بررسی دیدگاه تمایز مقام گردآوری از داوری در تأثیر ارزش‎ها بر علوم انسانی اسلامی با نظر به دیدگاه اجتهادی‌ـ‌تجربی Investigating the Perspective of Distinguishing the Context of Discovery from the Context of Justification on the Impact of Values on Islamic Humanities with a View to the Ijtihadi-Experimental Perspective 1 1 تولید علم دینی از مباحثی است که اخیراً در مجامع علمی دنیا مورد توجه قرار گرفته است. در این میان، علی‌رغم مخالفت‌هایی درخصوص امکان ایجاد علم دینی، برخی اندیشمندان مسلمان نیز درپی تولید علوم انسانی اسلامی هستند. این در حالی است که تولید علوم انسانی اسلامی با چالش‌هایی مواجه است. اگرچه از ظهور دیدگاه پوزیتیویسم منطقی و افول سیطرۀ آن بر علم مدت‌ها گذشته است، انحصارگرایی در روش تجربی همچنان در عرصۀ علم شایع است. انحصار روش تجربی در علم، تأکید بر «اصل عینیت‌گرایی» و «تمایز گردآوری از داوری» را درپی داشته است. علی‌رغم مبتنی‌بودن «اصل عینیت» بر «انحصار روش تجربی» و «غیرواقعی دانستن ارزش‌ها»، برخی نویسندگان مسلمان سعی کرده‌اند بین این اصل و «پارادایم علوم انسانی اسلامی» جمع کنند. برخی نیز ضمن اشاره به تفکیک مقام گردآوری از داوری، که در بستر پوزیتیویستی ارائه شده است، فقط تأثیر ارزش‌ها را در یکی از دو مقام جایز دانسته‌اند. در این مقاله دیدگاه ذکرشده با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی بررسی شده و سعی شده است تعارض این دیدگاه با مبانی «پارادایم علوم انسانی اسلامی» نشان داده شود. 2 The production of religious science is one of the topics that has recently been considered in academic circles around the world. In this context, despite objections to the possibility of creating religious science, some Muslim thinkers are also seeking to create Islamic humanities. While the production of Islamic humanities faces challenges. Although it has been a long time since the emergence of the logical positivist view and the decline of its dominance in science, exclusivism in the empirical method is still common in the sciences. The monopoly of the empirical method in science has led to insistence on the "principle of objectivity" and the "distinction of discovery from justification". Despite the fact that the "principle of objectivity" is based on the "monopoly of the empirical method" and the "subjectivity of values", some Muslim writers have tried to reconcile this principle with the "paradigm of the Islamic humanities." Some, while pointing to the separation of the discovery from justification, which is presented in the positivist context, have allowed the influence of values only in one of the two areas. In this article, the mentioned view has been studied by descriptive- analytic method and an attempt has been made to show the conflict of this view with the principles of "Islamic Humanities Paradigm". 11 29 2022/08/29 1401/6/7 2022/03/1 1400/12/10 اسماعیل شابندری Esmail Shabandari ایران iran.ir محمد فنائی اشکوری Mohammad Fanaei Eshkevari ایران Fanaei.ir@gmail.com Value Humanities Discovery Justification. ارزش علوم انسانی گردآوری داوری. ##بستان، حسین. 1390. گامی به‌سوی علم دینی (2): روش بهره‌گیری از متون دینی در علوم اجتماعی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##ـــــــــــــــ. 1392. نظریه‌سازی دینی در علوم اجتماعی با تطبیق بر جامعه‌شناسی خانواده. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##ـــــــــــــــ. 1396. نظریۀ عرفی‌شدن با رویکرد اجتهادی تجربی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. چاپ اول.##ـــــــــــــــ. 1398. «بازخوانی مدل اجتهادی تجربی علم دینی». فصلنامۀ علمی‌ـ‌پژوهشی روش‌شناسی علوم انسانی. شمارۀ 98. صص 49ـ29.##بستان، حسین؛ فتحعلی‌خانی، محمد؛ گائینی، ابوالفضل؛ رجبی، محمود. 1384. گامی به‌سوی علم دینی (1): ساختار علم تجربی و امکان علم دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بلیکی، نورمن. 1391. پارادایم‌های تحقیق در علوم انسانی. ترجمه، تدوین، مقدمه و تعلیقات حمیدرضا حسنی، محمدتقی ایمان، مسعود ماجدی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. ##پوپر، کارل ریموند. 1370. منطق اکتشاف علمی. ترجمۀ احمد آرام. تهران: سروش (انتشارات صدا و سیما).##جوادی، محسن. 1375. مسئلۀ باید و هست: بحثی در رابطۀ ارزش و واقع. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.##حسنی، حمیدرضا؛ علی‌پور، مهدی؛ موحد ابطحی، محمدتقی. 1390. علم دینی؛ دیدگاه‌ها و ملاحظات (گزارش، تبیین و سنجش دیدگاه‌های برخی از متفکران ایران در باب چیستی، امکان و ضرورت علم دین). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. چاپ دوم.##رفیع‌پور، فرامرز. 1368. کندوکاوها و پنداشته‌ها: مقدمه‌ای بر روش‌های شناخت جامعه و تحقیقات اجتماعی. تهران: شرکت سهامی انتشار. چاپ سوم.##ریتزر، جورج. 1395. نظریۀ جامعه‌شناسی. ترجمۀ هوشنگ نایبی. تهران: نشر نی.##سروش، عبدالکریم. 1380. تفرج صنع: گفتارهایی در مقولات اخلاق و صنعت و علم انسانی. تهران: مؤسسۀ فرهنگی صراط.##ـــــــــــــــــــ. 1386. قبض و بسط تئوریک شریعت نظریۀ تکامل معرفت دینی. تهران: مؤسسۀ فرهنگی صراط. چاپ سوم.##سوزنچی، حسین. 1389. معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##شریفی، احمدحسین. 1388. خوب چیست؟ بد کدام است؟ قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##ـــــــــــــــــــــ. 1393. مبانی علوم انسانی اسلامی. تهران: انتشارات آفتاب توسعه. چاپ اول.##عبادی، احمد. 1393. «تأملی بر دوگانه‌انگاری مقام گردآوری و مقام داوری در مطالعۀ دین». فصلنامۀ اندیشۀ دینی دانشگاه شیراز. شمارۀ 53. صص 50ـ33.##عبادی، احمد؛ امدادی ماسوله، محمد. 1397. «تأملی بر سیر تمایز مقام گردآوری و مقام داوری در فلسفه و روش‌شناسی علم». فلسفۀ تحلیلى. شمارۀ 33. صص 99ـ89.##ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ. 1398. «نقش تمایز گردآوری از داوری در تبیین وظایف چهارگانۀ فلسفه ازنظر رایشنباخ». پژوهشنامۀ علوم انسانی. شمارۀ 81. صص 164ـ141.##فی، برایان. 1389. پارادایم‌شناسی علوم انسانی. ترجمۀ مرتضی مردی‌ها. تهران: انتشارات پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی. چاپ دوم.##لازی، جان. 1362. درآمدی تاریخی به فلسفۀ علم. ترجمۀ علی پایا. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##محمد امزیان، محمد. 1380. روش تحقیق علوم اجتماعی از اثبات گرایی تا هنجارگرایی. ترجمۀ عبدالقادر سواری. قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه و المعهد العامی للفکر الاسلامی.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1389. فلسفۀ اخلاق. تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##مصباح یزدی، مجتبی. 1389. «تأثیر ارزش‌ها بر علوم انسانی». معرفت فرهنگی اجتماعی. شمارۀ اول. صص 122ـ103.##ــــــــــــــــــــــ. 1392. بنیاد اخلاق (روشی نو در آموزش فلسفۀ اخلاق). قم: انتشارات مؤسسۀ امام خمینی.##وبر، ماکس. 1384. روش‌شناسی علوم اجتماعی. ترجمۀ حسن چاوشیان. تهران: نشر مرکز.##Gamamer, Hans-Georg. 1988. Truth and Method. New York: Continuum.##Gouldner, Alvin.W. 1973. For Sociology: Renewal and Critique in Sociology Today. Britain: Penguin Books.##Horkheimer, Max. 2004. Eclipse of Reason. Continuum. London. ##Hume, David. 1978. A Treatise of Human Nature. second edition. United State: New York, Oxford University Press Inc.##Kuhn, Thomas.S. 1970. The Structure of Scientific Revolution. London: The University of Chicago Press.##Palmer,Richard E. 1969. Hermeneutics: interpretation theory in Schleiermacher; Dilthey, Heidegger and Gadamer. Evanston: Northeastern University Press.##Reichenbach, Hans. 1938. Experience and Predication, an Analysis of the Foundations and the Structure of Knowledge. University of Chicago Press.## ##

متافیزیک علم و شرایط امکان علوم نامتعارف Metaphysics of Science and the Contingency Condition for Heterodox Sciences 1 1 با آشکارشدن نارسایی‌های علوم متعارف در حل مسائل جهان و پیامدهای ناپسند آن مانند فقر و شکاف درآمدی، سلطۀ فناوری، آلودگی محیط‌زیست و تغییرات جوی و اقلیمی برای زندگی بشری، این پرسش مطرح می‌شود که آیا سنخ دیگری از علوم امکان‌پذیر است که ضمن برخورداری از توانمندی‌های علوم متعارف از نارسایی‌های آن دور باشد. افزون بر گرایش‌های رهایی‌بخش علم، انگیزه‌های دینی برای سازگارکردن علم با آموزه‌های الهی نیز به این پرسش دامن می‌زند. پاسخ به این مسئله نیازمند پژوهش دربارۀ شرایط امکان علوم نامتعارف است. در این مقاله ضمن بررسی گذرای تاریخچۀ تلاش‌های صورت‌گرفته در زمینۀ علم دینی (اسلامی) در ایران و جهان، شرایط امکان علوم نامتعارف از دیدگاه متافیزیک علم به روش تحلیلی تبیین شده است. سرآغاز این پژوهش اشاره به رسالۀ کمتر شناخته‌شدۀ کانت با عنوان «بنیادهای متافیزیکی علم طبیعی» است. سپس نسبت متافیزیک با علم، امکان متافیزیک علم، نیاز علم به متافیزیک، امکان‌پذیری متافیزیک‌های متفاوت و مهم‌ترین اصول متافیزیکی علوم اجتماعی تحلیل شده‌اند. درنهایت شرایط امکان علوم نامتعارف و برخی مزیت‌های رویکرد متافیزیکی به این علوم تبیین شده است. 2 Along with inefficiencies of mainstream sciences to find solutions for world problems, and besides the unpleasant difficulties in human lives due to such matters as poverty and economic gap, environmental pollution and climate change, the question raised is whether alternative sciences are contingent, which could preserve mainstream sciences’ potencies and avoid inefficiencies. Along this, religious incentives also seek ways to compromise sciences with divine learnings. To answer this question and benefit from alternative sciences, the contingency of heterodox sciences has to be discussed. The article Starts by an introduction to efforts made towards Islamization of science, then contingency of heterodox sciences is analyzed from the metaphysics of science point of view. The pioneer inquiry in this regard is a less-known essay of Immanuel Kant titled Metaphysical Foundations of Natural Science. This article touches topics such as the relation of metaphysics to science, the contingency of metaphysics of science, the contingency of different metaphysics, and metaphysical foundations of social sciences. And later explains the contingency conditions of heterodox sciences and some advantages of metaphysical approach to these sciences. 31 54 2022/08/292022/08/29 1401/6/7 2022/03/12022/03/1 1400/12/10 سید محمدرضا امیری طهرانی Sayyed Mohammad Reza Amiri Tehrani ایران Amiritehrani@Hotmail.Com Metaphysics of Science Philosophy of Science Heterodox Sciences Logical Contingency Religious Science Emancipatory Sciences Social Sciences. متافیزیک علم فلسفۀ علم علوم متعارف علم نامتعارف امکان منطقی علم دینی علم رهایی‌بخش علوم اجتماعی. ##العطاس، سید فرید. 1393. گفتمان‌های دگرواره در علوم اجتماعی آسیا؛ پاسخ‌هایی به اروپامحوری. ترجمۀ محمدامین قانعی‌راد و ابوالفضل مرشدی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##باقری، خسرو. 1382. هویت علم دینی؛ نگاهی معرفت‌شناختی به نسبت دین با علوم انسانی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##باقری، خسرو. 1386. «علم دینی، امکان، ماهیت و ضرورت». مجموعه مقالات کنفرانس توسعه دانش و فناوری در ایران. ج 1. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. صص. 71-94##برت، ادوین آرثر. 1374. مبادی مابعدالطبیعی علوم نوین. ترجمه عبدالکریم سروش. تهران: انتشارت علمی و فرهنگی.##پایا، علی. 1395. فلسفۀ تحلیلی از منظر عقلانیت نقاد؛ نظریه و کاربردها. تهران: طرح نقد.##پایا، علی؛ ابراهیم‌آبادی، حسین؛ آروین، بهاره. 1394. آسیب‌شناسی نقادانۀ علوم انسانی و اجتماعی در ایران. تهران: طرح نقد.##حسنی، سید حمیدرضا؛ علی‌پور، مهدی؛ موحد ابطحی، سید محمدتقی. 1392. علم دینی؛ دیدگاه‌ها و ملاحظات. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##سوزنچی، حسین. 1394. معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##فاضلی، نعمت‌الله. 1388. «گفتمان مسئلۀ بومی؛ مسئلۀ بومی‌سازی علوم اجتماعی از رویکرد مطالعات فرهنگی». مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران. دورۀ سوم. شمارۀ 1. صص 84-96.##فاضلی، نعمت‌الله. 1399. زندگی سراسر فهم مسئله است. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##فراست‌خواه، مقصود. 1396. گاه و بی‌گاهی دانشگاه در ایران؛ مباحثی نو و انتقادی در باب دانشگاه‌پژوهی، مطالعات علم و آموزش عالی. تهران: نشر آگاه.##قانعی‌راد، محمدامین. 1382. ناهم‌زمانی دانش؛ روابط علم و نظام‌های اجتماعی- اقتصادی در ایران. تهران: مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.##مرشدی، ابوالفضل. 1396. شرایط امکان علوم اجتماعی در فلسفۀ غرب و فلسفۀ متأخر اسلامی. تهران: نشر ثالث.##موحد ابطحی، سید محمدتقی. 1400. درآمدی بر علوم انسانی اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##Aizawa, K., & Carl, G. 2016. Scientific Composition and Metaphysical Ground. Carl Gillett Ed. By, London: Palgrave Macmillan.##Corvi, R. 2005. An Introduction to the Thought of Karl Popper. Translated by Patrick Camiller. London: Routledge.##Creath, R. 2011. “Logical Empiricism”. In Stanford Encyclopedia of Philosophy. Stanford University, http://plato.stanford.edu/ archives/spr2014/entries/logical-empiricism.##Dilworth, C. 2006. The Metaphysics of Science; An Account of Modern Science in Terms of Principles, Laws and Theories. Dordrecht: Springer.##Dumsday, T. 2019. Dispositionalism and the Metaphysics of Science. Cambridge: Cambridge University Press.##Feser, E. 2019. Aristotle’s Revenge; The Metaphysical Foundations of Physical and Biological Science. Germany: CPI books.##Fine, K. 2001. “The Question of Realism”. Philosopher's Imprint. No. 1. pp. 1–30.##Friedman, M. 2013. Kant ’S Construction of Nature; A Reading of the Metaphysical Foundations of Natural Science. Cambridge: Cambridge University Press.##Gattei, S. 2009. Karl Popper’s Philosophy of Science; Rationality without Foundations. New York: Routledge.##Göhner, Julia F. 2021. “Metaphysics of Science” Internet Encyclopedia of Philosophy, https://iep.utm.edu/met-scie/##Harding, S., and, Merrill B, H. 2004. Discovering Reality; Feminist Perspectives on Epistemology, Metaphysics, Methodology, and Philosophy of Science Ed. By, New York: Kluwer Academic Publishers.##Lawson, T. 2014. A Conception of Social Ontology, Ed. By Stephen Pratten, Cambridge##Maxwell, N. 2018. The Metaphysics of Science and Aim-Oriented Empiricism; A Revolution for Science and Philosophy. Switzerland: Springer.##Mumford, S., & Tugby, M. 2013. “What is the Metaphysics of Science?” Metaphysics and Science. Edited by S. Mumford and M. Tugby, 3–26. Oxford, Oxford University Press.##Ruben, D. H. 1985. The Metaphysics of the Social World. London: Routledge & Kegan Paul.##Schrenk, M. 2017. Metaphysics of Science; A Systematic and Historical Introduction, Routledge. London & New York.##Sider, T. 2012. Writing the Book of the World. Oxford: Oxford University Press.##Slater Matthew, H., & Zanja Y. 2017. Metaphysics and the Philosophy of Science; New Essays. Ed. By, Oxford: Oxford University Press.##Van Inwagen, P. & Meghan, S. 2020. "Metaphysics", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2020 Edition), Edward N. Zalta (ed.), URL = https://plato.stanford.edu/archives/spr2020/entries/metaphysics/.## ##

تفسیر حکمت اسلامی از رابطۀ معنا، انسان و جامعه در نظریۀ اجتماعی Interpretation of Islamic Wisdom from the Relationship between Meaning, Man and Society in Social Theory 1 1 رابطۀ معنا با انسان و جامعه از مهم‌ترین دغدغه‌های فلسفه و علوم اجتماعی به ‌شمار می‌رود؛ زیرا امروزه منطق علوم اجتماعی فارغ از رویکرد کلاسیک (اثباتی)، نوعی گرایش به‌سوی نظریه‌های کلان اجتماعی را نشان می‌دهد که علاوه بر اینکه نمایانگر فلسفی‌شدن جامعه‌شناسی است، کارکرد آن نیز معقول کردن جهان اجتماعی یا به تعبیری معنادارکردن رابطۀ انسان و جامعه است. بدین وصف سوژگی با وجود ظرفیتی که در علوم اجتماعی به‌طور عام داشته و افق‌های مهمی را در سنت‌های نظری پدیدار کرده است، اما با اکتفا به عقل جزئی و تجربی در میانۀ دوآلیتۀ فلسفۀ غرب قرار گرفته و بالمآل در سیر تطور نظریه‌های اجتماعی نتیجه‌ای جز تصلب بی‌روح معنا و تزلزل سطحی معنا در رابطه با انسان و جامعه به‌دنبال نداشته است. بر این مبنا انسانی که به‌کمک سوژگی خود، جهان را استعلایی می‌نگریست، در بستر عواملی مانند سنت، فرهنگ، گفتمان، اساطیر و... چنان از معنا زدوده شد که گویی زاده این عوامل است و اینها نه‌تنها به فعل او بلکه به خود او نیز معنا می‌دهند، اما حکمت اسلامی از سقف عقلانیت موجود با اتصال به وجود فراتر رفته و این معناداری در رابطۀ انسان و جامعه را در دیالکتیک تاریخ معنوی و تاریخ تجربی و در سیر علل طولی و وسائط الهی تبیین می‌کند. از این حیث معانی از سویی به‌دلیل اعدادی به‌کمک اراده و اختیار درصورت افعال اعتباری انسان و از سوی دیگر به‌دلیل فاعلی به‌واسطۀ مشیت‌ الهی درصورت قوۀ ناطقه (فطرت‌الهی) تحقق می‌یابد؛ بنابراین براساس عوالم سه‌گانۀ معانی، امر و خلق در انسان معانی عقلی و فطری به تفصیل در معانی مثالی تنزل می‌یابد و پس از آن به ادراک حسی پیوند می‌خورد و این ادراک جزئی وهمی لحظه به لحظه به معنایابی انسان در جامعه در قالب اعتبارات اجتماعی منجر می‌شود. 2 The relationship between meaning in people and society is one of the most important concerns of philosophy and social sciences; Because today, the logic of social sciences, apart from the classical (positive) approach, shows a tendency towards macro-social theories, which in addition to representing the philosophizing of sociology, its function is to rationalize the social world or to make the relationship between people and society meaningful. Thus subjectivity, although it has a high capacity in the social sciences and has provided an important ground in the theoretical traditions, has been reduced to a dichotomy of Western philosophy by its reduction to partial and empirical reason. As a result, in the evolution of social theories, there has been no result other than the inanimate hardening of meaning and the superficial wavering of meaning in relation to people and society. On this basis, a human being who, with the help of his subjectivity, views the world as transcendent, loses meaning in the context of issues such as tradition, culture, discourse, mythology, etc. Mankind is made of these factors, and these mean not only his action but also his own. But Islamic wisdom goes beyond the existing rationality with connection to existence and explains this meaning in the relationship between people and society in the dialectic of spiritual history and empirical history and in the course of superior causes and divine mediators. In this respect, Meanings are manifested in human credit actions with the help of will and free will; On the other hand, it is realized by divine providence in the form of Human rational soul (Fetrah). Therefore, according to the three worlds of meanings; order and creation in People, rational and natural meanings are degraded in ideal meanings. It then relates to sensory perception, and this partial illusory perception leads to the meaning of People in society in the form of social credentials. 55 76 2022/08/292022/08/292022/08/29 1401/6/7 2022/03/12022/03/12022/03/1 1400/12/10 محمدرضا روحانی Mohammad Reza Rouhani ایران rohani@isu.ac.ir Subjectively Constructed Reality Social World Islamic Wisdom Innate Nature Meaning and Man Social Theory. اعتباریات جهان اجتماعی حکمت اسلامی فطرت معـــنا و انسان نظریه اجتماعی. ##استوری، جان. 1386. مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه. ترجمۀ حسین پاینده. تهران: آگه.##اُکس، گای؛ زیمل، گئورگ. 1387. مقالاتی دربارۀ تفسیر در علم اجتماعی. ترجمۀ شهناز مسمی‌پرست. تهران: شرکت سهامی انتشار.##بنتون، تد؛ کرایب، یان. 1389. فلسفۀ علوم اجتماعی؛ بنیادهای فلسفی تفکر اجتماعی. ترجمۀ محمود متحد و شهناز مسمی پرست. تهران: نشرآگه.##پارسانیا، حمید.1390. روش‌شناسی انتقادی حکمت صدرایی. قم: کتاب فردا.##جوادی آملی، عبدالله. 1387. عین نضاخ (تحریر تمهید القواعد). جلد 1. قم: اسراء.##دلانتی، گرارد. 1384. علم اجتماعی؛ فراسوی تعبیرگرایی و واقع‌گرایی. ترجمۀ محمد عزیز بختیاری. تهران: مؤسسۀ فرهنگی دانش و اندیشۀ معاصر.##دهخدا، علی‌اکبر. 1372. لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.##دورکیم، امیل. 1376. تربیت و جامعه‌شناسی. ترجمۀ علی‌محمد کاردان. تهران: دانشگاه تهران.##دورکیم، امیل. 1382/1383. صور ابتدایی حیات مذهبی. ترجمۀ نادر سالارزاده امیری. تهران: علامه طباطبائی (مرکز).##دورکیم، امیل. 1391. درس‌های جامعه‌شناسی. ترجمۀ سید جمال‌الدین موسوی. تهران: نی.##سیدمن، استیون. 1386. «نسبی‌کردن جامعه‌شناسی؛ چالش مطالعات فرهنگی». مقالات مطالعات فرهنگی؛ دیدگاه‌ها و مناقشات. ترجمۀ جمال محمدی. به کوشش محمد رضایی. تهران: جهاد دانشگاهی.##طباطبایی، محمدحسین. 1374. المیزان فی تفسیر القرآن. جلد 17. قم: دفتر انتشارات اسلامی.##_______________. 1388 الف. رسالۀ توحیدیه در مجموعه رسائل توحیدی. قم: بوستان کتاب.##_______________. 1388 ب. رسالۀ وسائط الهی در مجموعه رسائل توحیدی. قم: بوستان کتاب.##_______________. 1428 الف. رساله فی الاعتبارات در مجموعه رسائل سبعه. قم: باقیات.##_______________. 1428 ب. رساله المنامات و النبوات در مجموعه رسائل سبعه. قم: باقیات.##عمید، حسن. 1390. فرهنگ عمید. تهران: امیرکبیر.##فی، برایان. 1381. فلسفهٔ امروزین علوم اجتماعی؛ نگرشی چندفرهنگی. ترجمۀ خشایار دیهیمی. تهران: طرح نو.##کلینی، محمد بن یعقوب. 1429. اصول کافی. جلد 1. قم: دار الحدیث.##کالر، جاناتان. 1379. فردینان دوسوسور. ترجمۀ کوروش صفوی. تهران: هرمس.##کچویان، حسین. 1392. «بیان مختصات جامعه‌شناسی ایرانی». کتاب ماه علوم اجتماعی. شمارۀ، 63 صص 10-4.##کرایب، یان. 1381 نظریۀ اجتماعی مدرن: از پارسونز تا هابرماس. ترجمۀ عباس مخبر. تهران: آگه.##کربن، هانری. 1369. فلسفه ایرانی؛ فلسفه تطبیقی. ترجمۀ جواد طباطبائی. تهران: طوس.##کوزر، لوئیس آلفرد. 1373. زندگی و اندیشۀ بزرگان جامعه‌شناسی. ترجمۀ محسن ثلاثی. تهران: علمی.##مارکس، کارل. 1363. گروندریسه. ترجمۀ باقر پرهام و احمد تدین. جلد 2. تهران: آگه.##_________. 1377. دست‌نوشته‌های اقتصادی و فلسفی 1844. ترجمۀ حسن مرتضوی. تهران: آگه.##محمدزاده، رضا. 1383. «تحلیل فلسفی». پژوهشنامۀ فلسفه دین. دورۀ دوم. شمارۀ 2. صص 67-99.##صدرالمتألهین شیرازی، محمد. 1302 ق. مجموعۀ الرسائل التسعۀ. تهران: بی‌جــا.##___________________. 1383. شرح اصول الکافی (صدرا). جلد 1. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.##مولان، باب. 1380. نظر جامعه‌شناسان دربارۀ جامعه‌شناسی. ترجمۀ یوسف نراقی. تهران: اطلاعات##مهدی‌زاده، سید محمد. 1389. نظریه‌های رسانه: اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی. تهران: همشهری.##میلنر، آندرو؛ براویت، جف. 1385. درآمدی بر نظریۀ فرهنگی معاصر. ترجمۀ جمال محمدی. تهران: ققنوس.##نوری، ملاعلی. 1363. التعلیقات علی مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسۀ تحقیقات فرهنگی.##نیچه، فردریش. 1382. در باب حقیقت و دروغ در مفهومی غیراخلاقی ترجمۀ مراد فرهادپور. تهران: هرمس.##های، کالین. 1385. درآمدی انتقادی بر تحلیل سیاسی. ترجمۀ جمال محمدی. تهران: نی.##هله، اچ. جی. 1379. «بنیان‌های کلاسیک در پارادایم‌های جامعه‌شناسی خرد». ارغنون. ترجمه مریم رفعت جاه. شمارۀ 17. صص 182-167.##وبر، ماکس. 1374. اقتصاد و جامعه. ترجمۀ عباس منوچهری. تهران: مولی.##_______. 1388. اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری. ترجمۀ ثاقب‌فر. تهران: جامی.##وینچ، پیتر. 1372. ایدۀ علم اجتماعی و پیوند آن با فلسفه. ترجمۀ سازمان سمت. تهران: سمت.##Allan, K. 2010. The Social Lens: An Invitation to Social and Sociological Theory. CA: Sage.##Bhaskar, R. 2015. Roy Bhaskar: A Theory of Education. London: Springer.##Heap, S. 2004. Game theory: A critical text. New York: Routledge.##Hirose, A. 2009. Structure, Agency, and Micro-Macro Distinction. Colorado:University of Colorado.##Smith, A. D. 2003. Husserl and the Cartesian meditations (The Routledge Philosophers).London & New York: Routledge.##Spegele, R. D. 1996. Political Realism in International Theory. New York: Cambridge University Press.##Wintle, J. 2002. Makers of Modern Culture. London & New York: Psychology Press.## ##

ساخت و هنجاریابی پرسشنامۀ مادر شایسته براساس منابع اسلامی Construction and Standardization of Competent Mother Questionnaire Based on Islamic Sources 1 1 پژوهش حاضر با هدف ساخت و هنجاریابی پرسشنامۀ مادر شایسته براساس منابع اسلامی انجام شده است. برای دستیابی به هدف پژوهش آیات و روایات مرتبط بررسی شد. همچنین مؤلفه‌ها و زیرمؤلفه‌های شایستگی مادر استخراج و بعد از اعتباریابی محتوایی، به روش استنباط دینی-روان‌شناختی تجزیه و تحلیل شدند. جامعۀ آماری بخش کیفی آیات و روایات و جامعۀ آماری بخش کمی، مادران دردسترس استان تهران و قم بودند. بعد از تأیید روایی محتوایی مؤلفه‌ها و زیرمؤلفه‌ها، پرسشنامۀ اولیه آماده و بعد از تأیید روایی محتوایی گویه‌ها، روی نمونه‌هایی با حجم 55، 79 و 539 نفر برای ارزیابی روایی صوری، پایایی و روایی سازه اجرا شد. براساس یافته‌های پژوهش، مادر باید در بعد زیستی-روانی، شناختی، عاطفی و رفتاری ویژگی‌ها و مؤلفه‌هایی داشته باشد. همچنین هرکدام از این مؤلفه‌ها دارای زیرمؤلفه‌هایی هستند: زیرمؤلفه‌های زیستی-روانی: سلامت جسمی و سلامت روانی، زیرمؤلفه‌های شناختی: آمادگی شناختی برای مادرشدن و پذیرش نقش مادری، زیرمؤلفه‌های عاطفی: پذیرش قلبی فرزند، دلسوزی به فرزند و صبوری، زیرمؤلفه‌های رفتاری: محبت‌کردن به فرزند و حضور فعال در کنار او، مداراکردن با فرزند، پاسخ‌گوبودن، تربیت صحیح فرزند، راست‌گویی، هماهنگی با همسر و عدالت در نقش مادری. همچنین پایایی پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ برای کل پرسشنامه 95/0 بود و نتایج تحلیل عاملی نشان داد پرسشنامه از روایی سازۀ مطلوبی برخوردار است. ارزیابی پرسشنامه با پایایی و روایی مطلوب نیز نشان داد که این ابزار دارای عوامل زیربنایی برای سنجش ویژگی‌های مادر شایسته است و می‌توان از آن در سنجش ویژگی‌های مادر شایسته استفاده کرد. 2 This study aims to extract and determine the characteristics of a competent mother and construct a questionnaire based on Islamic resources. For this purpose, related verses and hadiths were examined and the components and sub-components of maternal competence were extracted and after content validation, were analyzed by the method of religious-psychological inference. The statistical population of the qualitative section of the research included the Quran verses and valid narrations, and the statistical population of the quantitative of the research included mothers in Tehran and Qom provinces who were selected by the convenience sampling. After confirming the content validity of the components and sub-components, a preliminary questionnaire was prepared and after confirming the content validity of the items, it was performed on samples with a volume of 55, 79, 539 people to evaluate face validity, reliability and construct validity. Findings showed: A) The mother should have characteristics and components in the biological-psychological, cognitive, emotional and behavioral dimensions; B) Each of these components has sub-components. The bio-psychological sub-components are: physical health and mental health; cognitive sub-components are: cognitive readiness for being a mother and accepting the role of a mother; the emotional sub-components are: heartfelt acceptance of a child, being companionate to the child, and being patient and tolerant; behavioral sub-components are: being compassionate to the child, being actively present beside the child, tolerating the child, being accountable, raising the child properly, being honest and fulfilling promises, having a coordination with the spouse in raising a child, and having justice as a mother. C) The reliability of the questionnaire was found 95% by Cronbach's alpha method; D) The results of factor analysis showed that the questionnaire is of good construct validity; E) As the questionnaire was found to be of good validity and reliability, it was indicated that this instrument is of fundamental components to be used for assessing the characteristics of a competent mother, and it can be used to assess the characteristics of a competent mother. 77 100 2022/08/292022/08/292022/08/292022/08/29 1401/6/7 2022/03/12022/03/12022/03/12022/03/1 1400/12/10 حسین الهی Houssein Elahi ایران hoseynelahi@chmail.ir جعفر هوشیاری Ja'far Houshyari ایران j.houshyari@yahoo.com Competent Mother Questionnaire Psychometrics Characteristics Islam and Psychology. مادر شایسته پرسشنامه ویژگی‌های روان‌سنجی اسلام و روان‌شناسی. ## ##

شناسایی معیارهای طراحی معماری مدرسه مبتنی بر نظریۀ حرکت جوهری ملاصدرا به‌مثابۀ عامل مؤثر در شکل‌گیری هویت انسان (بررسی پنج نمونه از مدارس معاصر در ایران) Identifying School Architectural Design Criteria Based on Mulla Sadra's Theory of Substantial Motion as an Effective Factor in the Formation of Human Identity (A Case Study of Five Contemporary Schools in Iran) 1 1 مدرسه مکانی است که تعلیم و تربیت دانش‌آموزان بر بستر آن شکل می‌گیرد، اما بی‌توجهی به ساحت مبانی نظری اسلامی با تأکید بر شناخت انسان، نیازهای او و اهداف متعالی تعلیم و تربیت در این مکان، به بروز چالش‌هایی در پرداختن به قابلیت‌های فضای مدرسه در شکل‌دهی به هویت انسان منجر می‌شود. از آنجا که فلسفه همواره به اصول، بنیان‌ها و بنیادهای مسائل می‌پردازد و همه‌جانبه آن ‌را واکاوی می‌کند، این پژوهش نیز با توجه به نظریۀ حرکت جوهری ملاصدرا و شناخت مراتب کمال نفس انسان و صیرورت او در دستیابی به جایگاه انسان کامل بر بستر فضای تعلیم و تربیت صورت گرفته و معیارهای طراحی معماری مدرسه را مطالعه کرده است. براساس نظریهٔ حرکت جوهری، اهمیت تعلیم و تربیت در حکمت متعالیه معلوم می‌شود؛ زیرا آنچه در تعلیم و تربیت یا آموزش و پرورش رقم می‌خورد، تحول گوهر وجودی انسان است؛ به عبارت دیگر تعلیم و تربیت مستلزم تحولات ذاتی در انسان است. در این پژوهش، ویژگی‌های طراحی معماری پنج نمونه از مدارس معاصر ابتدایی در ایران بررسی شده و درنتیجه میزان توجه طراحان به آموزش و پرورش دانش‌آموزان با توجه به معیارهای فلسفۀ تربیت اسلامی ارزیابی شده است. راهبرد این پژوهش استدلال منطقی و به روش توصیفی- تحلیلی است؛ درنتیجه می‌توان گفت، معماری و طراحی فضاهای تربیتی باید در تطابق با ساحات حیات انسان و متناسب با شرایط و اقتضائات زمان و مکان و نیاز متربیان باشد. معماران باید با شناخت صحیح از مراتب کمال نفس انسان، محیط‌های آموزشی را به‌گونه‌ای طراحی کنند که بستر رشد و پرورش دانش‌آموزان را در تطابق با فلسفۀ تربیت اسلامی فراهم آورند. 2 The architecture of the school can be considered as a place where the students are educated. Thus, not paying attention to the Islamic theoretical foundations while emphasizing the knowledge of man, his needs, and transcendent goals of education may lead to challenges in addressing the potential capabilities of the school environment as a space for shaping human identity. Since the mission of philosophy is to address the principles and foundations of various issues and analyzes them comprehensively, the present study aimed to identify the school architectural design criteria considering Mulla Sadra's theory of substantial motion. It focused on recognizing the levels of perfection of the human soul and his becoming when achieving the position of a perfect human in the context of education. The importance of the issue of education in transcendental wisdom, and especially the theory of substantial motion, is concerned with the essence of human existence. Hence, education requires inherent changes in human beings. In the present study, the architectural design features of five contemporary elementary schools in Iran were examined to evaluate the extent to which architects pay attention to the education of students according to the criteria of the philosophy of Islamic education. The method used in this research was logical reasoning with a descriptive-analytical approach. The results showed that the architecture of educational spaces should be designed with an emphasis on the characteristics that the desired school should have in accordance with the levels of human soul perfection, the conditions and requirements of time and place, and the needs of educators. Among the indicators considered in the studied cases, we can refer to 1) architecture in harmony with the collective identity and the space away from any arrogance and ostentation; 2) comprehensiveness of design, equipment, and technologies provided in response to the practical needs of educators and not restricting the learning environment to the classroom; 3) designing spaces considering the psychological characteristics and gender of learners while taking into account the flexibility of the space; 4) providing suitable grounds for enhancing imaginal power as well as the creativity of educators; and 5) creating physical models for school buildings based on the principles of sustainable development, land use planning, climatic-regional conditions, and traditional principles of Iranian architecture. The application of these indicators can facilitate the growth and development of students based on the philosophy of Islamic education. 101 132 2022/08/292022/08/292022/08/292022/08/292022/08/29 1401/6/7 2022/03/12022/03/12022/03/12022/03/12022/03/1 1400/12/10 صدیقه معین مهر Sedigheh Moein Mehr ایران B_moeinmehr@azad.ac.ir وحید مجیدی Vahid Majidi ایران V.Majidi2010@gmail.com Architectural Design School Substantial Motion Transcendental Wisdom Realms of the Human Soul. طراحی معماری مدرسه حرکت جوهری حکمت متعالیه ساحات نفس انسان. ##اردلان، نادر و بختیار، لاله. 1380. حس وحدت. ترجمۀ حمید شاهرخ. تهران: انتشارات خاک.##ارشدریاحی، علی و حمیدرضا اسکندری. 1389. «مراتب تکامل نفس از دیدگاه ملاصدرا». انسانپژوهی دینی. دورۀ هفتم. شمارۀ 24. صص 141-125.##افراسیابی، افسانه. 1377. ارائۀ الگویی مناسب برای مکان‌یابی و استقرار مدارس ابتدایی و راهنمایی در شهرها، تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، معاونت فنی و نظارت، دفتر تحقیقات و پژوهش.##بهارنژاد، زکریا. 1392. «فضیلت از دیدگاه صدرا». خردنامۀ صدرا. شمارۀ 74، صص 42-23.##ثمره، مهلا. 1394. بررسی نظام تربیتی ملاصدرا. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. به راهنمایی حمیدرضا علوی. کرمان: دانشگاه شهید باهنر.##جعفری، محمدتقی. ۱۳۸۷. حیات معقول. تهران: مؤسسۀ تدوین و نشر آثار استاد علامه محمدتقی جعفری.##خدابخشی، سحر؛ فروتن، منوچهر؛ سمیعی، امیر. 1393. «بررسی سیر تحول فضای معماری مدارس براساس ارزیابی نقش نظام آموزشی حاکم بر آن‌ها (نمونۀ موردی: مدرسۀ سپه‌سالار، دارالفنون و دبیرستان البرز)». باغ نظر. دورۀ 12. شمارۀ 37. صص 74-61.##خسرونژاد، مرتضی؛ قمی، محسن؛ شریفانی محمد. 1387. «نظریۀ حرکت جوهری: پیامدهای فلسفی و تربیتی». اندیشۀ دینی. دورۀ 10. شمارۀ 29، صص 116-91.##دانش‌مهر، زهره. 1377. مکان‌یابی فضاهای آموزشی در کالبد فیزیکی شهر تبریز. تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، معاونت فنی و نظارت، دفتر تحقیقات و پژوهش.##دانشگاه شهید بهشتی. 1387. الگوسازی مدارس دوره ابتدایی و راهنمایی برای اقلیم گرم و مرطوب و سرد. تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، معاونت فنی و نظارت، دفتر تحقیقات و پژوهش.##رشیدی احمدآبادی، راضیه. 1387. مبانی فلسفی تعلیم و تربیت و پیوند آن با زیبایی‌شناسی و تحولات فرهنگی از دیدگاه «ملاصدرا». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد به راهنمایی مهدی امامی جمعه. اصفهان: دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی.##رشیدی احمدآبادی، راضیه؛ امامی جمعه، سید مهدی. 1388. «مبانی فلسفی تعلیم و تربیت از نگاه ملاصدرا». مجموعه مقالات سیزدهمین همایش بزرگداشت حکیم صدر المتألهین شیرازی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. صص 662-639.##رفیع‌زاده، ندا. 1382. الگوسازی مدارس متوسطه و کار و دانش در دو اقلیم گرم و مرطوب و سردسیر کشور. تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، معاونت فنی و نظارت، دفتر تحقیقات و پژوهش.##زمرشیدی، حسین. 1378. نقش آجر و کاشی در نمای مدارس. تهران: نشر زمرد.##زیباکلام منفرد، فاطمه. 1384. مکتب فلسفی لیبرالیسم آموزشی و اسلام. تفرش: مجتمع آموزشی و پژوهشی تفرش. ##سعیدی، حسن. 1388. «مبانی تعلیم و تربیت در حکمت متعالیه». مجموعه مقالات سیزدهمین همایش بزرگداشت حکیم صدرالمتالهین شیرازی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.##صدرالمتالهین شیرازی، محمد. 1363. اسرار الآیات. ترجمۀ محمد خواجوی. چاپ اول، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.##__________________. 1375. رسالۀ الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه: مجموعه رسایل فلسفی صدرالمتألهین. تحقیق و تصحیح: حامد ناجی اصفهانی. تهران: انتشارات حکمت.##صمدی، معصومه. 1388. نظریۀ حرکت جوهری و دلالت‌های آن در تعلیم تربیت اسلامی. مدیریت اسلامی مهر، شمارۀ 77. صص 96-67.##طبائیان، سیده مرضیه. 1400. «پژوهشی در ضرورت طراحی بهینۀ فضاهای باز و محیط سبز کالبد آموزشی در راستای بهبود ادراک دانش‌آموزان و ارتقای کیفیت محیط آموزشی (مطالعۀ موردی: دبیرستان‌های دخترانۀ شهر اصفهان)». معماری و شهرسازی ایران. دورۀ دوازدهم. شمارۀ 1. صص 139-127.##کسمائی، مرتضی. 1368. پهنه‌بندی اقلیمی ایران، ساختمان‌های آموزشی. تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، معاونت فنی و نظارت، دفتر تحقیقات و پژوهش.##فیضی، محسن. حسینی، سیدباقر. مجیدی، وحید و جواد احمدی، 1396، ارزیابی مؤلفه‌های مؤثر بر ارتقاءکیفیت فضای معماری درکتابخانه‌های عمومی (نمونه موردی کتابخانه مرکزی همدان)، فصلنامه هویت شهر، شماره 31.##غفاری، علی. 1377. اصول و مبانی طراحی فضاهای آموزشی. یافته‌های کاربردی پژوهش‌های علمی و فنی در زمینه فضاهای آموزشی و پرورشی. جلد سوم. تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیزات مدارس کشور.##قاضی‌زاده، بهرام. 1372. اصول و معیارهای طراحی فضاهای آموزشی و پرورشی. تهران: نشر سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، دفتر تحقیقات و پژوهش.##لنگ، جان. 1395، آفرینش نظریه معماری: نقش علوم رفتاری در طراحی محیط. ترجمۀ علیرضا عینی‌فر. تهران: دانشگاه تهران.##مجیدی بیدگلی، کبری. 1388. «تربیت در منشور حکمت متعالیه». مجموعه مقالات سیزدهمین همایش بزرگداشت حکیم صدرالمتالهین شیرازی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.##محقق داماد. سید مصطفی. 1388. «حق آموزش و پرورش از دیدگاه ملاصدرا». مجموعه مقالات سیزدهمین همایش بزرگداشت حکیم صدرالمتالهین شیرازی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. صص 26- 21.##محمدپور دهکردی، سیما. 1388. «نقش تربیت عقلانی در حفظ منزلت و کرامت انسانها بر مبنای اصول حکمت متعالیه». مجموعه مقالات سیزدهمین همایش بزرگداشت حکیم صدرالمتالهین شیرازی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.##محمودی، محمدمهدی. 1384. طراحی فضاهای آموزشی با استفاده از فرم‌های انعطاف‌پذیر؛ یافته‌های کاربردی پژوهش‌های علمی و فنی در زمینه فضاهای آموزشی و پرورشی. تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیزات مدارس کشور.##محمودی، نورالدین؛ حسینی، افضل‌السادات. 1389. «بررسی مبانی معرفت‌شناسی ملاصدرا و دلالت‌های تربیتی آن در پرورش خلاقیت». اندیشه‌های نوین تربیتی. دورۀ 6. شمارۀ 9. صص 125-91.##مخبر دزفولی، محمدرضا؛ نویدی ادهم، مهدی؛ اعرافی، علیرضا. 1390. سند تحول راهبردی نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی در جمهوری اسلامی ایران. تهران، دبیرخانۀ شورای عالی آموزش و پرورش.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1386. آموزش فلسفه. جلد ۲. چاپ هفتم. قم: نشر بین‌الملل.##نصر، سید حسین. 1375. هنر و معنویت اسلامی. ترجمۀ رحیم قاسمیان. تهران: دفتر مطالعات دینی هنر.##نقره‌کار، عبدالحمید؛ حمزه‌نژاد، مهدی؛ رنجبر کرمانی، علی‌محمد. 1387. درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی. تهران: نشر وزارت مسکن و شهرسازی.##نقره‌کار، عبدالحمید؛ تقدیر، سمانه؛ معین‌مهر، صدیقه. 1394. «اصولی برای معماری فضاهای آموزشی مبتنی بر تعریف انسان و معماری از منظر اسلام». انجمن علمی معماری و شهرسازی ایران. شمارۀ 10.##نقره‌کار، عبدالحمید؛ مظفر، فرهنگ؛ تقدیر، سمانه. 1394. «تناظر انسان و هستی در اندیشۀ اسلامی و بازتاب آن در معماری اسلامی». فصلنامه معماری و شهرسازی آرمان‌شهر. سال دهم. شمارۀ 19. صص 93-79.##نقی‌زاده، محمد. 1387. شهر و معماری اسلامی (تجلیات و عینیات). اصفهان: انتشارات مانی.##نوروزی، رضاعلی؛ بابازاده، طاهره. 1389. «پیامدهای تربیتی نفس از منظر ملاصدرا». اندیشۀ نوین دینی. دورۀ 6. شماره 23، صص 112-91.##نوید ادهم، مهدی. 1382. پیام مدرسه. تهران: انتشارات مدرسه.##هرندی، محمدمهدی؛ اکرمی، غلامرضا. 1377. فضای باز در مدارس ابتدایی. تهران: سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس کشور، معاونت فنی و نظارت، دفتر تحقیقات و پژوهش.## ##

دلالت‌های مبانی انسان‌شناختی اسلامی در ورزش قهرمانی The Implications of Islamic Anthropological Foundations in Championship Sports 1 1 با گذر زمان وجوه مادی و دنیوی ورزش قهرمانی‌ که «کوبرتن» پایه‌گذار آن بود، غلبه یافت و در مقابل، روزبه‌روز از جنبه‌های معنوی و روحی آن کاسته شد. ورزش قهرمانی نوین با توجه به مبانی انسان‌شناختی‌، در سیر تدریجی خود به بی‌هویتی و ازخودبیگانگی ورزشکاران و از بین رفتن روحیۀ اخلاقی و منش پهلوانی انجامیده است. هدف نهایی ورزشکاران در رویدادهای ورزشی نیز کسب نتیجه به هر قیمت و رسیدن به قهرمانی به هر بهایی شده است. در این نوشتار، با اشاره‌ای به مهم‌ترین مبنای انسان‌شناختی اسلامی، نقش آن‌ها در شکل‌دهی به ورزش قهرمانی اسلام‌پسند بیان شده است. مهم‌ترین مبانی انسان‌شناختی اسلامی که می‌توانند در شکل‌دهی به ورزش قهرمانی اسلام‌پسند نقش‌آفرینی داشته باشند، عبارت‌اند از: هدف‌مند بودن خلقت انسان، ترکیب انسان از روح و بدن، اصالت و جاودانگی روح، وجود سرشتی مشترک و فطرتی الهی در همۀ انسان‌ها و مسئولیت انسان در برابر خدا. تحقیق حاضر از جمله تحقیق‌های نظری و توسعه‌ای است و اطلاعات و مواد اولیه به روش اسنادی گردآوری شده و به روش استدلال و نه فن آماری، تجزیه و تحلیل عقلانی شده است 2 The championship sport that Coubertin founded, over time, overcomes its material and worldly aspects, and on the contrary, its spiritual and spiritual aspects are diminishing day by day. Due to its anthropological foundations, the new championship sport has gradually led to the anonymity and alienation of athletes and the loss of morality and heroic character, and the ultimate goal of athletes in sporting events is to achieve results at any cost. And winning the championship at any cost. This article aims to illustrate their role in shaping Islamic championship sports by referring to the most important basis of Islamic anthropology. The most important principles of Islamic anthropology that can play a role in shaping Islamic championship sports are: purposefulness of human creation, human composition of soul and body, originality and immortality of soul, existence of a common nature and divine nature in all human beings. And man's responsibility to God. The present research is of the type of theoretical and developmental researches and the information and raw materials of the analysis have been collected by documentary method and rational analysis has been done by the method of reasoning rather than statistical. 133 150 2022/08/292022/08/292022/08/292022/08/292022/08/292022/08/29 1401/6/7 2022/03/12022/03/12022/03/12022/03/12022/03/12022/03/1 1400/12/10 علیرضا صانعی Alireza Sanei ایران alirezasanei52@yahoo.com حسن خلجی Hasan khalaji ایران h-khalaji@araku.ac.ir احمدحسین شریفی Ahmad Hussein Sharifi ایران Sharifi1738@gmail.com Human Anthropology Anthropological Foundations Sport Championship sport. انسان انسان‌شناسی مبانی انسان‌شناختی ورزش ورزش قهرمانی. ##قرآن کریم.##نهج‏البلاغه.1379. ترجمۀ محمد دشتی. قم: موسسه فرهنگی تحقیقاتی امیرالمومنین (ع). ##ابن‌سینا. 1406. الشفا (طبیعیات). چاپ اول. قم: مکتب آیت‌الله مرعشی نجفی.##افلاطون. 1366. جمهور. ترجمۀ محمدحسن لطفی. تهران: انتشارات خوارزمی.##_____. 1380. دورۀ آثار افلاطون. ترجمۀ محمدحسن لطفی و رضا کاویانی. جلد 1. چاپ سوم. تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.##آذربانی، احمد؛ کلانتری، رضا. 1382. اصول و مبانی تربیت‌بدنی و ورزش. تهران: انتشارات آییژ.##آقا جمال خوانساری. محمد بن ‌حسین. 1366. شرح غرر الحکم. تهران: دانشگاه تهران.##برنجکار، رضا. 1374. معرفت فطری خدا. تهران: نبأ.##بوچر، رابرت و آنجلا اشنایدر. 1387. بازی جوانمردانه به معنای احترام به بازی. در مورگان ویلیام جی و دیگران. اخلاق در ورزش. ترجمۀ محمدحسین رضوی و محسن بلوریان. تهران: کمیته ملی المپیک جمهوری اسلامی ایران.##جمعی از نویسندگان. 1397. مبانی علوم انسانی اسلامی از دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##حافظ، شمس‏الدین محمد. 1379. دیوان حافظ. تهران: یاسین.##حسن‌زاده آملی، حسن. 1371. عیون مسائل نفس و سرح العیون فی شرح العیون. چاپ اول. تهران: انتشارات امیرکبیر.##حسینی، سید مجید. 1392. سلوک پهلوانی: مرام پهلوانی و جوانمردی در آیینۀ قرآن. روایات، حکایات، اشعار و سخن بزرگان. تهران: کتاب همه.##خامنه‏ای، سیدعلی. پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله العظمی خامنه‏ای. www.khamenei.ir.##خمینی، روح‏الله. 1387. تعلیم و تربیت از دیدگاه امام خمینی (ره). چاپ پنجم. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).##ـــــــــــــــــ . 1389. صحیفه امام(ره). چاپ پنجم. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).##رجبی، محمود. 1380. انسان‌شناسی (مجموعه کتاب‌های آموزش از راه دور). چاپ اول. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##رمضانی‌نژاد، رحیم. 1386. اصول و مبانی تربیت‌بدنی و ورزش. تهران: بامداد کتاب.##رودکی، جعفربن محمد. 1389. دیوان رودکی. تهران: گنجینه.##سبحانی، جعفر. 1373. منشور جاوید. جلد 2. چاپ سوم. قم: مؤسسۀ امام صادق (ع).##شریعتی، علی. 1355. انسان مارکسیسم، اسلام. تهران: حسینیه ارشاد.##شریفی، احمدحسین. 1388. خوب چیست؟ بد کدام است؟ قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##شفیعی سروستانی، اسماعیل. 1378. داستان ورزش غرب (سیر تحول تاریخی و فرهنگی ورزش غرب). تهران: نشر موعود عصر.##صدرالمتألهین شیرازی، محمد. 1410. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. جلد 5، 8، 10. بیروت: دار احیاء التراث العربی.##طوسی، محمد بن ‌حسن. 1411. مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد. بیروت: مؤسسۀ فقه الشیعه.##قالیباف، محمدباقر. 1389. نگاه راهبردی به نظام ورزش در کشور از برنامۀ پیشرفت و عدالت. تهران: نگارستان حامد.##قمی، عباس. 1414. سفینه البحار و مدینه الحکم و الآثار. قم: اسوه.##گرامی، غلام‌حسین. 1392. انسان در اسلام. قم: دفتر نشر معارف.##گروه فرهنگی شهید ابراهیم هادی. 1394. سلام بر ابراهیم: زندگی‌نامه و خاطرات شهید ابراهیم هادی. تهران: انتشارات شهید ابراهیم هادی.##لیثی واسطی، علی‌ بن ‌محمد. 1376. عیون الحکمه و المواعظ. قم: دارالحدیث.##محمدی ری‌شهری، محمد. 1370. مبانی خداشناسی. جلد 1. چاپ دوم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم.##مروتی، محسن؛ سرافراز، محمود. 1398. اهداف و اصول تربیت‌بدنی و ورزش در اسلام. قم: پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع).##مصباح یزدی، محمدتقی. 1391 الف. طوفان فتنه و کشتی بصیرت. تدوین و نگارش: غلام‌علی عزیزی‌کیا. چاپ پنجم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##________________. 1391 ب. بزرگ‌ترین فرضیه. تحقیق و نگارش: قاسم شعبان‌نیا. چاپ چهارم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##________________. 1391 ج. به پیشواز خورشید غرب. تدوین و نگارش: مرتضی موسی‌پور. قم: موسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##________________. 1380. معارف قرآن. چاپ سوم. قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##مطهری، مرتضی. 1392. مجموعه آثار. جلد 4. چاپ. پانزدهم. تهران: صدرا.##مکارم شیرازی، ناصر. 1375. پیام قرآن. جلد 2. چاپ ششم. قم: مدرسۀ امیرالمؤمنین (ع).##میشل، توماس. 1377. کلام مسیحی. ترجمۀ حسین توفیقی. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.##نجفی، مرتضی؛ آهنگری، قربان. 1397. فقه ورزش. قم: زمزم هدایت.##واعظی، احمد؛ دفتر همکاری حوزه و دانشگاه. 1377. انسان از دیدگاه اسلام. تهران: سمت.##وست. دبورا آ؛ بوچر، چارلز آ. 1374. مبانی تربیت‌بدنی، علوم ورزشی و ورزش. ترجمۀ احمد آزاد. تهران: انتشارات کمیتۀ ملی المپیک.##ویلسون، برایان. 1381. دین مسیح. ترجمۀ حسن افشار. تهران: نشر مرکز.##DeVoe, R. F. 1987. The Christians and the Games: The Relationship Between Christianity and the Roman Games from the First Through the Fifth Centuries, A.D., Ph.D. Diss: Texas Tech University.##Mechikoff, R. 2014. A History and Philosophy of Sport and Physical Education: From Ancient Civilizations to the Modern World. Sixth Edition. New York: Published By Mcgraw Hill.## ##