطبیقی فرهنگ اسلامی و سکولار)». رسانه و فرهنگ. سال سوم شماره 2.##15. چالمرز، آلن، اف. 1385. چیستی علم: در آمدی بر مکاتب علمشناسی فلسفی. ترجمه سعید زیباکلام. تهران. سمت.##16. خسروپناه، عبدالحسین. 1383. «منطق استقرا از دیدگاه شهید صدر». ذهن. شماره 18.##17. ــــــــــــــــــــــ . 1392. در جست‌وجوی علوم انسانی اسلامی: تحلیل نظریه‌های علم دینی و آزمون الگوی حکمی - اجتهادی در تولید علوم انسانی. تهران. نشر معارف.##18. خسروپناه، عبدالحسین و همکاران. 1392. انسانشناسی اسلامی. تهران. نشر معارف.##19. سوزنچی، حسین. 1389. معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران. پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##20. شورای عالی انقلاب فرهنگی. 1390. مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران.##21. صمدی آملی، داود. 1384. شرح دروس معرفت نفس علامه حسن‌زاده آملی (مجموعه سخنرانی). آمل. مجموعه فرهنگی قائم.##22. کارآمد، حسین؛ بهشتی، سعید. 1393. «ارتباط عقل و حس در اندیشه معرفت‌شناختی ابن‌سینا و نقش آن در برنامه درسی». تربیت اسلامی. سال نهم شماره 18.##23. کلینی، محمد بن‌یعقوب. 1381. بهشت کافی. ترجمه روضه کافی. قم. سرور.##24. موسوی، سیدمهدی. 1391. «بایسته‌های اسلامی‌سازی علوم انسانی از منظر سیدمحمد نقیب العطاس». فصلنامه پژوهش‌های فرهنگی و اجتماعی. شماره 1 ج 2.##25. های، کالین. 1385. درآمدی انتقادی بر تحلیل سیاسی. ترجمۀ احمد گل‌محمدی. تهران. نی.## ##

"درآمدی بر نقش نظام رسمی تعلیم و تربیت اسلامی در تأمین منابع انسانی" Introduction to the Role of Official System of Islamic Education and Training in Providing Human Resources 1 1 چکیده نظام تعلیم و تربیت رسمی در اسلام مبتنی بر مراحل رشد، 4 مقطع دارد که هر یک از این مقاطع شش و هفت‌ساله است؛ مقاطع شش‌ساله ناظر به تعلیم و تربیت دختران و مقاطع هفت‌ساله ناظر به تعلیم و تربیت پسران است. از مقطع شکل‌گیری نطفه تا شش و هفت‌سالگی، یک مقطع اساسی در این نظام تربیتی اسلامی است که متأسفانه در «سند تحول بنیادین» از آن غفلت شده است. منابع انسانی قابل‌قبول سازمان‌ها، شخصیتی مرکب از دو هویت ارزشی و حرفه‌ای دارند. نظام تعلیم و تربیت رسمی اسلامی متکفل شکل‌گیری این دو هویت، در مقاطع چهارگانه مبتنی بر مراحل رشد است. مقطع اول و دوم، متکفل شکل‌گیری هویت ارزشی مبتنی بر محوریت موسیقی و محتوای قرآن کریم است. مقطع سوم، متکفل شکل‌گیری هویت حرفه‌ای خانواده‌محور و شغل‌محور برای بازار کار و زندگی خانوادگی است. مقطع چهارم، ناظر به تربیت نخبگان و گسترش مرزهای علم و تولید آن است. 2 Abstract The official system of education and training in Islam, based on growth levels, has 4 stages which each one of them lasts for 6 and 7 years; 6 years old period refers to girls and 7 years old period refers to boys. The first 6 and 7 years of life starting from the stage of embryo formation is a fundamental stage in this Islamic education and training that unfortunately it was neglected in “Fundamental Reform Document of Education in the Islamik Republic of Iran”. Acceptable resources of organizations have characteristic compound of valuable humanity and professional identity . Islamic official system of education and training, takes the reasponsibility of formation these two identities, in quadruple phases based on growth levels. First and second phase, takes the reasponsibility of identity valuable humanity formation which is based on the centrality of the Holy Quran,s music and content. Third phase, takes the reasponsibility of professional identity formation , based on the centrality of family and job for labor market and life. Fourth phase refers to elite training and spreading of knowledge and science bounderies and producing it. 25 54 2015/11/102015/10/18 1394/7/26 2016/04/32016/04/3 1395/1/15 ولی الله نقی پور فر Valiollah Naghipour Far هیئت علمی دانشگاه قم ایران naghipoor@qom.ac.ir Keywords: Introduction Role Official System Education and Training Islam Providing Human Resources. کلیدواژه‌ها: درآمد نظام رسمی تعلیم و تربیت اسلام تأمین منابع انسانی. ##قرآن کریم.##نهج‌البلاغه، سیدرضی. 1379. ترجمه محمد دشتی. قم. نشر مشرقین. ##بابایی(وزیر سابق آموزش و پرورش). 16/3/1394ش. تهران. مصاحبه با خبر گزاری فارس نیوز.##بحرانی، سید هاشم. 1416ه.ق. البرهان فی تفسیر القرآن. قم. نشر بعثت. ##بحرانی، یوسف. 1423ه.ق. 2002 م. الدرر النجفیه من الملتقات الیوسفیه. بیروت. دار المصطفی لاحیاء التراث.##کتاب مقدس، عهد عتیق. 1987م. انجمن پخش کتب مقدسه. ##حرّ عاملی، محمد بن حسن. 1403 ه.ق. وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی. بیروت. دار احیاء التراث العربی. چ5 .##خبرگزاری ایسنا، 9/8/93 و 19/9/93،.##خویی، سید ابوالقاسم موسوی. 1426ه ق. 2005 م. مصباح الفقاهه. قم. نشر احیاء آثار الامام الخویی. چ1.##راوندی، سید فضل الله بن علی الحسینی.1337 ش. النوادر. قم. دار الحدیث. چ 1.##سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش. 1390ش. تهران. دبیر خانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.##شهید ثانی، زین الدین بن علی العاملی. منیه المرید فی ادب المفید و المستفید. 1409 ه.ق.، قم. مکتب الاعلام الاسلامی. چ 1.##صدوق، محمد بن علی بن الحسین بابویه قمی. 1361ش. معانی الاخبار. تحقیق علی اکبر غفاری. قم. النشر الاسلامی.##ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ. من لا یحضره الفقیه. تحقیق علی اکبر غفاری. قم. النشر الاسلامی. چ2.##طبرسی، حسن بن فضل. 1392ق. مکارم الاخلاق. قم. نشر رضی. چ6.##طبرسی، علی. مشکات الانوار فی غرر الاخبار. 1418 ه.ق. قم. دار الحدیث. چ 1.##طوسی، محمد بن حسن بن علی. 1364ش. تهذیب الأحکام فی شرح المقنعه. تهران. دار الکتب الاسلامیه. چ2.##فیض کاشانی، محمدمحسن. 1406. الوافی. اصفهان. دفتر مدرسه امام علی (ع). چ1. ##ـــــــــــــــــــــــــ. 1416 ه.ق. الصافی. تهران. مکتبه الصدر. چ 2.##کلینی، محمد بن یعقوب. 1365. الکافی. تهران. دارالکتب الإسلامیه.##لیثی واسطی، علی بن محمد. 1376 ش. عیون الحکم و المواعظ. قم. دارالحدیث. چ1.##متقی هندی، متقی بن حسام الدین. 1409ق. کنزالعمال فی سنن الأقوال و الأفعال. بیروت. مؤسسه الرساله.##مجلسی، محمدباقر. 1403 ق. بحارالأنوار الجامعه لدرر أخبار ائمه الاطهار. بیروت. دار احیاء التراث العربی.##محمدی ری‌شهری، محمد. 1367. میزان الحکمه. قم. مکتب الإعلام الاسلامی. چ2.##مفید، محمد بن محمد بن نعمان. 1414 - 1993 م. الاختصاص. بیروت. دارالمفید. چ2.##نقی‌پورفر، ولی‌الله. 1378. پژوهشی پیرامون تدبر در قرآن. قم. نشر اسوه. چ 3. ##ـــــــــــــــ. 1391. مقاله «جایگاه نهاد خانواده در سیاستگذاری نظام اسلامی». کتاب زن و خانواده. ج1. تهران. دبیرخانه نشست اندیشه‌های راهبردی. چ1.##قرآن کریم.##نهج‌البلاغه، سیدرضی. 1379. ترجمه محمد دشتی. قم. نشر مشرقین. ##بابایی(وزیر سابق آموزش و پرورش). 16/3/1394ش. تهران. مصاحبه با خبر گزاری فارس نیوز.##بحرانی، سید هاشم. 1416ه.ق. البرهان فی تفسیر القرآن. قم. نشر بعثت. ##بحرانی، یوسف. 1423ه.ق. 2002 م. الدرر النجفیه من الملتقات الیوسفیه. بیروت. دار المصطفی لاحیاء التراث.##کتاب مقدس، عهد عتیق. 1987م. انجمن پخش کتب مقدسه. ##حرّ عاملی، محمد بن حسن. 1403 ه.ق. وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. تحقیق عبدالرحیم ربانی شیرازی. بیروت. دار احیاء التراث العربی. چ5 .##خبرگزاری ایسنا، 9/8/93 و 19/9/93،.##خویی، سید ابوالقاسم موسوی. 1426ه ق. 2005 م. مصباح الفقاهه. قم. نشر احیاء آثار الامام الخویی. چ1.##راوندی، سید فضل الله بن علی الحسینی.1337 ش. النوادر. قم. دار الحدیث. چ 1.##سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش. 1390ش. تهران. دبیر خانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.##شهید ثانی، زین الدین بن علی العاملی. منیه المرید فی ادب المفید و المستفید. 1409 ه.ق.، قم. مکتب الاعلام الاسلامی. چ 1.##صدوق، محمد بن علی بن الحسین بابویه قمی. 1361ش. معانی الاخبار. تحقیق علی اکبر غفاری. قم. النشر الاسلامی.##ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ. من لا یحضره الفقیه. تحقیق علی اکبر غفاری. قم. النشر الاسلامی. چ2.##طبرسی، حسن بن فضل. 1392ق. مکارم الاخلاق. قم. نشر رضی. چ6.##طبرسی، علی. مشکات الانوار فی غرر الاخبار. 1418 ه.ق. قم. دار الحدیث. چ 1.##طوسی، محمد بن حسن بن علی. 1364ش. تهذیب الأحکام فی شرح المقنعه. تهران. دار الکتب الاسلامیه. چ2.##فیض کاشانی، محمدمحسن. 1406. الوافی. اصفهان. دفتر مدرسه امام علی (ع). چ1. ##ـــــــــــــــــــــــــ. 1416 ه.ق. الصافی. تهران. مکتبه الصدر. چ 2.##کلینی، محمد بن یعقوب. 1365. الکافی. تهران. دارالکتب الإسلامیه.##لیثی واسطی، علی بن محمد. 1376 ش. عیون الحکم و المواعظ. قم. دارالحدیث. چ1.##متقی هندی، متقی بن حسام الدین. 1409ق. کنزالعمال فی سنن الأقوال و الأفعال. بیروت. مؤسسه الرساله.##مجلسی، محمدباقر. 1403 ق. بحارالأنوار الجامعه لدرر أخبار ائمه الاطهار. بیروت. دار احیاء التراث العربی.##محمدی ری‌شهری، محمد. 1367. میزان الحکمه. قم. مکتب الإعلام الاسلامی. چ2.##مفید، محمد بن محمد بن نعمان. 1414 - 1993 م. الاختصاص. بیروت. دارالمفید. چ2.##نقی‌پورفر، ولی‌الله. 1378. پژوهشی پیرامون تدبر در قرآن. قم. نشر اسوه. چ 3. ##ـــــــــــــــ. 1391. مقاله «جایگاه نهاد خانواده در سیاستگذاری نظام اسلامی». کتاب زن و خانواده. ج1. تهران. دبیرخانه نشست اندیشه‌های راهبردی. چ1.## ##

از حکمت عملی تا ادراکات اعتباری علامه طباطبایی ره و بنیادگذاری فلسفی علوم انسانی ـ اسلامی From Practical Wisdom to Conventional Perceptions (I tibariat) AllamehTabatabai and Philosophical Grounding For The Islamic Human Sciences 1 1 چکیده در این مقاله درصدد هستیم تا ضمن نگاهی به خاستگاه بحث از علوم انسانی اسلامی و بومی در غرب و جهان اسلام، بر کارنامه تلاش‌های صورت‌گرفته در ایران معاصر (با تأکید بر سه دهه پس از پیروزی انقلاب اسلامی) مروری داشته باشیم. با توجه به اینکه معضل اصلی در وضع کنونی را تنقیح‌نکردن مبانی نظری بحث تحول در علوم انسانی از افق سنت فکری اسلامی تشخیص داده‌ایم، در بخش دوم با مطالعه‌ای تطبیقی ضمن بازخوانی طرح فکری مؤسس علوم انسانی مدرن غربی (ویلهلم دیلتای آلمانی)، به تأمل در باب امکانات و محدودیت‌های سنت فکری اسلامی با تأکید بر بحث حکمت عملی و سیر تاریخی آن تا علامه طباطباییره و نظریه ادراکات اعتباری ایشان می‌پردازیم. در گام نهایی تفاوت‌های پارادایمیک این دو طرح بیان خواهد شد؛ تفاوت‌هایی که تأمل در باب آن، راه برون‌رفت از وضع کنونی علوم انسانی در ایران معاصر را هموارتر خواهد کرد. 2 Abstract this essay review the origins of problem of possibility of Islamic And indigenous human sciences and Literature of this issue in in the West , Muslim world, and contemporary Iran (with an emphasis on three decades after the Islamic Revolution).Given that the Basic problem in the current Discussion is Theoretical questions from the islamic philosophical tradition point of view, in the second part, by a comparative study of philosophy of Human Sciences in Wilhelm Dilthey (1833-1911), a German Philosopher and one of the Founders of The continental philosophy of Humanities with the possibilities and limitations of the Islamic intellectual tradition , Review the short History of practical Wisdom in Islamic philosophy and Analyse the possibilities and Limitations of Theory of conventional perceptions (I tibariat) in regard to Diltheys philosophical Grounding for the Human sciences. 55 78 2015/11/102015/10/182016/03/9 1394/12/19 2016/04/32016/04/32016/04/9 1395/1/21 مالک شجاعی جشوقانی Malek Shojaei Jeshvaghani عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ایران Keywords: Islamic Human Sciences philosophy of Human Sciences Wilhelm Dilthey AllamehTabatabai practical wisdom conventional perceptions (I tibariat). کلیدواژه‌ها: علوم انسانی-اسلامی فلسفه علوم انسانی ویلهلم دیلتای حکمت عملی علامه طباطباییره ادراکات اعتباری. ##ایمان، محمدتقی و احمد کلاله ساداتی. 1392. روش‌شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان. قم. انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بستانی، احمد. تابستان 1388. «توانایی‌های سیاسی فلسفه اسلامی». نقد و نظر. شماره 54..##پازوکی، شهرام. 1383. «تاریخیگری و نسبت آن با بنیادهای نظری تاریخ هنر». فصلنامه خیال. فرهنگستان هنر. ش10. ص4-13.##جوادی آملی، عبدالله. بهار 1393. مفاتیحالحیات.قم. نشر اسراء. چ171.##دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی. 1388. منشور فرهنگی انقلاب اسلامی (مجموعه موضوعی رهنمودها و دیدگاههای رهبر معظم انقلاب اسلامی در عرصه فرهنگ). تهران. دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.##دیلتای، ویلهلم. 1388. مقدمه بر علوم انسانی. ترجمه منوچهر صانعی دره‌بیدی. تهران. انتشارات ققنوس.##سبحانی، محمدتقی. بهار و تابستان 1386. درآمدی بر جریان‌شناسی اندیشه اجتماعی دینی در ایران معاصر. فصلنامه نقد و نظر. ش 45 و 45..##شجاعی جشوقانی، مالک. زمستان 1392. «دیلتای و بنیادگذاری علوم انسانی» در فصلنامه علمی پژوهشی روش‌شناسی علوم انسانی. سال نوزدهم. شماره 77.ص65-92.##ــــــــــــــــــــــ . 1393. بنیادهای فلسفی علوم انسانی در دیلتای و امکان آن در فلسفه اسلامی متأخر.رساله دکتری در گروه فلسفه دانشگاه تهران. (منتشرنشده).##طالب‌زاده، سیدحمید. 1389. «نگاهی دیگر به ادراکات اعتباری امکانی برای علوم انسانی». فصلنامه جاویدان خرد. شماره 1.##طباطبایی، جواد. 1374. ابنخلدون و علوم اجتماعی. تهران. طرح نو.##طباطبایی، محمدحسین. 1374. اصول فلسفه و روش رئالیسم. با حواشی استاد مطهری. قم. انتشارات صدرا.##ـــــــــــــــــــــ . 1387. بدایه الحکمه. ترجمه و شرح علی شیروانی. دارالفکر.##ـــــــــــــــــــــ . 1362. رسائل سبعه. قم. انتشارات بنیاد فکری علمی علامه طباطباییره. ##ـــــــــــــــــــــ . 1424 ق. نهایه الحکمه. تصحیح شیخ عباس زارعی سبزواری. قم. مؤسسه نشر اسلامی.##غفاری، حسین. 1391. «جایگاه فلسفه دین در سنت فلسفه اسلامی به روایت ابن‌سینا». پژوهشنامه فلسفه دین. ش 2.##قربانی، قدرت‌الله. 1392. نظریه‌های علم مسیحی در جهان غرب. قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##کریچلی، سایمون. 1387. فلسفه قارهای. ترجمه خشایار دیهیمی. تهران. نشر ماهی.##مصباح، عبدالرئوف. 1390. «ابتکارات و نوآوری‌های فلسفی علامه طباطباییره». فصلنامه کوثر معارف. سال هفتم. شماره 17. ص159-188.##مصلح، علی‌اصغر. 1392. ادراکات اعتباری علامه طباطباییره و فلسفه فرهنگ. تهران. روزگار نو.##مطهری، مرتضی. 1372. جامعه و تاریخ. تهران. انتشارات صدرا.##ـــــــــــــــ . 1372. فطرت. تهران. انتشارات صدرا.##موسی‌خانی، محمد و همکاران. بهار و تابستان 1392. «مدیریت دانش دینی (دینبنیان): طرح مسئله «مدیریت دانش» در «تمدن دینی»». در فصلنامه تخصصی اسلام و مدیریت سال دوم شماره 3. ص42-47.##میراحمدی، منصور. 1389. «بررسی تطبیقی اعتباریات در رساله‌های منطقی علامه طباطبایی». فصلنامه آیین حکمت. شماره 5.##Bambach, 1995, Heidegger, Dilthey and the Crisis of Historicism, Ithaca: Cornell University Press.##Dilthey, Wilhelm, 1996, Hermeneutics and the study of History. (Selected Works Vol. 4) ed. by Rudolf A. Makkreel and Frithjof Rodi. Princeton: Princeton University Press.##Ritter, Joachim , Karlfried Gründer, Gottfried Gabriel, 1971 – 2007.Historisches.##Wörterbuch der Philosophie, Schwabe Verlag, Basel.##منابع اینترنتی##28. درگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری. دسترسی در تاریخ: 12/9/93##http://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1033##29. درگاه اطلاعرسانی شورای تخصصی تحول و ارتقای علوم انسانی. دسترسی در تاریخ: 12/9/93. ##http://oe.farhangoelm.ir##30. درگاه اطلاعرسانی دانشگاه شیراز، دسترسی در تاریخ: 12/9/93.## http://shirazu.ac.ir/index.php?cmodule=news;mode=view;news_id=2176##31. درگاه اطلاعرسانی مرکز پژوهش‌های علوم انسانیِ اسلامی صدرا. دسترسی در تاریخ: 12/9/93. ##http://www.sccsr.ac.ir/sadra##32. درگاه اطلاعرسانی همایش‌های ایران. دسترسی در تاریخ: 12/9/93.## http://www.bahamayesh.com/##33. درگاه اطلاعرسانی مجمع عالی حکمت اسلامی. دسترسی در تاریخ: 12/9/93.##http://hekmateislami.com/showdata.aspx?dataid=5878;siteid=1##34. درگاه اطلاعرسانی بنیاد دائرهالمعارف اسلامی. دسترسی در تاریخ: 12/9/93.##http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=6381## ##

تحلیل مبادی غیرمعرفتی فعل در قالب رویکرد مدل‌های مفهومی (بر مبنای آرای صدرالمتألهین) Analyzing the Non-Cognitive Foundations of Action in the Form of Conceptual Models(Based on MullaSadra’s Viewpoints) 1 1 چکیده بحث از «مبادی غیرمعرفتی فعل انسان» در حوزه «فلسفه فعل»، از خلال آثار ملاصدرا، می‌تواند قدمی نو و اساسی در راستای حضور فعال فلسفه اسلامی در گستره مسائل جدید باشد. مسئله خاص این پژوهش آن است که چه مبادی غیرمعرفتی‌ای در افعال انسان تأثیر دارند و نقش هرکدام از این مبادی و روابط آن‌ها با یکدیگر و با قوای ادراکی چگونه تبیین می‌گردد؟ بر مبنای تحلیل آرای ملاصدرا، در این پژوهش، به‌تناسب حجم مقاله، 7 مورد از مبادی غیرمعرفتی افعال انسان بررسی گردید: 1. عشق؛ سبب طلب و صدور فعل است و درنتیجه فرآیندِ عشق‌ورزیدن، نفس عاشق تحول و صیرورت می‌یابد و سپس صدور فعل به‌دلیل اتحاد با نفس معشوق صورت می‌گیرد؛ هم‌چنین در اسلوبی دیگر صدور فعل از عاشق به‌دلیل مطلوب دانستنِ تشبّه به معشوق و در نهایت، به‌نوعی محرک اصلی تمام افعال است؛ 2. ملکات نفسانی؛ بین افعال و ملکات رابطه‌ای دیالکتیک وجود دارد که البته اشتدادپذیر است؛ 3. خواطر؛ از سنخ دواعی و محرکات اراده‌اند و به‌تبع، از مقدمات افعال انسانی‌؛ 4. گناه؛ سبب صدورِ با واسطه افعال مختلف به‌دلیل ایجاد ملکات نفسانی نامطلوب، دریافت خواطر شیطانی و مانع و نقص معرفتی است؛ 5. تعصب؛ عامل صدور افعال به‌دلیل شکل‌گیری تصورات و تصدیقاتِ هم‌سنخ با خود؛ 6. عادت؛ با ضمیمه‌شدن به تخیل با ایجاد نوعی لذت خیالی مبدأی بسیاری از افعال است؛ 7. طبیعت؛ مبتنی بر تعریف حاصله، مشتمل بر هر فعلی که ملائم با طبع باشد و فاعلش، علم مؤثر بر فعل نداشته باشد؛ همچون تنفس، ضربان قلب، افعال نباتی، مزاج و... . 2 Abstract The study of “non-cognitive foundation of action” in the realm of “philosophy of action” based on MullaSadra’s works is a new and fundamental step of Islamic philosophy to participate in new emerging issues. The special issue of this research is to explain those non-cognitive foundations which influence human actions and to explain the roles of each foundation and their relations with each other and with cognitive faculties. According to the scope of this study, seven principles of non-cognitive foundations of human actions are examined based on MullaSadra’s viewpoints: 1. Love: Love is the cause of demanding the action and its issuance (execution) and as the result of the loving process, the lover’s soul is transformed and changed and then the action is issued (executed) as a result of lover’s alliance with beloved’s soul. In another method, moreover, the lover’s issuance of action happens due to favorability of resembling to beloved and is recognized the main driver of all actions; 2. Dispositions of Souls: there is a dialectical relationship between actions and dispositions which could strengthen; 3. Derives: Derives are considered of causes and stimulus of will and consequently are considered as one of footstones of human actions; 4. Sin: Sin causes disorder in the process of action issuance due to its unfavorable dispositions of souls, absorption of satanic derives and it also can be an obstacle and sign of epistemic impairment;5. Fanaticism: it is the cause of action issuance which stems from formation of those perceptions similar to one’s own. 6. Custom: when added to imagination, custom creates an imaginary pleasure which leads to a lot of action. 7. Human nature: According to obtained definition, human nature includes all actions which accord to temperament and its doer doesn’t have effective awareness about the action, such as breathing, heartbeat, vegetal actions, temper, etc. 79 104 2015/11/102015/10/182016/03/92016/01/30 1394/11/10 2016/04/32016/04/32016/04/92016/04/3 1395/1/15 مهران رضایی Mehran Rezaee مدرس دانشگاه مازندران و دانشجوی دکتری حکمت متعالیه در دانشگاه اصفهان ایران mehran@gmail.com حسین هوشنگی Hosain Hooshangi دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام؛ ایران h.hooshangi@yahoo.com زهرا تبرایی Zahra Tabarraei کارشناسی ارشد فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی‌در دانشگاه مازندران ایران tabarraei.zm@gmail.com Keywords: Action Foundations Non-Cognitive MullaSadra Love Dispositions Derives Fanaticism Custom. کلیدواژهها: فعل مبادی غیرمعرفتی ملاصدرا عشق ملکات خواطر تعصب عادت. ##قرآن کریم##ابوالبرکات. 1373‌. المعتبر فی الحکمه. اصفهان. دانشگاه اصفهان. چاپ دوم.##اکبری، رضا؛ رضاییان، سید هادی. 1390. «خواطر رحمانی و خواطر شیطانی از دیدگاه ملاصدرا». مطالعات اسلامی- فلسفه و کلام. سال چهل‌وسوم. شماره پیاپی 2/86 (بهار و تابستان). ص47 -64.##ایمانی، محسن؛ بابایی، محمد اسماعیل. 1387. «ارزش‌شناسی فارابی و دلالت‌های آن در تربیت اخلاقی (با تأکید بر اهداف، اصول و روش‌ها)». مجله تربیت اسلامی (پژوهشگاه حوزه و دانشگاه). شماره 7 (پاییز و زمستان). ص81 – 104.##برک، لورا ای. 1383. روان‌شناسی رشد (از لقاح تا کودکی). ترجمه: یحیی سیدمحمدی. تهران. نشر ارسباران. چاپ سوم.##بیابانگرد، اسماعیل. 1375. «بررسی نظریات دانشمندان مختلف در مورد عادت به‌عنوان یک شیوه تربیتی». مجله تربیت. شماره 107 (فروردین). ص6-11.##پاینده، ابوالقاسم. 1382. نهج‌الفصاحه. تهران. دنیای دانش. چاپ چهارم.##الجرجانی، علی‌بن‌محمد. 1370. کتاب التعریفات. تهران. ناصر خسرو. چاپ چهارم.##حکیم سبزواری. 1369-1379. شرح المنظومه. تهران. نشر ناب.##الرازی، فخرالدین. 1411ه‌ق. المباحث المشرقیه فی علم الالهیات و الطبیعیات. قم. انتشارات بیدار. چاپ دوم.##راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. 1412ه‌ق. المفردات فی غریب القرآن. دمشق بیروت. دارالعلم الدارالشامیه.##رضایی، مهران؛ بیدهندی، محمد. 1391. «فلسفه فعل انسان از منظر ملاصدرا بر مبنای رویکرد ارائه مدل‌های مفهومی». مجموعه مقالات دومین کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی. مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا. (در دست چاپ).##سجادی، سیدجعفر. 1373. فرهنگ معارف اسلامی. تهران. انتشارات دانشگاه تهران. چاپ سوم.##ــــــــــــــــ . 1379. فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا. تهران. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##سیف، علی‌اکبر. 1394. روانشناسی پرورشی نوین (روانشناسی یادگیری و آموزش). تهران. نشر دوران. ویرایش هفتم.##شیروانی، علی. 1388. ترجمه و شرح نهایه الحکمه. قم. بوستان کتاب قم. چاپ نهم.##ملاصدرا، محمدابراهیم. 1354. المبدأ و المعاد. تصحیح: سیدجلال‌الدین آشتیانی. تهران. انجمن حکمت و فلسفه ایران.##ـــــــــــــــــــــ . 1360/الف. اسرار الآیات. مقدمه و تصحیح: محمد خواجوی. تهران. انجمن حکمت و فلسفه.##ـــــــــــــــــــــ . 1360/ب. الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. تصحیح و تعلیق: سید جلال‌الدین آشتیانی. مشهد. المرکز الجامعی للنشر. چاپ دوم.##ـــــــــــــــــــــ . 1361. العرشیه. تصحیح غلامحسین آهنی. تهران. انتشارات مولی.##ـــــــــــــــــــــ . 1363. مفاتیح‌الغیب. مقدمه و تصحیح: محمد خواجوی. تهران. مؤسسه تحقیقات فرهنگی.##ـــــــــــــــــــــ . 1366/الف. تفسیر القرآن‌الکریم (صدرا). تحقیق: محمد خواجوی. قم. انتشارات بیدار. چاپ دوم.##ـــــــــــــــــــــ . 1366/ب. شرح اصول الکافی لصدرالمتألهین. تهران. مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.##ـــــــــــــــــــــ . 1375. مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتالهین، تهران. انتشارات حکمت.##ـــــــــــــــــــــ . 1381. کسر الاصنام الجاهلیه. مقدمه، تصحیح و تعلیق: دکتر جهانگیری. تهران. بنیاد حکمت صدرا.##ـــــــــــــــــــــ . 1387. المظاهر الالهیه فی اسرار العلوم الکمالیه. مقدمه، تصحیح و تعلیق: سیدمحمد خامنه‌ای، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.##ـــــــــــــــــــــ . 1981م. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. بیروت. دار احیاء التراث. چاپ سوم.##ـــــــــــــــــــــ . بی‌تا. الحاشیه علی الهیات الشفاء. قم. انتشارات بیدار.##طریحی، فخر الدین. 1416ه‌ق. مجمع‌البحرین. تهران. مرتضوی. چاپ سوم.##گوتک، جرالد ال، 1388. مکاتب فلسفی و آرا تربیتی. ترجمه: محمدجعفر پاک‌سرشت. تهران. انتشارات سمت، چاپ نهم.##مصلح، جواد. 1389. ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیه. تهران. انتشارات سروش. چاپ پنجم.##Butler,Gillian & Hope,Tony (2007), Managing your mind: The mental fitness guide, Oxford University Press, second edtion.##Colas, Dominique (1997), Civil Society and Fanaticism: Conjoined Histories, Stanford University Press.##Connor, Timothy ;Sandis, Constantine(2011), A Companion to the Philosophy of Action - Blackwell Companions to Philosophy, a John & Sons Ltd Publiciation.##Duhigg,Charles (2012), The Power of Habit: Why We Do What We Do in Life and Business, Random House Publishing Group.## ##

ساختار شخصیت بر اساس منابع اسلامی در چارچوب رویکرد صفات (گزارش مطالعه کیفی) Structure of personality based on Islamic sources in trait approach paradigm (report of qualitative study) 1 1 چکیده این پژوهش با هدف گردآوری صفات و کشف ساختار شخصیت از منابع اسلامی، انجام شده است. برای تحقق این هدف، از بررسی منابع اسلامی (قرآن کریم، روایات و کتاب‌های اخلاق اسلامی) حدود 25000 واژه گردآوری و پس از حذف موارد تکراری، مبهم و ناظر به جنبه‌های زیستی، تکالیف عبادی و حالت‌های زودگذر یک فهرست 103 واژه‌ای از صفات، بر پایه نظر متخصصان در منابع اسلامی تهیه شد. در مرحله بعد، روابط معنایی بین واژه‌ها از نظر شمول معنایی، هم‌معنایی و تقابل معنایی با استفاده از دو شیوه تحلیل مؤلفه‌ای و معناشناسی ساخت‌گرا بررسی شد و درنتیجه واژه‌های مترادف و متضاد، عام و خاص، اصلی و فرعی، همگرا و واگرا و تک‌کانونی و چندکانونی از هم متمایز شد. نتایج این مرحله از بررسی نشان داد برخی صفات هم‌معنی و برخی تقابل معنایی دارند؛ هم‌چنین، دو صفت متقابل به لحاظ اینکه روی یک پیوستار قرار می‌گیرند، مربوط به یک حوزه معنایی هستند. سرانجام با قراردادن واژه‌های هم‌حوزه همه 103 واژه گردآوری‌شده در مرحله قبل در 15 حوزه واژگانی طبقه‌بندی شد. هم‌چنین، سعی شد خصیصه‌های کانونی و پایه، از خصیصه‌های پیرامونی و روساختی در هر حوزه متمایز شود. سرانجام نتایج حاصل از مطالعه کیفی با استفاده از روش معناشناسی زبانی و همبستگی مفهومی واژه‌ها منجر به تعیین 15 خصیصه یا صفت بزرگ به‌عنوان عاملهای اصلی شخصیت در بخش مطالعه کیفی شد: طمأنینه، اعتدال، بزرگی نفس، خوش‌خُلقی، مناعت طبع، انعطاف‌پذیری، تعهد، شادکامی، فعال‌بودن، عفت، ثَبات، زیرکی، فروتنی، پیوندجویی و تکلیف‌پذیری. 2 Abstract This study aimed to collect personality traits and find personality structure from Islamic sources. In doing so, investigating Islamic sources (Holy Qoran, Hadiths, and the Islamic ethics books) around 25000 words were collected and after removing recurring and vague cases and of biological, ritualistic, and temporary states, a list of 103 trait words based on experts in Islamic sources were created. In the next phase, semantic relations between words in regards of meaning inclusion, antonymy, synonymy, using two methods of component analysis and structural semantics were investigated and as a result synonymous and antonymous, general and definite, original and sub-original, convergent and divergent, single-center and multi-center were distinguished. Results of this phase of study indicated that some traits have synonyms and some have antonymy; also, two opposing traits correspond to one semantic area because they locate on one continuum. Finally, with locating co-area words, all of the 103 words collected in the previous phase have been categorized in 15 lexical sectors. In addition, I tried to distinguish in each sector the central and basic dispositions from the peripheral and exterior dispositions. Eventually, results if qualitative study using language semantics method and conceptual correlations of words resulted in 15 dispositions or super-traits as main personality factors: collectedness, tranquility, bigheartedness, friendliness, gentleness, tractability, commitment, happiness, gregariousness, chastity, perseverance, cleverness, humility, bond-seeking, and accountability. 105 142 2015/11/102015/10/182016/03/92016/01/302015/09/15 1394/6/24 2016/04/32016/04/32016/04/92016/04/32016/04/13 1395/1/25 محمدصادق شجاعی Mohammad Sadegh Shojaei استادیار جامعه المصطفی العالمیه ایران Keywords: personality personality structure trait trait approach Islamic psychology. کلیدواژه‌ها: شخصیت ساختار شخصیت صفت رویکرد صفات روانشناسی اسلامی. ##قرآن کریم. ترجمه: مکارم شیرازی، ناصر. 1378. قم. امیرالمؤمنین (ع).##ابن‌بابویه، محمد. 1376. الأمالی. ترجمه: کمره‌ای. تهران. کتابچی.##ابن‌حنبل، احمد. 1412 ق. مسند ابن‌حنبل. بیروت. دار احیاء التراث العربی.##ابن‌شعبه حرانی، حسن. 1404 ق. تحف‌العقول. تصحیح: علی‌اکبر غفاری. قم. جامعه مدرسین.##ابن‌عربی، محیی الدین. 1388. تهذیب‌الاخلاق. ترجمه: زاهد اویسی. تهران. انتشارات جامی.##ایزوتسو، توشیهیکو. 1378. مفهوم ایمان در کلام اسلامی. ترجمه: پورسینا. تهران. انتشارات سروش.##بخاری، محمد ابن اسماعیل. 1401 ق. صحیح بخاری. بیروت. دارالفکر.##بستانی، محمود. 1988 م. دراسات فی علم النفس الاسلامی. بیروت. دارالبلاغه للطباعه و النشر و التوزیع.##جرجانی، شریف. 1424 ق. التعریفات. بیروت. دارالکتب العلمیه.##جمال خونساری، محمد. 1366. شرح آقا جمال خونساری بر غررالحکم و دررالکلم. تصحیح: حسینی. تهران. انتشارات دانشگاه تهران.##حر عاملی، محمد. 1409 ق. تفصیل وسائل‌الشیعه الی تحصیل‌الشریعه. قم. مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث.##حسینی شیرازی، هبه الله [شاه میر]. 1389. اخلاق علایی. تصحیح و تعلیق: یاحقی. تهران. انتشارات متن.##راغب اصفهانی، حسین. 1390. مفردات الفاظ قرآن کریم. ترجمه: خداپرست. قم. دفتر نشر نوید اسلام.##شریف رضی، محمد. 1414 ق. نهجالبلاغه. تصحیح: فیضالاسلام. قم. هجرت.##طباطبایی، محمدحسین. 1374. روابط اجتماعی در اسلام. ترجمه: حجتی کرمانی. قم. دفتر تنظیم و نشر آثار علامه طباطبایی.##طباطبایی، محمدرضا 1389. نردبان سعادت برگرفته از معراج‌السعاده علامه ملا احمد نراقی. قم. بوستان کتاب قم.##طبرسی، میرزاحسین. 1363. مستدرک‌الوسائل. تهران. منشورات المکتبه الاسلامیه.##طوسی، نصیرالدین. 1369. اخلاق ناصری. تهران. انتشارات خوارزمی.##عبدالعال، السیدمحمد عبدالمجید. 2007 م. السلوک الانسانی فی الاسلام. عمان. دارالمسیره للنشر و التوزیع.##عسگری، علی؛ ازخوش، منوچهر .1390. «برونگرایی و نوروزگرایی: مستقل یا وابسته، مقایسه مدل‌های آیسنک، کتل و پنج عاملی». مجله روان‌شناسی و علوم‌تربیت دانشگاه تهران. 40 (2) 1-21.##عمّار، عبدالرزاق. 2009. علم النفس فی القرآن و السنّه. تونس. دارالجبل.##غزالی، محمد. 1376. میزانالعمل. ترجمه: علی‌اکبر کسمایی. انتشارات سروش.##غزالی، محمد. 1414 ق. احیاء علومالدین. ترجمه: مؤیدالدین محمد خوارزمی. تهران. انتشارات علمی و فرهنگی.##فاضلی، قادر. 1386. اوصاف متقین ترجمه و شرح و تفسیر خطبه همام نهجالبلاغه. تهران. فضیلت علم.##فیض کاشانی، ملامحمد محسن. 1383. الحقائق فی محاسن الاخلاق. قم. مؤسسه النشر الاسلامی.##فیست، جیس؛ فیست، گریگوری جی. 1386. نظریه‌های شخصیت. تهران. نشر روان.##قمی، شیخ عباس. 1389. اخلاق و آداب. به کوشش: سیدمحمدرضا حسینی. قم. انتشارات نور مطاف.##کارور، چارلز اس؛ شی‌یر، مایکل‌اف. (1375). نظریه‌های شخصیت. ترجمه. رضوانی. مشهد. آستان قدس رضوی.##مازندرانی، محمدصالح. 1382. شرح الکافی الاصول و الروضه. تصحیح و تحقیق: ابوالحسن شعرانی. تهران. المکتبه الاسلامیه.##مجلسی، محمدباقر. 1403 ق. بحارالانوار. بیروت. مؤسسه الوفاء.##محمدی ری‌شهری، محمد. 1379. میزانالحکمه. ترجمه: شیخی. قم. دارالحدیث.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1388. نظریه حقوقی اسلام. تحقیق و نگارش: نادری قمی و کریمی‌نیا. قم. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##مصطفوی، حسن. 1360. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران. بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##مظفر، محمدرضا. 1428 ق. اصول الفقه. قم. مؤسسه النشر الاسلامی.##معین، محمد. 1387. فرهنگ فارسی. تهران. انتشارات سرایش.##مکارم شیرازی، ناصر. 1388. ترجمه گویا و شرح فشرده‌ای بر نهجالبلاغه. ترجمه و شرح: آشتیانی. قم. هدف.##نجفی، محمدجواد. 1398 ق. تفسیر آسان. تهران. انتشارات اسلامیه.##نراقی، احمد. 1381. معراجالسعاده. قم. انتشارات هجرت.##نراقی، محمدمهدی. 1383. جامعالسعادات. نجف. مطبعه النجف الاشرف.##ورّام، مسعود. 1369. آداب و اخلاق در اسلام [مجموعه ورام]. مشهد. آستان قدس رضوی.##همدانی، قاضی عبدالجبار. بی‌تا. المغنی فی ابواب التوحید و العدل. بی‌جا. بی‌نا.##هواری، صلاح‌الدین. 2010 م. المعجم الوسیط المدرسی. بیروت. دارالبحار.####Amigó, S; Caselles, A & Micó, J.C (2010).General Factor of Personality Questionnaire (GFPQ): Only one Factor to Understand Personality? The Spanish Journal of Psychology, 13, 5-17##Ashton, M.C & Lee, K (2002). Six independent Factors of Personality Variation: A Response to Saucier. European Journal of Personality. 16, 63-75.##Becker, P. (1999). Beyond the Big Five.Personality and Individual Differences, 26, 511-530.##Blackburn, R., Renwick, S. J. D., Donnely, J. P., & Logan, C. (2004).Big Five or Big Two? Superordinate factor in the NEO Five Factor Inventory and the Antisocial Personality Questionnaire. Personality and Individual Differences, 37, 957-970.##Borgatta, E. F. (1964). The structure of personality characteristics.Behavioral Science, 9, 8–17.##Boyle, G.J (2008). Critique of the five- factor model of personality.Humanities, Social Sciences.Paper 297.##Carver, C. S, Sutton, S. K., & Scheier, M. F. (2000). Action, Emotion, and Personality: Emerging Conceptual Integration. Personality and Social Psychology Bulletin, 26, 741-756##Cattell, R.B. (1973). Personality and Mood by Questionnaire., Jossey-Bass,San Francisco##Cattell, R.B. (1973). Personality and Mood by Questionnaire., Jossey-Bass,San Francisco##Cheung, F M, Leung, K, Zhang, J X, Sun, H F, Gan, Y G & Song, W Z (2001) Indigenous Chinese personality construct: Is the Five-Factor Model complete? Journal of Cross-Cultural Psychology, 32, 407-433.##Cooper, C.R & Denner, J (1998). Theories, linking culture an Universal and community-specific processes. Annual Review 49, 559-584##Costa, P. T. Jr. and McCrae, R. R. (1992b). `Trait psychology comes of age'. In: Sonderegger, T.B. (Ed.), Nebraska Symposium on Motivation: Psychology and Aging, pp. 169±204, University of Nebraska Press, Lincoln, NE##Costa, P. T., & McCrae, R. R. (1989). NEO PI/FFI M anual Supplement. Odessa, FL: sychological Assessment Resources.##DeYoung, C. G., Peterson, J. B., & Higgins, D. M. (2001). Higher-order factors of the big five predict conformity: Are there neuroses of health? Personality and Individual Differences, 33, 533–552.##Digman, J. M. (1997). Higher-order factors of the big five.Journal of Personality and Social Psychology, 73, 1246- 1256.##Digman, J. M. and Takemoto-Chock, N. K. (1981). Factors in the natural language ofpersonality: re-analysis, comparison and interpretation of six major studies. Multivariate Behavioral Research, 16, 149–70.##Dwairy, M. (Ed.) (2006).Psychological Research and Mental Health among Arabs in Israel. Shfa-Amer, Israel: The Arab Psychological Association in Israel and The Galilee Society for Health Research. (in Arabic(##Elliot, A. J., & Thrash, T. M. (2002). Approach-Avoidance motivation in personality: approach and avoidance temperaments and goals. Journal of Personality and Social Psychology, 82, 804-818##Fiske, D. W. (1949). Consistency of the factorial structures of personality ratings from different sources.Journal of Abnormal and Social Psychology, 44, 329–44.##Friedman, H & Schustack,M (2009). Personality Classic Theories and Modern Resaerch, Allyn and Bacon.##Goldberg, L. R. (1981). Language and individual di fferences: The search for universals in##Goldberg, L. R. (1990). An alternative ‘Description of personality’: the Big-Five factor structure. Journal of Personality and Social Psychology, 59, 1216–29.##Goldberg, L. R. (1992). Development of markers for the Big-Five factor structure.Psychological Assessment, 4, 26-42.##Hogan, R. (1986). Hogan Personality Inventory manual. Minneapolis, MN: National Computer Systems.##John, O. P. (1990). The "Big Five" factor taxonomy: Dimensions of personality in the naturallanguage and questionnaires. In L. A. Pervin (Ed.) Handbook of personality: Theory and research (pp. 66-100) New York: Guilford Press##John, O. P. (1990). The "Big Five" factor taxonomy: Dimensions of personality in the naturallanguage and questionnaires. In L. A. Pervin (Ed.) Handbook of personality: Theory and research (pp. 66-100) New York: Guilford Press.##John, O. P., & Srivastava, S. (1999). The Big-Five trait taxonomy: History, measurement, and theoretical perspectives. In L. A. Pervin & O. P. John (Eds.), Handbook of personality: Theory and research (Vol. 2, pp. 102–138). New York: Guilford Press.##John, O. P., Goldberg, L. R., & Angleitner, A. (1984).Better than the alphabet: Taxonomiesof Personality-descriptive terms in English, Dutch, and German. In H. Bonarius, G. van Heck, and N.Smid (Eds.), Personality psychology in Europe: Theoretical and empirical developments (pp. 83-100).Berwyn: Swets North America Inc.##Markus, H.R., Kitayama, S. (1998). the cultural psychology of personality. Journal of Cross- Cultural psychology and Resserch, 29(1), 63-87.##Markus, H.R., Kitayama, S., & Heiman, R. (1997). Culture and ‘‘basic’’ psychological principles. In E.T. Higgins & A.W. Kruglanski (Eds.), Social psychology: Handbook of basic principles (pp. 857–913). New York: Guilford.##Matthews, G, Deary, I & Whiteman, M.C. Friedman H;Schustack M.W (2009).Personality classic theories and modern research. Allyn and Bacon.##McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1985b).Openness to experience.In R. Hogan & W. H. Jones, Perspectives in personality (Vol. 1, pp. 145-172). Greenwich, CT: JAI Press.##McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1985b).Openness to experience.In R. Hogan & W. H. Jones, Perspectives in personality (Vol. 1, pp. 145-172). Greenwich, CT: JAI Press.##McCrae, R. R., & Costa, P. T. (1985c). Comparison of EPI and psychoticism scales with measures of the five-factor model of personality. Personality and Individual Differences, 6, 587-597.##McCrae, R. R., & Costa, P. T., Jr. (1992). Discriminant validity of NEO-PI-R facet scales. Educational and Psychological Measurement, 52, 229-237.##McCrae, R. R., & Costa, P. T., Jr. (2003). Personality in adulthood: A Five-Factor Theory perspective (2nd. ed.). New York: Guilford Press. New York: Macmillan##Mervielde, I., & De Fruyt, F. (2002). Assessing children’s traits with the hierarchical personality inventory for children. In B. de Raad & M. Perugini (Eds.), Big Five assessment (pp. 129–142). Ashland, OH: Hogrefe & Huber##Mervielde, I., De Pauw, S. & Van Leeuwen, K. (2008, October). The structure of temperament and personality from infancy to childhood. Paper presented at the Occasional Temperament Conference, San Rafael, CA.##Norman, W. T. (1969). ‘‘To see oursels as ithers see us!’’: Relations among self-perceptions, peer-perceptions, and expected peer-perceptions of personality attributes. Multivariate Behavioral Research, 4, 417–443.##Norman,W. T. (1963). Toward an adequate taxonomy of personality attributes: replicated factor structure in peer nomination personality ratings.Journal of bnormal and Social Psychology, 66, 574–88.##Oishi, S (2004). Personality in culture: A neo- Allportian view. Journal of Research in Personality, 38, 68-74.##Peabody, D., & De Raad, B. (2002). The substantive nature of psycholexical personality factors: A comparison across languages. Journal of Personality and Social Psychology, 83, 983-997.##Pedersen, P.B (1990). The multicultural perspective as a fourth force in counseling. Journal of Mental Health counseling, 12, 93-95##Roberts, B. W., & Helson, R. (1997). Changes in culture, changes in personality: The influence of individualism in a longitudinal study of women. Journal of Personality and Social Psychology, 72, 641-651##Rushton, J. P., & Irwing, P. (2008). A General Factor of Personality (GFP) from two meta-analyses of the Big Five: Digman (1997) and Mount, Barrik, Scullen, and Rounds (2005). Personality and Individual Differences, 45, 679-683##Saucier, G & Ostendorf.F (1999).Hierarchical Subcomponents of the Big Five Personality-Language Replication.Journal of Personality and Social Psychology, 76, 613-627.##Simms, L.J (2007). The Big Seven Model of personality and its Relevance to Personality Pathology. Journal of Personality, 75, 65-94.##Simms, L.J (2007). The Big Seven Model of personality and its Relevance to Personality Pathology. Journal of Personality, 75, 65-94.##Smith, G. M. (1967). Usefulness of peer ratings in educational research.Educational and Psychological Measurement, 27, 967–84.##Tellegen, A., & Waller, N. G. (1987). Reexamining basic dimensions ofnatural language trait descriptors. 95 annual meeting of the American Psychological Association, (abstract).##Triandis, H & Suh, E.M (2002).Cultural Influences on Personality. Annu, Rev. Psychol. 53, 133-160.## ##

اولویت‌یابی پژوهشی در روان‌شناسی اسلامی Research needs assessment in Islamic psychology 1 1 چکیده هدف از پژوهش حاضر، شناسایی و تعیین اولویت‌های پژوهشی در روان‌شناسی اسلامی است تا با فراهم‌ساختن اطلاعات صحیح و کافی، گامی مؤثر در زمینه برنامه‌ریزی پژوهشی و انجام پژوهش‌های اولویت‌دار برداشته شود. روش این پژوهش کیفی، و ترکیبی از روش پیمایشی، تحلیل محتوا و تکنیک دلفی است. جامعه آماری در شناساییِ نیازها کلیه منابع اسنادی، انسانی و سازمانی در زمینه روان‌شناسی اسلامی است. جامعه آماری در اولویت‌بندی شامل کلیه متخصصان در زمینه روان‌شناسی اسلامی است و نمونه آماری در بخش شناسایی نیاز، شامل 502 منبع در مجموع منابع اسنادی، انسانی و سازمانی می‌شود. نمونه آماری در بخش اولویت‌بندی برای هر یک از 14 پرسش‌نامه طراحی‌شده در گرایش‌های مختلف روان‌شناسی، شامل 35 نفر از متخصصان و کارشناسان می‌شود که با روش نمونه‌گیری هدف‌دار و با توجه به تخصصشان انتخاب شدند. یافته‌های پژوهش شامل دستیابی به 311 عنوان پژوهشی در روان‌شناسی اسلامی در 14 گرایش روان‌شناسی است که 60 عنوان اولویت الف (اولویت خیلی زیاد)، 140 عنوان اولویت ب (اولویت زیاد)، 83 عنوان اولویت ج (اولویت متوسط) و 28 عنوان اولویت د (اولویت کم) دارند. بیشترین عنوان با اولویت الف و ب، در گرایش‌های روان‌شناسی مثبت، روان‌شناسی اجتماعی و روان‌شناسی خانواده بود و کمترین عنوان با اولویت الف و ب در گرایش‌های آسیب‌شناسی روانی، روان‌سنجی و روش تحقیق بود. 2 Abstract This study aimed to identify research priorities in Islamic psychology, so that by providing accurate and enough data, an effective step towards research planning and conducting prioritized research will be done. This is a qualitative study and a combination of survey, context analysis, and Delphi methods. Statistical population in identifying the needs is all archival, human, and organizational resources in the field of Islamic psychology. The statistical population in prioritizing includes all of the experts of Islamic psychology and the statistical sample in identifying the needs include 502 archival, human, and organizational resources. Statistical sample in prioritizing phase for each of the 14 questionnaires designed in various psychological fields includes 35 experts that were selected based on their expertise through purposeful sampling. The results includes attaining 311 research topic in Islamic psychology in 14 psychology fields, of these 60 were at the priority A (very high priority), 140 were at the priority B (high priority), 83 were at the priority C (moderate priority), and 28 were at the priority D (low priority). Most of the topics with priorities A and B were in positive psychology, social psychology, and family psychology. Fewest topics with priorities A and B were in psychopathology, psychometrics, and research methods. 143 182 2015/11/102015/10/182016/03/92016/01/302015/09/152015/09/16 1394/6/25 2016/04/32016/04/32016/04/92016/04/32016/04/132016/04/9 1395/1/21 حمید مهدی زاده Hamid mahdizadeh کارشناس ارشد روان‌شناسی تربیتی، جامعه المصطفی العالمیه ایران amirmahdizeh@yahoo.com علیرضا فاضلی مهرآبادی Alireza Fazeli-Mehrabadi کارشناس ارشد روان‌شناسی خانواده درمانی، دانشگاه شهید بهشتی. ایران سیدمحمد غروی Seyed Mohammad Gharavi دانشیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. ایران مسعود آذربایجانی Masoud Azarbayjani دانشیارپژوهشگاه حوزه و دانشگاه. ایران Keywords: research needs assessment priority finding religious psychology psychology of religion Islamic psychology. کلیدواژه‌ها: نیازسنجی پژوهشی اولویت‌یابی روان‌شناسی دینی روان‌شناسی دین روان‌شناسی اسلامی. ##آذربایجانی، مسعود. 1385. «مناسبت‌های دین و روان‌شناسی». فصلنامه پژوهش و حوزه ویژه دین و روان‌شناسی. سال هفتم: ش1.##ارفع بلوچی، فاطمه؛ کارشکی، حسین؛ آهنچیان، محمدرضا. 1390. «ضرورت نیازسنجی پژوهشی در پژوهش‌های سازمانی ارائه شده در دومین همایش ملی مدیریت پژوهش و فناوری». پژوهشکده سیاست‌گذاری علم، فناوری و صنعت 10-1.##امینی، ابوالقاسم؛ شقاقی، عبدالرضا؛ صداقت، کامران. 1384. «معرفی یک الگوی نیازسنجی جامع و کاربرد آن در آموزش مداوم پزشکی». مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی.##جعفری فریبا؛ یوسفی، علیرضا. 1383. «نظرات مدیران و کارشناسان آموزش مداوم کشور در خصوص ویژگی‌های الگوی کارآمد نیازسنجی پزشکان، داروسازان و دندان‌پزشکان». مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی. شماره22.##رحیمی‌نژاد، عباس؛ عاشقی، حسن؛ مهاجر، یحیی؛ بیگی، طاهره. 1388. اجرای مدل تعیین اولویت‌های پژوهشی در سازمان آموزش‌وپرورش.##زارعیان جهرمی آرمین، احمدی فضل. 1384. «نیازسنجی یادگیری در دوره کارشناسی پرستاری، یک مطالعه کیفی». مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی. شمار 15.##سعیدی رضوانی، محمود؛ آهنچیان، نرگس. 1386. «مقایسه نظری و تجربی (علمی) رویکردهای کل‌نگر و جزنگر نیازسنجی آموزشی (در مورد شرکت برق منطقه خراسان)». مجله مطالعات تربیتی و روان‌شناسی ش 1 (پیاپی 15)##شهیدی، شهریار. 1388. «روان‌شناسی مثبت‌نگر؛ طبقه‌بندی توانمندی‌های انسان و نقش آن در سلامت روان». همایش ملی معناداری زندگی دانشگاه اصفهان.##شهیدی، شهلا؛ چنگیز، طاهره؛ سلمان‌زاده، حسین؛ یوسفی علیرضا. 1388. «مؤلفه‌های مؤثر در نیازسنجی برنامه‌های آموزشی مداوم، ارائه راهنمای کاربردی برای انتخاب و به‌کارگیری الگوها و فنون نیازسنجی». مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی. زمستان 88.##عمادزاده علی؛ بحرینی طوسی، سیدمحمدحسین؛ یاوری، مهدی؛ صدیق بهزادی، شکرانه. 1384. «نظرات مدیران و اعضا هیئت‌علمی در زمینه نیازسنجی آموزشی اعضای هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد». مجله آموزش در علوم پزشکی. ش14 ویژه نامه هفتمین همایش کشوری آموزش پزشکی.##غروی، سید محمد و مسعود آذربایجانی. 1385. «مناسبات روان‌شناسی و علوم انسانی». نشریه اطلاع‌رسانی و کتابداری. ش 25، 185- 212.##فتحی واجارگاه، کوروش. 1389. «الگوی پیشنهادی اولویت‌یابی پژوهشی برای حوزه‌های فرهنگی- اجتماعی». ارائه شده به معاونت پژوهش حوزه علمیه قم. منتشرنشده.##فتحی واجارگاه، کوروش. 1385. نیازسنجی پژوهشی مسئله‌یابی پژوهشی و اولویت‌بندی طرح‌های تحقیقاتی ویژه مدیران و کارشناسان واحدهای پژوهشی. تهران. نشر آییژ.##فتحی واجارگاه، کوروش. 1387. نیازسنجی پژوهشی مسئله‌یابی پژوهشی و اولویت‌بندی طرح‌های تحقیقاتی ویژه مدیران و کارشناسان واحدهای پژوهشی. تهران. نشر آییژ.##کریمی غریب؛ دماری، بهزاد؛ قره‌باغیان، احمد؛ رهبری، مریم؛ وفاییان، ویدا؛ میناب، سالمی الهام. 1384. «نیازسنجی و تعیین اولویت‌های پژوهشی در مرکز پژوهش‌های سازمان انتقال خون ایران»، تابستان 84.##معاونت پژوهش حوزه علمیه قم. 1388. اولویت‌های پژوهشی دستگاه‌های علمی-اجرایی در حوزه دین- سال 1386، قم. مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.##Belzen,J.A. (2010). Towards cultural psychology of religion. London, New York: Spiringer.##Calsyn RJ, Wineter JP. (1999). Understanding and controlling response bias in need assessment studies. Eva Rev 23(4): 399-417.##Hefferon.K; I. Boniwell.I.(2011). Positive psychology: Theory, Research & Applications.Berkshire: Open University Press.##Kissi, A. (2001). Use of Constraint Trees in Research Planning.in Planning Agricultural Research: A Sourcebook. Wallingford: CAB International. Pp 50- 65.##Peterson, C., & Seligman, M. E.P. (2004).Character strengths and virtues: A handbook and classification. Washington, DC: American Psychological Association.##Reviere, R., Berkowitz, S., Carter, C., & Ferguson, C. (1996). Needs Assessment: A Creative and Practical Guide for Social Scientists. New York: Taylor & Francis Ltd.##Synder, T, D & Dillow, S, A(2010); Digest Of Education Statistics 2009 NCES (2010). National Center for Education Statistics, Institute of Education Sciences, U.S. Department of Education. Washington, DC.##Wayne, W. (2002).Psychology themes and variations. Wadsworth Publishing.##Wulff, D. M. (2002).Psychology of religion: An overview. In D. Jonet-Pace & W. B. Parsons (Eds.). Religion and Psychology: Mapping the Terrain. New York: Routledge.## ##

محبت به‌مثابه بنیاد امنیت بررسی جایگاه محبت در ساختار امنیتی نظام ولایی Kindness as a basis of security Review of place of kindness in Velai security system 1 1 چکیده امنیت از ابتدایی‌ترین دغدغه‌های بشری است که قدمت آن با سابقه حیات بشری قرین است. بازتولید داخلی امنیت در قلمرو درونی نظام سیاسی، از منابع متعددی مشروب می‌شود، که کیفیت مناسبات میان رهبران و مردم از مهم‌ترین آن‌ها به‌شمار می‌آید. از حیث غایت‌ها و اهدافِ مورد تعقیب، می‌توان نظام‌های سیاسی را در دو دسته «کارکردگرای عرفی» و «کمال‌گرای ولایی» طبقه‌بندی کرد. امنیت در نظام‌های دسته اول به‌واسطه بافت و ماهیت آن‌ها، به‌صورت ساختاری و سیستماتیک بازتولید شده است و عموماً در این خصوص، نمی‌توان نقش چندانی برای ماهیت مناسبات بین مردم و رهبران سیاسی تصور نمود. از سوی دیگر بافت نظام‌های کمال‌گرای ولایی به‌گونه‌ای است که دو عنصر باور قرین به ایمان عاشقانه امت به منظومه ارزشی دینی، و محبت‌محورانه‌بودن مناسبات میان اجزای مختلف نظام، ضامن ثبات و امنیت آن خواهد بود. به بیان دیگر برای تحقق امنیت جامع و مطلوبِ دینی در نظام ولایی باید 3 سطح از مناسبات محبت‌آمیز میان «خلق و حق»، «خلق و خلق» و «خلق و ولیِ حق» تحقق یابد. درنتیجه هرچند که ساختارهای حاکمیتی و سیاسی نیز نقش مهمی در امنیت‌‌زایی در نظام کمال‌گرای ولایی دارند اما باید بنیاد امنیت در چنین نظام‌هایی را «محبت» عنوان کرد. سیر برهان‌پذیری چنین مدعایی از حوزه عرفان و فلسفه محض آغاز می‌شود و با عبور از حوزه فلسفه سیاسی و ورود به ساحت ساختار هندسه فقهی-اخلاقی نظام ولایی، به طرح‌ریزی مقدمات و اصول موضوعه برهان می‌انجامد و در نهایت اثبات اصل مدعای پژوهش را در پی دارد. نهایت آنکه تغافل از تحکیم و تثبیت چنان منظومه تعاملاتی محبت‌محورانه‌ای، می‌تواند ضدامنیتی‌ترین چالش را برای نظام ولایی پدید آورد. درنتیجه، بخش بنیادین تدابیر امنیت‌زای نظام ولایی در حوزه فرهنگی و اعتقادی تعریف خواهد شد. 2 Abstract Security is one of the basic concerns of mankind from his birth. Interior security has got from different branches that quality of relation among leaders and people are the most important From the point of purpose and following aims, we can divide political systems in two groups. Secular Functionalism and Velai Perfectionism. security in this group is getting from structure and system and the prompt relation between people and leaders are not imaginable. but in second group, security based on two factors : Faithfully Belief of people to religious values and kindly relations among the different parts of the system, which would guarantee the security in Velai community in other word, for making security in Velai community, we have to follow these three levels of kindness among "creation and creator", "creation and creation" and "creation and Vali " . as a result, despite that political and authoritarian structures are having important role in making security but kindness has basic role. This idea comes from philosophy and mysticism and then goes to political theories and after that inters to geometry of Velai jurisprudent-behavioral system and planning some basis and rules for proving the result of research. Finally, if we ignore kindness in this system, it will cause putting security in danger. At the end, the basic point of security in Velai system will define in cultural and belief area. 183 204 2015/11/102015/10/182016/03/92016/01/302015/09/152015/09/162015/11/20 1394/8/29 2016/04/32016/04/32016/04/92016/04/32016/04/132016/04/92016/04/16 1395/1/28 هادی معصومی زارع Hadi Masoumi Zare دانش آموخته حوزه علمیه قم و دانشجوی دکترای مطالعات منطقه ای دانشگاه تهران ایران mh.masomi@gmail.com keywords: Security kindness structure Velai system the obligeds Velai. کلیدواژگان امنیت محبت ساختار نظام ولایی مکلفان ولیّ ##قرآن کریم.##ابن‌زهره، حمزه بن علی. 1375. غنیه النزوع الی علمی الاصول و الفروع. قم. مؤسسه الإمام الصادق علیه‌السلام. ##ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. 1400ق. رسایل ابن‌سینا. قم. بیدار.##ابن‌عربی، محی‌الدین. 1412ق. الحب و المحبه الالهیه. جمع و تألیف محمود محمود الغراب. دمشق. الکاتب العربی. چاپ دوم. ##__________. 1400ق. فصوص‌الحکم. تصحیح ابوالعلاء عفیفی. بیروت. دارالکتاب العربی. ##ابن‌مسکویه رازی. 1381. تهذیب الاخلاق و تطهیر الأعراق. ترجمه علی اصغر حلبی. تهران. اساطیر. ##ارسطو. 1386. سیاست ترجمه حمید عنایت. تهران. انتشارات علمی و فرهنگی. چاپ ششم.##افلاطون. 1386. جمهور. ترجمه فؤاد روحانی. تهران. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. چاپ یازدهم.##جعفری لنگرودی ، محمدجعفر. 1388. ترمینولوژی حقوق. تهران. گنج دانش.##جوادی آملی، عبدالله. 1379. ولایت فقیه: ولایت فقاهت و عدالت. قم. نشر اسراء.##حسینی طهرانی، محمد حسین. 1361. معادشناسی. ج7. مشهد. حکمت.##خسروشاهی، قدرت‌الله ؛ دانش‌پژوه، مصطفی. ۱۳۷9. فلسفه حقوق، قم. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##خمینی، روح‌الله. 1378. صحیفه امام. تهران. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره). ##_________. 1373. ولایت فقیه (حکومت اسلامی). تهران. مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره). ##دوانی، محمدبن اسعد. 1391. اخلاق جلالی. ترجمه و تصحیح عبدالله مسعودی آرانی. تهران. اطلاعات.##سهروردی، یحیی‌بن‌حبش. 1380. مجموعه مصنفات شیخ اشراق (شهاب‌الدین یحیی سهروردی). به کوشش سیدحسین نصر. تهران. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##سید رضی. 1389. نهج‌البلاغه. ترجمه حسین انصاریان. تهران. پیام آزادی. چاپ هفتم.##شمس‌الدین آملی، محمد بن محمود. 1381. نفائس الفنون فی عرائس العیون. با تحقیق ابوالحسن شعرانی. تهران. اسلامیه.##صدر، محمدباقر. 1375. إقتصادنا. قم. مکتب الاعلام الاسلامی. چاپ قدیم.##صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. 1360. الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. با تصحیح و تعلیق سیدجلال آشتیانی. تهران. مرکز نشر دانشگاهی. ##صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. 1381. کسر اصنام الجاهلیه. مصحح محسن جهانگیری. تهران. بنیاد حکمت اسلامی صدرا.##طباطبایى، سیدمحمدحسین. 1371. المیزان فی تفسیر القرآن. ج‏4 و 13. قم. اسماعیلیان.##___________. 1423ق. نهایه‌الحکمه. قم. مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین بقم.##طوسی، محمد بن محمد بن حسن. 1356. اخلاق ناصری. تهران. انتشارات خوارزمی. ##عراقی، ابراهیم بن بزرگمهر. 1363. لمعات. مقدمه و تصحیح محمد خواجوی. تهران. انتشارات مولی.##فارابی، ابونصر محمد. 1364. فصول منتزعه. حقَّقَه و قدَّم له و علَّق علیه الدکتور فوزی مِتری نجار. الطبعه الثانیه. تهران. ‌مکتبه الزهراء.##فارابی، ابونصر محمد. بی‌تا. رساله فی أعضاء الحیوان. تحقیق دکتر عبدالرحمن بدوی. بیروت. دارالاندلس.##کلینی، محمدبن‌یعقوب. 1363. الکافی. جلد1. تهران. دارالکتب الاسلامیه. چاپ پنجم.##محقق حلی. شرایع‌الاسلام. 1374. ترجمه ابوالقاسم ابن احمد یزدی. ج4. تهران. دانشگاه تهران.##محمدی ری‌شهری، محمد. 1375. میزان‌الحکمه. تهران. دارالحدیث.##مصباح یزدی، محمدتقی. ۱۳۶6. آموزش فلسفه. تهران. سازمان تبلیغات اسلامی. ##نائینی، محمدحسین. 1382. تنبیه الامه و تنزیه المله. ‌قم. بوستان کتاب.##نسفی، عزیزالدین بن محمد. 1386. الإنسان الکامل، ترجمه ضیاءالدین دهشیری، تهران. طهوری.##Rist, John M. 1972. Epicurus; an introduction, Cambridge [England] University Press.##Rousseau, Jean-Jacques. 1998. The Social Contract, Hertfordshire: Wordsworth Editions.##Kant, Immanuel. 1957.Perpetual peace, New York, Liberal Arts Press.##Heng, Michael & Chin Liew Ten. 2010. State and secularism: perspectives from Asia, New Jersey : World Scientific.##Strauss, Leo. 1959. What is political philosophy? and other studies., Glencoe, Ill., Free Press.##Berkowitz, Peter. 1999. Virtue and the making of modern liberalism, Princeton, N.J. : Princeton University Press.## ##