بررسی و تحلیل مفهوم و معنای اراده از منظر صدرالمتألهین و علامه مصباح Investigation and analysis of the concept and meaning of will from the perspective of Ṣadr al-Muta’allihīn and Allameh Miṣbāḥ Yazdī 1 1 شناخت اراده از جهات مختلف مهم و بلکه ضروری است؛ از جمله اینکه اراده‌شناسی بخشی از انسان‌شناسی است و می‌تواند در جهت تحول علوم انسانی موجود و تولید علوم انسانی اسلامی مؤثر باشد. در این مقاله، دیدگاه‌های صدرالمتألهین و علامه مصباح یزدی به همراه برخی مبانی تبیین و مقایسه شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، این دو دیدگاه با اینکه شباهت بسیاری به یکدیگر دارند، با پیامدهای مختلفی در علوم انسانی همراه هستند. صدرالمتألهین اراده را از صفات وجود بماهو وجود می‌داند و برای آن مفهومی مشکک به تشکیک عامی و حقیقتی مشکک به تشکیک خاص قائل است. بر این ‌اساس، وی برای همۀ موجودات مجرد و مادی، اراده قائل است، همۀ اراده‌ها را به لحاظ حقیقت واحد و از نظر مرتبه و تعین متعدد می‌شمارد و ارادۀ هر موجود متعینی را جلوه و نشانه‌ای از ارادۀ حق‌سبحانه به لحاظ مرتبۀ آن موجود تلقی می‌کند، اما علامه مصباح اراده را در همۀ موجودات ساری ندانسته و آن را از صفات وجودهای مجرد می‌داند. از سوی دیگر، ایشان حتی وحدت مفهوم اراده در موجودات مجرد را هم نمی‌پذیرد و برای اراده سه مفهوم عام، خاص و اخص مطرح می‌کند که تنها یکی از آن‌ها میان خداوند و مخلوقات مشترک است. همچنین وی متناسب با دیدگاه خود در زمینۀ تشکیک طولی و عرضی، نوعی ارتباط تشکیکی میان ارادۀ خداوند و اراده‌های مخلوقات و نوعی تباین بین اراده‌های مخلوقات هم‌عرض معتقد است. 2 Knowing will is important and even necessary in many ways; Among other things, knowing will is a part of anthropology and can be effective in the direction of the transformation of existing humanities and the production of Islamic humanities. In this article, the views of Ṣadr al-Muta’allihīn and Allameh Miṣbāḥ Yazdī are explained and compared along with some basics. The findings of this research show that these two views, although they are very similar to each other, are associated with different consequences in humanities. Ṣadr al-Muta’allihīn considers will to be one of the attributes of existence, and attributes to it a concept that has "common graduation" and a reality that has "special graduated". Based on this, he attributes a will to all immaterial and material beings, considers all wills as one in terms of reality and multiple in terms of level and determination. he considers the will of each determined being as a manifestation and sign of the will of the God in terms of the level of that being. But Allameh Miṣbāḥ Yazdī did not consider will in all beings and considered it as one of the attributes of immaterial beings. On the other hand, he does not even accept the unity of the concept of will in immaterial beings and proposes three general, special and more special concepts for will, only one of which is shared between God and creatures. Also, according to his perspective about graduated level of concepts and existence, he believes a kind of graduated relationship between God's will and the will of creatures and a kind of separated relationship between the wills of creatures that are in the same level. 11 30 2022/10/18 1401/7/26 2022/10/2 1401/7/10 احمد سعیدی Ahmad Saeidi ایران - ahmadsaeidi67@yahoo.com Allameh Miṣbāḥ Yazdī Ṣadr al-Muta’allihīn Will Graduation (tashkik). علامه مصباح یزدی صدرالمتألهین اراده تشکیک. ##قرآن کریم.##شیخ صدوق، محمد بن ‌علی. 1400 ق. الأمالی. چاپ پنجم. بیروت: اعلمی.##ابن‌سینا. 1400 ق. رسائل ابن‌سینا. قم: انتشارات بیدار.##_____. 1404 ق. الشفاء (ده جلدی). تحقیق: سعید زاید. قم: مکتبه آیهالله المرعشی.##_____. 1980 م. عیون الحکمه. مقدمه و تحقیق: عبدالرحمن بدوی. چاپ دوم. بیروت: دارالقلم.##اخوان الصفا. 1412 ق. رسائل اخوان الصفاء و خلان الوفاء. بیروت: الدار الاسلامیه.##اعسم، عبدالامیر. 1989 م. المصطلح الفلسفی عند العرب.‌ چاپ دوم. قاهره: الهیئه المصریه.##الأهری، عبدالقادر بن حمزه بن یاقوت. 1358. الأقطاب القطبیه او البلغه فی الحکم. مقدمه و تحقیق: محمدتقی دانش‌پژوه. تهران: انجمن فلسفۀ ایران.##آل‌یاسین، جعفر. 1405 ق. الفارابی فی حدوده و رسومه. بیروت: عالم الکتب.##التهانوی، محمدعلی. 1996 م. کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم. بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.##جهامی، جیرار. 1998 م. موسوعه مصطلحات الفلسفه عند العرب. بیروت: مکتبه لبنان ناشرون.##حسن‌زادۀ آملی، حسن. 1365. هزار و یک نکته. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.##______________. 1378. ممد الهمم در شرح فصوص الحکم. تهران: انتشارات وزارت ارشاد اسلامی.##الدایه، فایز. 1410 ق. معجم المصطلحات العلمیه العربیه. دمشق: دار الفکر.##دغیم، سمیح. 2001 م. موسوعه مصطلحات الامام فخرالدین الرازی. بیروت، مکتبه لبنان ناشرون.##الکاتبی القزوینی، نجم الدین علی رازی، قطب‌الدین. 1384. تحریر القواعد المنطقیه فی شرح الرساله الشمسیه. تصحیح و تعلیق میر سید شریف جرجانی. چاپ دوم. قم: بیدار.##سبزواری، ملاهادی. 1369-1379. شرح المنظومه. تصحیح و تعلیق: آیت‌الله حسن‌زادۀ آملی. تحقیق و تقدیم: مسعود طالبی. تهران: نشر ناب.##صدرالمتألهین شیرازی، محمد بن ابراهیم. 1354. المبدأ و المعاد. تصحیح: سید جلال‌الدین آشتیانی. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.##_________________________. 1375. مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین. تحقیق و تصحیح: حامد ناجی اصفهانی. تهران: انتشارات حکمت.##_________________________. 1378. رساله فی الحدوث. تصحیح و تحقیق: سید حسین موسویان. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.##_________________________. 1981 م. الحکمه المتعالیه فی الأسفار العقلیه الأربعه. جلد 1 و 6. چاپ سوم. بیروت: دار إحیاء التراث.##_________________________. بی‌تا. الحاشیه علی إلهیات الشفاء. قم: انتشارات بیدار.##صلیبا، جمیل. 1414 ق. المعجم الفلسفی. بیروت: الشرکه العالمیه للکتاب.##عبودیت، عبدالرسول. 1385. ‌درآمدی به نظام حکمت صدرایی. (ج 1). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##_____________. 1387. نظام حکمت صدرایی؛ تشکیک در وجود. چاپ دوم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##فارابی، ابونصر. 1408 ق. المنطقیات للفارابی. مقدمه و تحقیق: محمدتقی دانش‌پژوه. جلد 1، 2 و 3. قم: مکتبۀ آیت‌الله المرعشی.##_________. 1413 ق. الأعمال الفلسفیه. مقدمه و تحقیق و تعلیق از جعفر آل‌یاسین. بیروت: دار المناهل.##_________. 1995 م. آراء اهل المدینه الفاضله و مضاداتها. مقدمه، شرح و تعلیق: علی بوملحم. بیروت: مکتبه الهلال.##_________. 1996 م. کتاب السیاسه المدنیه. مقدمه و شرح: علی بوملحم. بیروت: مکتبه الهلال.##فیاضی، غلامرضا. 1386. درآمدی بر معرفت‌شناسی. تنظیم: احمدحسین شریفی و مرتضی رضائی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##کندی، یعقوب بن اسحاق. بی‌تا. رسائل الکندی الفلسفیه. مقدمه، تصحیح و تعلیق: محمد ابوریده. چاپ دوم. قاهره: دار الفکر العربی.## مجمع البحوث الإسلامیه. 1414 ق. شرح المصطلحات الفلسفیه. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیه.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1380. به‌سوی خودسازی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##_______________. 1391 الف. آموزش فلسفه (جلدهای 1 و 2). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##_______________. 1391 ب. پیش‌نیازهای مدیریت اسلامی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##_______________. 1391 ج. رساترین دادخواهی و روشنگری (ج 1). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##_______________. 1391 د. جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##_______________. 1392 الف. سیمای سرافرازان (ج 1). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##_______________. 1392 ب. معارف قرآن: قرآن‌شناسی (ج 2). قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##_______________. 1393. معارف قرآن: خداشناسی، کیهان‌شناسی، انسان‌شناسی. چاپ هفتم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##میبدی، ابوالفضل رشیدالدین. 1371. کشف الأسرار و عده الأبرار (ج 5). به اهتمام علی‌اصغر حکمت. چاپ پنجم. تهران: امیرکبیر.##میرداماد، میر محمدباقر. 1367. القبسات. به اهتمام مهدی محقق و دیگران. چاپ دوم. تهران: دانشگاه تهران.##یزدی، مولی عبدالله بن شهاب‌الدین الحسین. 1412 ق. الحاشیه علی تهذیب المنطق. چاپ دوم. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.## ##

آموزش خداباورانۀ علم در ساحت نگرش: راه‌حلی برای مسئلۀ تحقق‌پذیری نظریه‌های علم دینی در حوزۀ علوم طبیعی Theistic Education of Science in the Realm of Attitude: A Solution to the Problem of Realizability of Religious Science Theories in the Field of Natural Science 1 1 هدف از پژوهش حاضر بررسی مسئلۀ تحقق‌پذیری علم دینی در حوزۀ علوم طبیعی است. در این راستا نخست ضمن تحلیلی بر مسئلۀ تحقق‌پذیری علم دینی به‌طورکلی، به بررسی تحقق‌پذیری آن در یکی از زمینه‌های خاص، یعنی آموزش علوم طبیعی (شامل فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی و زمین‌شناسی) پرداخته شده است. سپس به‌مثابۀ یکی از راه‌حل‌های مسئله در حوزۀ آموزش علوم طبیعی، پیشنهاد (فرضیه) نگارنده با عنوان «آموزش خداباورانۀ علم در ساحت نگرش» بررسی شده است. این راه‌حل پیشنهادی به روشی تحلیلی از یک منظر، سازگاری و هم‌خوانی آن با نظریه‌های علم دینی انتخابی (نظریۀ گلشنی و جوادی آملی) بررسی شده و از منظری دیگر، به‌مثابۀ یک برساختۀ آموزشی، بررسی سازگاری و انسجام درونی آن را صورت داده است. براساس یافته‌های این پژوهش، در مقام تحقق‌پذیری نظریه‌های علم دینی در آموزش علوم طبیعی، باید بر «تعلیم و تربیت دینی با محوریت پرورش نگرش خداباورانه» تأکید کرد. این امر از استلزامات نظریه‌های علم دینی در آموزش علوم طبیعی است. از سوی دیگر معیار سازگاری و انسجام درونی برساخته، با «پرورش نگرش خداباورانه در آموزش علوم» نامتعارض نیست که اجتماع سازگار این دو، در «آموزش خداباورانۀ علم در ساحت نگرش» خود را نشان می‌دهد. درنهایت اینکه «آموزش خداباورانۀ علم در ساحت نگرش» به‌مثابۀ راه‌حلی سازگار و منسجم، موضوع تحقق‌پذیری نظریه‌های علم دینی در حوزۀ علوم طبیعی را به سطحی بسیار اجرایی‌تر و عملی‌تر می‌آورد که با نظریه‌های علم دینی انتخابی سازگار است و معیارهای حداقلی و مشترک این نظریه‌ها را برآورده می‌کند. همچنین هم با آموزش علوم تعارضی ندارد و متخصصان این حوزه آن را درک می‌کنند. 2 This paper aims to examine the problem of the realization of religious science in the field of natural sciences (including Physics, Chemistry, Biology, and Geology). In this regard, firstly, while analyzing the problem of the realization of religious science in general, it is investigated its realization in one of the special fields, that is, the education of natural sciences, and then, as one of the solutions to the problem in the field of natural science education, the author's proposal (hypothesis) titled "Theistic Education of Science in the Realm of Attitude" is examined. This proposed solution has been analyzed analytically and has been investigated from two points of view: its compatibility with selected religious science theories (Golshani and Javadi Amoli theories) and its compatibility and internal coherency as an educational construction. The findings of this research show that in terms of the realization of the religious science theories in the field of natural science education, it is necessary to emphasize " Religious Education with a focus on Attaining the Theistic Attitude ", which is one of the requirements of this realization. On other hand, "Attaining Theistic Attitude in Science Education" is not incompatible with the criterion of consistency and internal coherency of the construction, which the compatible combination of these two constructions leads to " Theistic Education of Science in the Realm of Attitude ". Finally, it is shown that " Theistic Education of Science in the Realm of Attitude " as a consistent and coherent solution, brings the issue of the realization of the theories of religious science in the field of natural sciences to a much more effective and practical level, which is compatible with the selective theories of religious science (that is consistent and meets the minimum and common criteria of these theories), and does not conflict with standard science education and is more understandable for experts in this field. 31 50 2022/10/182022/10/18 1401/7/26 2022/10/22022/10/2 1401/7/10 سیدهدایت سجادی Seyyed Hedayat Sajadi ایران hedayatsajadi@gmail.com Religious Science Science Education Realization of Religious Science Theistic Attitude Golshani Javadi Amoli. علم دینی آموزش علوم تحقق‌پذیری علم دینی تعلیم و تربیت دینی نگرش خداباورانه گلشنی جوادی آملی. ##آیت‌اللهی، حمیدرضا.1400. «الزامات یک نظریۀ علم دینی مؤثر و موفق و راهکاری برای تحقق آن». پژوهش‌های علم و دین. دورهٔ دوازدهم. شمارهٔ 1(پیاپی 23).##العطاس، محمدنقیب. 1374. درآمدی بر جهان‌شناسی اسلامی. ترجمۀ گروه مترجمان. تهران: انتشارات مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه تهران و ایستاک (کوالالامپور).##ایمان، محمدتقی؛ کلاته‌ساداتی، احمد. 1399. روش‌شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان: ارائهٔ مدلی روش‌شناختی از علم اسلامی. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##دبیرخانه شورای عالی آموزش و پرورش. 1391. برنامۀ درسی ملی جمهوری اسلامی ایران. تهران: شورای عالی آموزش و پرورش با همکاری سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.##گلشنی، مهدی. 1380. از علم سکولار تا علم دینی. چاپ دوم. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی.##_________. 1393. «تأملاتی پیرامون نظریۀ علم دینی حضرت آیت‌الله جوادی آملی». کتاب نقد. سال شانزدهم. شمارهٔ 71-70. صص 367-341.##جوادی آملی. عبدالله. 1388. «تبیین برخی از مطالب منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی». حکمت اسراء. سال اول. شمارهٔ 2. صص 40-17.##_____________. 1386. منزلت عقل در هندسهٔ معرفت دینی. چاپ اول. قم: انتشارات اسراء.##سجادی، سید هدایت. 1398. «علم دینی با رویکرد متافیزیک‌گرایانه: بررسی امکان و معناداری آن». حکمت و فلسفه. دورهٔ پانزدهم. شمارهٔ 60 صص 98-69.##______________. 1400 الف. «آموزش علم دینی یا آموزش دینی علم: از آرمان تا تناقض‌نمایی». پژوهش‌های علم و دین. دورهٔ دوازدهم. شمارهٔ 1(پیاپی 23). صص 213-187.##______________. 1400 ب. «آموزش دینی علم: از رویکرد بین‌رشته‌ای تا آموزش خداباورانۀ علم». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. دورهٔ بیست‌وپنجم. شمارهٔ 89. صص 1036-1021.##______________. 1400 ج. «تأملی بر تحقق‌پذیری نظریه‌های علم دینی: تعلیم و تربیت با محوریت نگرش خداباورانه». ششمین کنگرۀ علوم انسانی اسلامی. قم: مجمع عالی علوم انسانی اسلامی.##______________. 1401. «آموزش خداباورانۀ علم در ساحت نگرش به‌مثابۀ راه‌حلی برای تلفیق تعلیم و تربیت دینی با آموزش علوم تجربی در برنامۀ درسی ملی». مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی. دورۀ هفتم. شمارۀ ۱. صص ۹۰-۶۵.##سوزنچی، حسین. 1389. معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکدهٔ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##ملکیان، مصطفی؛ جورج آل، مورفی؛ ادوارد بی، دیوید؛ اچ بل؛ ریچارد. 1379. «امکان و چگونگی علم دینی». روش‌شناسی علوم انسانی. شمارهٔ 22. صص 33-10.##موحد ابطحی، سید محمدتقی. 1388. «تحلیلی جامعه‌شناختی از علت تداوم رویکرد پوزیتیویستی به علوم انسانی در ایران و عدم شکل‌گیری علم دینی و بومی با بهره‌گیری از رویکرد ترکیبی ساخت و عامل». اسلام و علوم اجتماعی. سال اول. شمارهٔ 2 (پیاپی 2). صص 199-222.##_____________. 1399. «طبقه‌بندی جامع رویکردهای علم دینی». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. دورۀ بیست‌وچهارم. شمارۀ 2 (پیاپی 82). صص 24-5.##موسی‌پور، نعمت‌الله. ۱۳۹۵. مبانی برنامه‌ریزی آموزش متوسطه. چاپ پنجم. مشهد: انتشارات به‌نشر.## ##

مدل چندوجهی اسلامی با هدف شناسایی و درمان اختلالات روان‌شناختی: مورد مثال اختلال اضطراب منتشر A Multifaceted Model for the Identification and Treatment of Generalized Anxiety Disorder: Introducing the logic revolution 1 1 با وجود موفقیت‌های بسیاری که روان‌درمانگران بالینی در نیم قرن گذشته داشته‌اند، رویکردهای رایج نمی‌توانند تمام ابعاد یک اختلال را هم‌زمان ملاحظه کنند. همچنین این رویکردها از بخش‌های مهم واقعیت (که از آن به واقعیات غیب یاد می‌شود) را غفلت کرده‌اند. براساس پژوهش‌های قبلی، متغیرهای علوم انسانی رایج، کمتر از متغیرهای شناسایی‌شده اسلامی، قادر به تبیین و پیش‌بینی اختلالات روان‌شناختی هستند. بررسی‌ها نشان می‌دهد رویکردهای رایج بر منطق‌هایی مبتنی هستند که عناصر لازم در تبیین پدیده‌های انسانی را به‌صورت بخشی در نظر می‌گیرند. مدل مختار یعنی مدل چندوجهی شناسایی و درمان اختلالات روان‌شناختی، ضمن نقد رویکردهای رایج، نشان می‌دهد برای تبیین اختلالات روان‌شناختی باید تمام مؤلفه‌های یک اختلال به‌صورت کل (قیاسی) احصاء شوند و در تعامل با مؤلفه‌های ادراکی محقق (منابع شناخت انسان) قرار بگیرند. پژوهش حاضر، ضمن معرفی این مدل که از ویژگی‌های انعطاف‌پذیری، جهان‌شمولی و جامعیت برخوردار است، زمینه را برای ورود متغیرهای دینی دربارۀ اختلالات روان‌شناختی و مقایسه‌پذیری ادعاهای نظریه‌های مختلف فراهم می‌کند. 2 Despite the many successes of clinical psychotherapists over the past half century, a review of the results of current therapies in clinical psychology shows that current approaches are unable to consider all aspects of a disorder simultaneously. Also, these approaches neglect important parts of reality (which are called unseen facts). The multifaceted model of identifying and treating psychological disorders, believes that in order to explain psychological disorders, all components of a disorder should be counted as a whole (deductive) and interact with the perceptual components of the researcher. To be placed. Accordingly, instead of explaining a single factor for this purpose, the author has assumed the perceptual characteristics of human beings, which are sense, intellect, and heart, in the vertical axis by selecting diffuse anxiety disorder, for example, and in the horizontal axis, the characteristic. Considers diffuse anxiety disorders, which include behavioral, cognitive, and emotional aspects. The present study, while introducing this model, which has the characteristics of flexibility, universality, comprehensiveness and pathology model, guides the practice of the medical model, paves the way for the introduction of religious variables regarding psychological disorders, comparability of different theories, and finally truth. The test provides the claim of religious models. 51 68 2022/10/182022/10/182022/10/18 1401/7/26 2022/10/22022/10/22022/10/2 1401/7/10 سیدمحمدرضا تقوی Seyyed Mohammad Reza Taghavi ایران mtaghavi@rose.shirazu.ac.ir Psychological Disorders Multidimensional Model Generalized Anxiety Disorder Sources of Human Cognition. اختلالات روان‌شناختی مدل چندوجهی اختلال اضطراب منتشر منابع شناخت انسان. ##بستان، حسین. 1395. روش نظریه‌سازی دینی در علوم اجتماعی. فصلنامه روش شناسی علوم انسانی، پیاپی 86. صص 121-141. ##تقوی، سید محمدرضا. 1393. «سه تفاوت مبنایی در علم دینی و علم سکولار». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. سال هجدهم. شمارۀ 4. صص 538-523.##. تقوی، سید محمد رضا. (1395). بررسی تفاوت‌‌های روش‌شناختی علم دینی و علم رایج. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی، 2، 7-23.##______________. 1399. الگوی نظری و عملیاتی علوم انسانی اسلامی. تهران: مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا.##______________. 1400، در مرحلۀ داوری. تحول در علوم انسانی: حرکت از ضرورت و مبادی به سمت منطق و روش‌شناسی: مورد مثال روان‌شناسی بالینی.##اکبری، الله‌رضا؛ فتحی ‌آشتیانی، علی. 1388. «بررسی رابطۀ دنیاگرایی و سلامت روانی». روان‌شناسی و دین. سال دوم. شمارۀ 3. صص 143-105.##حاجی سید علیا، مهرناز. 1394. پیش‌بینی شدت اختلال‌های روانی براساس حسادت و تعلقات مادی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی. به راهنمایی محمدعلی گودرزی. دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی. دانشگاه شیراز.##خسروپناه، عبدالحسین. 1393. در جست‌وجوی علوم انسانی اسلامی: تحلیل نظریه‌های علم دینی و آزمون الگوی حکمی- اجتهادی در تولید علوم انسانی اسلامی. جلد 2. تهران: دفتر نشر معارف.##رشاد، علی‌اکبر. 1398. نظریۀ ابتناء: بر ساختگی تکون و تطور معرفت دینی بر تأثیر - تعامل متناوب - متداوم مبادی خمسه. جلد 4. تهران: آفتاب توسعه.##رفیعی‌هنر، حمید. 1397. الگوی درمانی خود نظم جویی برای افسردگی براساس منابع اسلامی: تدوین مدل مفهومی و طرح‌نمای درمان و امکان‌سنجی و نتایج اولیۀ آن. به راهنمایی مسعود جان بزرگی. رسالۀ دکتری رشتۀ روان‌شناسی. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##شجاعی، زهره؛ گودرزی، محمدعلی؛ تقوی، محمدرضا. 1394. «پیش‌بینی علائم اختلالات روانی بر مبنای ایمان مذهبی و شکرگزاری». پژوهش در سلامت روان‌شناختی. دورۀ نهم. شمارۀ 3. صص 54-43.##کافی، مجید. 1388. «طرح سنجش تأثیر کثرت‌گرایی بر سکولارشدن افراد با تحصیلات عالیه». اسلام و علوم اجتماعی. دورۀ اول. شمارۀ 2 (پیاپی 2). صص 80-49.##کیانی، معصومه؛ صادق‌زاده قمصری، علیرضا. 1390. «تبیین رویکردهای غالب روش‌شناختی پژوهش فلسفۀ تعلیم و تربیت در ایران و توصیف روش‌شناختی رساله‌های دکتری». پژوهش‌نامۀ مبانی تعلیم و تربیت. دورۀ اول. شمارۀ 2 (پیاپی 2). صص 132-119.##مختاری، قاسم. 1395. تفکر سیستمی (مبانی، ابزار و روش). تهران: بعثت.##مهدی‌یار، منصوره؛ تقوی، محمدرضا؛ گودرزی، محمدعلی. 1396 الف. «ساخت و اعتباریابی مقیاس تعلقات دنیوی». فرهنگ در دانشگاه اسلامی. دورۀ هفتم. شمارۀ 25. صص 484-467.##______________________________________. 1396 ب. «پیشبینی افسردگی براساس صبر و مؤلفه‌های آن در دانشجویان دانشگاه شیراز در سال 93-94». پژوهش در دین و سلامت. دورۀ سوم. شمارۀ 4. صص 31-21.##______________________________________. 1395. «پیش‌بینی صبر براساس تعلق مادی و دل‌بستگی به خدا در دانشجویان». دین و سلامت. دورۀ چهارم. شمارۀ 2. صص 38-29.##______________________________________. 1398. «پیش‌بینی افسردگی براساس تعلق مادی، دل‌بستگی به خدا و نگرش‌های ناکارآمد». روان‌شناسی و دین. سال دوازدهم. شمارۀ 1 (پیاپی 45). صص 98-87.##موسوی، سیده زهرا؛ گودرزی، محمدعلی؛ تقوی، سید محمدرضا. 1399. «پیش‌بینی رشد پس از آسیب براساس تعلق مادی و ابعاد آن در بیماران متأهل مبتلا به سرطان خون». پژوهش در دین و سلامت. دورۀ ششم. شمارۀ 2. صص 48-37.##واسطی، عبدالحمید. 1398. «پارادایم شبکه‌ای به‌مثابۀ یک نظریه برای پارادایم علم دینی و علوم انسانی اسلامی در رقابت با پارادایم‌های سه‌گانۀ اثباتی، تفسیری و انتقادی». کتاب نظریه. شمارۀ 5. تهران: آفتاب توسعه.##Andrews, G., Issakidis, C., Sanderson, K., Corry, J., and Lapsley, H. 2004. “Utilising survey data to inform public policy: comparison of the cost-effectiveness of treatment of ten mental disorders”. The British Journal of Psychiatry. Vol. 184. No. 6. pp. 533-526.##Ankarberg, P., and Falkenström, F. 2008. “Treatment of depression with antidepressants is primarily a psychological treatment”. Psychotherapy: Theory, Research, Practice, Training. Vol. 45. No. 3. p. 329.##Barlow, D. H. 2000. “Unraveling the mysteries of anxiety and its disorders from the perspective of emotion theory”. American psychologist. Vol. 55. No. 11. p. 1247.##Coughlin, P. 2016. Maximizing effectiveness in dynamic psychotherapy. Routledge.##Duncan, B. L., Miller, S. D., Wampold, B. E., and Hubble, M. A. 2010. The heart and soul of change: Delivering what works in therapy. American Psychological Association.##Ecker, B., Ticic, R., and Hulley, L. 2012. Unlocking the emotional brain: Eliminating symptoms at their roots using memory reconsolidation. Routledge.##Horvath, A. O., Del Re, A. C., Flückiger, C., and Symonds, D. 2011. “Alliance in individual psychotherapy”. Psychotherapy. Vol. 48. No. 1. p. 9.##Khan, A., Faucett, J., Lichtenberg, P., Kirsch, I., and Brown, W. A. 2012. “A systematic review of comparative efficacy of treatments and controls for depression”. PloS one. Vol. 7. No. 7. p. e41778.##Kirsch, I. 2008. Challenging received wisdom: antidepressants and the placebo effect. McGill Journal of Medicine: MJM. Vol. 11. No. 2. p. 219.##Lambert, M. J., and Ogles, B. M. 2004. “The efficacy and effectiveness of psychotherapy”. In M. J. Lambert (Ed.), Bergin and Garfield’s handbook of psychotherapy and behavior change. 5th ed., pp. 139–193. New York: Wiley & Sons.##McKay, K. M., Imel, Z. E., and Wampold, B. E. 2006. “Psychiatrist effects in the psychopharmacological treatment of depression”. Journal of affective disorders. Vol. 92. No. 2-3. pp. 290-287.##Norcross, J. C. 2002. Psychotherapy relationships that work: Therapist contributions and responsiveness to patients. Oxford University Press.##Orlinsky, D. E., Rønnestad, M. H., and Ambühl, H. 2005. How psychotherapists develop: A study of therapeutic work and professional growth. Washington, DC: American Psychological Association.##Patten, S. B. 2004. “The impact of antidepressant treatment on population health: synthesis of data from two national data sources in Canada”. Population Health Metrics. Vol. 2. No. 1. pp. 7-1.##Wampold, B., and Imel, Z. E. 2015. The great psychotherapy debate: The evidence for what makes psychotherapy work. Routledge.##Weinberger, J. 1995. “Common factors aren't so common: The common factors dilemma”. Clinical Psychology: Science and Practice. Vol. 2. No. 1. pp. 69-45.##Wiborg, I. M., and Dahl, A. A. 1996. “Does brief dynamic psychotherapy reduce the relapse rate of panic disorder?” Archives of General Psychiatry. Vol. 53. No. 8. pp. 694-689.##Wierzbicki, M., and Pekarik, G. 1993. “A meta-analysis of psychotherapy dropout”. Professional psychology: research and practice. Vol. 24. No. 2. p. 190.##Greenberg, P. E., Fournier, A. A., Sisitsky, T., Pike, C. T., and Kessler, R. C. 2015. “The economic burden of adults with major depressive disorder in the United States 2005 and 2010”. The Journal of clinical psychiatry. Vol. 76. No. 2. p. 5356.##W.H.O. 2020. Depression. Available online at: https://www.who.int/news room /factsheets/detail/depression last accessed May 19, 2020.## ##

ساخت پرسشنامۀ عوامل آرامش‌زا- آرامش‌زدای خانواده براساس قرآن Making a questionnaire of Comforting and Comfort Eliminating Factors of the Family in the Quran 1 1 پژوهش حاضر با هدف ساخت، اعتباریابی و رواسازی پرسش‌نامۀ عوامل آرامش‌زا- آرامش‌زدای خانواده براساس قرآن انجام شد. ابتدا عوامل آرامش‌زا- آرامش‌زدای خانواده براساس قرآن به روش تحلیل محتوا استخراج شدند. موافقت 97 و 95 درصدی خبرگان، در مقایسه با عوامل و گویه‌ها، روایی محتوای این پرسش‌نامه را نشان می‌دهد. ارزیابی روایی و پایایی پرسش‌نامه به روش پیمایشی با انتخاب نمونۀ دردسترس 488 نفری انجام شد. در این پژوهش برای بررسی روایی مقیاس، از روش تحلیل عاملی استفاده شد. یافته‌های بخش کمی پژوهش نشان می‌دهد عوامل شناسایی‌شده بار عاملی بالا و معناداری دارند. در این میان عامل سلامت روانی-بیماری روانی با شاخص نیکویی برازش تعدیل‌شده (99/0)، موده-بی‌توجهی (96/0)، تدبیرمعیشت-بی‌تدبیری در معیشت (97/0)، تأمین نیازهای اولیه- تأمین‌نشدن نیازها (96/0)، لباس‌بودن همسران برای یکدیگر-لباس‌نبودن (96/0)، رحمت-غضب (91/0)، حسن معاشرت-سوء‌معاشرت (9/0)، ایمان-ضعف در ایمان (91/0)، رشدیافتگی-رشدنایافتگی (91/0)، انس-اعراض (9/0) نقش و مرز شفاف و مشخص-ابهام و اغتشاش در نقش و مرز (85/0) به‌ترتیب بیشترین میزان برازش را نشان دادند و برای کل الگو این شاخص 91/0 بود. به‌‌منظور بررسی پایایی پرسش‌نامه از روش همسانی درونی به‌کمک آلفای کرونباخ استفاده شد و آلفای کرونباخ 98/0 به دست آمد. براساس یافته‌های پژوهش می‌توان گفت این پرسش‌نامه دارای روایی و پایایی بالایی است و عوامل منسجمی از آن به دست می‌آید که می‌توان با کاربرد آن، عوامل آرامش‌زا- آرامش‌زدای خانواده را براساس قرآن مطالعه کرده و در پژوهش‌های آتی و همچنین در تشخیص و درمان مسائل خانواده از آن استفاده کرد. 2 Research Aim: The aim of the present study was to design a model of sedative-depressant family factors in the Qur'an and to investigate its fit. Research method: In this developmental study, mixed research method (qualitative-quantitative) and exploratory strategy were used. In the qualitative part of the research, content analysis method was used. Then, based on the identified factors, the conceptual model of the research was designed and a scale was prepared to measure the relaxing-relaxing factors of the family. Based on this model, it was prepared and validated. To evaluate the reliability of the questionnaire, the internal consistency method using Cronbach's alpha coefficient was used. Findings: Data analysis in the qualitative part of the research led to the identification of 242 open source 53 sub-factors and 13 main factors as family peace factors. Cronbach's alpha coefficient in the experimental and final implementation stage was 0.88 and 0.98, respectively, and the alpha coefficient of 13 factors were all above 0.69 and for most factors was more than 0.80. The findings of the quantitative part of the study showed that the identified factors have a high and significant factor load and the obtained pattern shows a high fit to show the factors affecting family peace. Conclusion: Factors affect the formation of family peace but have not been given the necessary attention. More attention to the calming and calming factors of the family based on Islamic culture is necessary for any action in the field of family. 69 98 2022/10/182022/10/182022/10/182022/10/18 1401/7/26 2022/10/22022/10/22022/10/22022/10/2 1401/7/10 سلمان نعمتی Salman Nemati ایران salman.n@chmail.ir مسعود جان بزرگی Massoud Janbzorgi ایران psychjan@gmail.com محمدمهدی صفورایی پاریزی Mohammad Mehdi Safurai Parisi ایران safurayi@gmail.com questionnaire- Family- Family Comfort Providing Factors - Family Comfort Eliminating Factors - Quran. پرسش‌نامه خانواده عوامل آرامش‌زای خانواده عوامل‌ آرامش‌زدای خانواده قرآن. ##قرآن کریم.##احمدی، خدابخش. 1395. شاخص‌های سلامت خانواده در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. تهران: انتشارات الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.##احمدی، لیلا؛ پناغی، لیلی؛ صادقی، منصوره سادات. 1397. «رابطۀ خودمختاری و صمیمیت خانوادۀ مبدأ با سازگاری زناشویی: نقش عوامل شخصیتی». خانواده‌پژوهی. سال چهاردهم. شمارۀ 53. صص 56-39.##اخوان‌مقدم، زهره؛ ایزدی، مهدی. 1392. «ضرورت، ماهیت و روش استنطاق از منظر روایات اهل بیت (ع)». مطالعات قرآن و حدیث. دورۀ ششم. شمارۀ 2. صص 126-103.##اعتمادی، عذرا؛ جابری، سمیه؛ جزایری، رضوان؛ احمدی، سید احمد. 1393. «تعیین عوامل پیش‌بینی‌کنندۀ صمیمیت زناشویی زنان شهر اصفهان». مطالعات زن و خانواده. دورۀ دوم. شمارۀ 1. صص 52-25.##ایرانی، زینب. 1399. «اثربخشی مهارت‌های ارتباطی بر افزایش صمیمیت و کیفیت زناشویی زنان دچار تعارضات زناشویی». ایده‌های نوین روان‌شناسی. سال ششم. شمارۀ 10. صص 15-1.##آناستازی، آن. 1387. روان آزمایی. ترجمۀ محمدنقی براهنی. تهران: دانشگاه تهران.##باوی، ساسان؛ صفرزاده شیرالی، پگاه. 1399. «رابط× علی تمایزیافتگی خود و صمیمیت زناشویی با نگرش به روابط فرازناشویی از طریق میانجی‌گری تعهد زناشویی در زنان مراجعه‌کننده به مراکز روان‌شناختی». زن و فرهنگ. سال دوازدهم. شمارۀ 46. صص 101-87.##بستان، حسین. 1392. خانواده در اسلام. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##پناغی، لیلی؛ زاده محمدی، علی؛ باقریان، فاطمه؛ پاکدامن، شهلا؛ احمدآبادی، زهره؛ محمدی، سمیه. 1395. «جست‌وجوی الگوهای سلامت خانوادۀ ایرانی: یک مطالعۀ کیفی». خانواده‌پژوهی. دورۀ دوازدهم. شمارۀ 2 (پیاپی 2). صص 196-179.##جان¬بزرگی، مسعود، اثر خانواده درمانگری سیستمی معنوی بر رضایت زناشویی و کنش¬وری خانواده، پژوهش¬نامه اسلامی زن و خانواده، سال چهارم، شماره ششم، 1395.##جدیری، جعفر؛ جان‌بزرگی، مسعود. 1388. «ساخت و اعتباریابی مقیاس رضامندی زناشویی اسلامی». روان‌شناسی و دین. سال دوم. شمارۀ 4 (پیاپی 8). صص 70-41.##حافظ‌نیا، محمدرضا. 1381. مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: نشر سمت.##خدادی سنگده، جواد، شناسایی شاخص¬های سلامت خانواده و ارائه مدل خانواده سالم مبتنی بر بافت فرهنگی- اجتماعی، پایان نامه دکتری، دانشگاه خوارزمی، بهمن ١٣٩٣##خدایاری‌فرد، محمد؛ پرند، اکرم؛ حکیمی‌نژاد، فرناز. 1388. ارزیابی و آزمون‌گری روان‌شناختی. تهران، دانشگاه تهران.##روشنی، شهره. 1396. تبیین آرامش زنان در زندگی مشترک: مطالعه‌ای کیفی با رویکرد نظریۀ مبنایی. به راهنمایی نهله غروی نائینی. پایان‌نامۀ دکتری دانشکده مطالعات زنان، دانشگاه تربیت مدرس .##ساعتچی، محمود؛ کامکاری، کامبیز. 1389. آزمون‌های روان‌شناختی. تهران: ویرایش.##صادقی، مسعود؛ فاتحی‌زاده، مریم؛ احمدی، سید احمد؛ بهرامی، فاطمه؛ اعتمادی، عذرا. 1394. «تدوین مدل خانواده سالم براساس دیدگاه متخصصان خانواده». مشاوره و روان‌درمانی خانواده. شمارۀ 1 (پیاپی 16).##صفورائی، محمدمهدی. 1388. «ساخت و اعتباریابی پرسش‌نامۀ سنجش کارآمدی خانواده از دیدگاه اسلام». روان‌شناسی و دین. سال دوم. شمارۀ 1 (پیاپی 5). صص 101-85.##محمدی ری‌شهری، محمد. 1387. تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث. قم: مشعر.##قماشچی، احمد، معارف، مجید، عوامل آرامش خانواده در سبک زندگی امام علی (علیه السلام) و حضرت فاطمه (علیها السلام)، مطالعات راهبردی زنان، 1395، (از صفحه 93 تا 124). ##یارمحمدی واصل، مسیب؛ رضایی والا، مرضیه. 1399. «تأثیر آموزش مبتنی بر شفقت به خود بر صمیمیت زناشویی و خرسندی زناشویی در زنان متأهل». پژوهش‌های نوین روان‌شناختی. دورۀ پانزدهم. شمارۀ 60 (پیاپی 60). صص 114-101.##Heene E., Buysse A., and Van Oost P. 2007. “An interpersonal perspective on depression: The role of marital adjustment, conflict communication, attributions, and attachment within a clinical sample”. Family Process. Vol. 46. No. 4. pp. 499-514.##Corsini, Raymond J. 1999. The dictionary of psychology, Includes bibliographical references and index. Publisher Brunner/Mazel.##Johnson, D. R., Amoloza, T. O., and Booth, A. 1992. “Stability and developmental change in marital quality: A three-wave panel analysis”. Journal of Marriage & the Family. No. 54. pp. 594-582.##Lee, Y. C., Lin, Y. C., Huang, C. L., and Fredrickson, B. L. 2013. “The construct and measurement of peace of mind”. Journal of Happiness studies. Vol.14. No. 2. pp. 590-571.##Lee Yi-Chen, The Construct and Measurement of Peace of Mind, Springer Science+Business Media B.V. 2012. J Happiness Stud DOI 10.1007/s10902-012-9343-5.## Longman, Thomas, Longman advanced American dictionary, EssexPearson Education، 2000.##Okorodudu, G. N. 2010. “Influence of parenting styles on adolescent delinquency in delta central senatorial district”. Edo Journal of Counselling. Vol. 3. No. 1. pp. 86-58.##Olson, D. H., and Gorall, D. M. 2003. “Circumplex model of marital and family systems”. In F. Walsh (Ed.). Normal family processes: Growing diversity and complexity. NewYork: Guilford Press.##Olson, D. H., Defrain, j. & Olson, A. K. (1998). Building Relationship: Developing Skills for Life. Minneapolis: Life Innovation, Inc.##Stinnett, N., and Defrain, J. 1985. Secrets of strong families. Boston: Little, Brown.## ##

بازتأملی در منابع و روش هدف‌گذاری در تربیت اسلامی A Review of the sources and Method of Goal-setting in Islamic Education 1 1 مقصود از هدف‌گذاری تربیتی، تعیین اهداف تربیت در سطوح مختلف، به‌منظور جهت‌دادن به اقدامات تربیتی است. با وجود اینکه در هر هدف‌گذاری اتقان اهداف به‌دست‌آمده به اطمینان از چگونگی هدف‌گذاری وابسته است، از میان پژوهش‌هایی که تاکنون به ارائۀ نظام‌مند اهداف تربیتی همت گمارده‌اند، کمتر موردی را می‌توان یافت که به‌صراحت و به‌طور مستقل به بحث دربارۀ چگونگی هدف‌گذاری پرداخته باشد. درواقع در این پژوهش‌ها به تفصیل روشن نیست منابع هدف‌گذاری کدام‌اند و در به دست دادن اهداف چه جایگاهی دارند؟ همچنین مشخص نیست این منابع با چه روشی استخراج شده و سپس در سطوح مختلف اهداف (غایی، میانی و عملیاتی) چینش یافته‌اند؟ در راستای این خلأ، هدف پژوهش حاضر بررسی منابع و روش هدف‌گذاری در تربیت اسلامی و پاسخ به دو پرسش پیش‌گفته است. روش پژوهش تحلیلی - اجتهادی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد در دیدگاه اسلامی، «وحی» یگانه منبع برای دستیابی به اهداف تربیتی است، که متکی بر آن می‌توان به سطوح مختلف اهداف دست یافت. همچنین فرایند دستیابی به اهداف دربارۀ منبع وحی، به دو مرحلۀ کلی «کشف» و «چینش» تقسیم می‌شود. برای کشف اهداف، شناسایی قالب‌ها و اسلوب‌های بیان هدف ضرورت دارد. همچنین برای چینش اهداف، با معیار قراردادن ویژگی‌های مراتب مختلف هدفی، طبقه‌بندی اهداف ممکن شده و سپس با تحلیل اهداف بالادست، نسبت اهداف هر طبقه با یکدیگر روشن می‌‌شود. 2 The purpose of goal setting in education is to set the educational goals at different levels in order to direct educational actions. Although achieving goals in the process of goal-setting is highly dependent on the certainty of how the goals are set, among the researches that have so far devoted themselves to the systematic presentation of educational goals, few cases can be found that explicitly and independently discuss about how to set goals. In fact, in these researches, it is not clear in detail what the sources of goal-settings are and what role they have in achieving the goals! Also, it is not clear how these sources were managed and then arranged at different levels of goals (ultimate, intermediate and operational)! Regarding this gap, the purpose of the current research is to investigate the sources and method of goal-setting in Islamic education and to answer the aforementioned two questions. This self-study research method is analytical. The results of this self-study research show that in the Islamic perspective, "revelation" is the only source for achieving educational goals, which can be used to achieve different levels of goals. Also, the process of achieving goals about the source of revelation is divided into two general stages: "exploration" and "arrangement". To explore goals, it is necessary to identify formats and styles of goal expression. Also, for arranging the goals, it is possible to classify the goals by considering the characteristics of different levels of goals, and then by analyzing the supreme goals, the connection of the goals of each level with other levels is clarified. 99 120 2022/10/182022/10/182022/10/182022/10/182022/10/18 1401/7/26 2022/10/22022/10/22022/10/22022/10/22022/10/2 1401/7/10 محمدتقی هادی زاده Mohammad Taghi Hadiza’adi ایران Hadizadehsaddah@yahoo.com محمدجواد درودی Mohammad Javad Doroudi ایران Nokhbegan1362@yahoo.com Keywords: Islamic education goal-setting educational goals sources method تربیت اسلامی هدف‌گذاری اهداف تربیتی منابع روش. ##قرآن کریم.##اعرافی، علیرضا؛ بهشتی، محمد؛ فقیهی، علی‌نقی؛ ابوجعفری، مهدی. 1395. درآمدی بر تعلیم و تربیت اسلام (2): اهداف تربیت از دیدگاه اسلام. تهران: انتشارات سمت.##باقری، خسرو. 1390. درآمدی بر فلسفۀ تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران. جلد 1. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##_________. 1395. نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. جلد 1. تهران: انتشارات مدرسه.##جمعی از نویسندگان. 1391. نظام تربیتی بسیجیان (طرح صالحین). به سفارش سازمان بسیج مستضعفین.##جمعی از نویسندگان. 1395. درآمدی بر نظام‌نامۀ تربیتی المصطفی (ص). قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص).##ذوعلم، علی. 1387. سند «الگوی مفهومی هدف‌گذاری درسی تربیتی». کمیتۀ کلیات.##شاملی، عباسعلی؛ یوسفی، شهناز. 1394. بنیان‌های دینی و فلسفی نظام تعلیم و تربیت اسلامی: رویکرد توصیفی ـ تحلیلی (مجموعه مقالات). تهران: انتشارات سادس.##صادق‌زاده قمصری، علیرضا. 1390. مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران. تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی آموزش و پرورش.##صفایی حائری، علی. 1385. اندیشۀ من. قم: انتشارات لیله القدر.##_____________. 1386. تطهیر با جاری قرآن. جلد 1. قم: انتشارات لیله القدر.##_____________. 1394. مسئولیت و سازندگی. قم: انتشارات لیله القدر.##طباطبایی، سید محمدکاظم. 1393. منطق فهم حدیث. قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##مصباح یزدی، محمدتقی. 1394. فلسفۀ تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: انتشارات مدرسه.## ##

الگوی فقهی-حقوقی نظام‌سازی اسلامی؛ آسیب‌ها و راه‌کارها Jurisprudential-Legal model of systematization; Damages and solutions 1 1 نظام جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر الگوی فقهی «امامت و امت» یکی از بدیع‌ترین الگوهای سیاسی جهان معاصر است؛ با وجود این، خرده‌نظام‌های منطوی در این کلان نظام سیاسی، از جمله «نظام حقوقی» بر پایۀ الگوی فقهی کارآمد و صحیح شکل نگرفته و در بستر تحولات ناشی از اقتضائات جهان مدرن به استحالۀ ماهیت برخی از مهم‌ترین عناصر حقوق اسلامی منجر شده است. بررسی آسیب‌شناسانۀ الگوی اجراشده در نظام حقوقی موجود که حاصل تحولات سیاسی دورۀ مشروطه تاکنون است و ارائۀ الگوی جدید برای نظام‌سازی در حوزۀ نظام حقوقی، مسئلۀ پژوهش پیش‌روست. این تحقیق از لحاظ روش، توصیفی- تحلیلی است و یافته‌های آن نشان می‌دهد دوگانه‌پنداری، فقه و حقوق، وابستگی نظام حقوقی موجود در عناصر بنیادین و کلان به نظام‌های حقوقی مدرن و غلبۀ رویکرد فردی بر رویکرد اجتماعی در شکل‌دهی به مؤلفه‌های اصلی نظام حقوقی، از مهم‌ترین آسیب‌ها و تغییر رویکرد نظری به رابطۀ فقه و حقوق، درپیش گرفتن رویکرد اجتماعی به فقه و توجه به مبدائیت عینیت اجتماعی و انسانی در نظام‌سازی از مهم‌ترین عناصر الگوی فقهی-حقوقی نظام‌سازی اسلامی است. 2 The system of the Islamic Republic of Iran based on the jurisprudential model of "Imamate and Ummah" is one of the most innovative political patterns in the contemporary world; Despite this, the sub-systems involved in this macro-political system, including the "legal system" have not been formed on the basis of an efficient and correct jurisprudential model, and in the context of developments caused by the requirements of the modern world, it has led to the transformation of the nature of some of the most important elements of Islamic law. The pathological examination of the model implemented in the existing legal system, which is the result of the political developments of the constitutional period until now, and the presentation of a new model for systematization in the field of the legal system, is the issue of advanced research. This research is descriptive-analytical in terms of method, and its findings show the dualism, jurisprudence and law, the dependence of the existing legal system in its fundamental and macro elements on modern legal systems, and the predominance of the individual approach over the social approach in shaping the main components of the legal system. The most important harms and changes in the theoretical approach to the relationship between jurisprudence and law, taking a social approach to jurisprudence and paying attention to the principle of social and human objectivity in system building are among the most important elements of the jurisprudential-legal model of Islamic system building. 121 139 2022/10/182022/10/182022/10/182022/10/182022/10/182022/10/18 1401/7/26 2022/10/22022/10/22022/10/22022/10/22022/10/22022/10/2 1401/7/10 نصیراله حسنلو Nasirollah Hasanluo ایران nasirollahhasanlou@gmail.com حسن شجاعی علی آبادی Hassan i Shujaei Aliabad ایران hsh_1359@yahoo.com System building legal system jurisprudence law individual jurisprudence social jurisprudence. نظام‌سازی نظام حقوقی فقه حقوق فقه فردی فقه اجتماعی. ##قرآن کریم.##اراکی، محسن. 1391. فقه نظام سیاسی اسلام. چاپ اول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.##اعرافی، علیرضا؛ بخشی، علی. 1395. درآمدی بر اجتهاد تمدن‌ساز. چاپ اول. قم: مؤسسۀ اشراق و عرفان.##انصاری، مرتضی. 1415 ق. کتاب المکاسب. جلد 1. چاپ اول. قم: کنگرۀ جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.##ایمانی، عباس؛ اردبیلی، محمدعلی. 1382. فرهنگ اصطلاحات حقوق کیفری. تهران: آریان.##آقابخشی، علی؛ افشاریراد، مینو. 1379. فرهنگ علوم سیاسی. چاپ دوم. تهران: چاپار.##بیگدلی، عطاالله. بی‌تا. قانون‌شناسی درآمدی بر وضعیت حقوق در ایران. تهران: مؤسسۀ اشراق.##پارسانیا، حمید. 1392. جهان‌های اجتماعی. چاپ دوم. تهران: کتاب فردا.##جاوید، محمدجواد. 1392. نقد مبانی فلسفی حقوق بشر. جلد دوم. چاپ اول. تهران: مخاطب.##حکمت‌نیا، محمود. 1384. «بومی‌سازی نهادهای حقوقی با رویکرد اسلامی». حقوق اسلامی. شمارۀ 7. صص 78-61.##حکمت‌نیا، محمود؛ معلی، مهدی؛ کاظمینی، محمدحسین. 1398. «درآمدی بر نظریۀ حقوقی اسلام». تحقیقات بنیادین علوم اسلامی. شمارۀ 1. (پیاپی 14). صص 45-7.##حیدری خراسانی، محمدجواد؛ نوذری فردوسیه؛ محمد؛ خلف‌خانی، علی. 1392. «تفاوت‌های فقه فردی و فقه حکومتی، از منظر شناخت موضوع، مکلف و تکلیف». پژوهش‌نامۀ فقهی. سال اول. شمارۀ 2. صص 124-109.##داوید رنه؛ ژوفره اسپینوزی، کامی. 1395. درآمدی بر حقوق تطبیقی و دو نظام بزرگ حقوقی معاصر. ترجمۀ سید حسین صفایی. چاپ یازدهم. تهران: نشر میزان.##شاهنوش فروشانی، محمد عبدالصالح. 1391. «رابطۀ فقه و حقوق». گفتمان حقوقی. شمارۀ 21 و 22. صص 28-9.##شفیعی سروستانی، ابراهیم. 1385. قانون‌گذاری در نظام جمهوری اسلامی، آسیب‌ها و بایسته‌ها. چاپ اول. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.##صدر، سید محمدباقر. 1359. همراه با تحول اجتهاد. ترجمۀ اکبر ثبوت؛ سید جمال موسوی؛ سید جعفر حجت. قم: انتشارات روزبه.##علی‌زاده، عبدالرضا. 1394. مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق. چاپ سوم. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##غروی نائینی، محمدحسین. 1388. تنبیه الامه و تنزیه المله. تصحیح و تقدیم: سید جواد ورعی. قم: بوستان کتاب.##کاتوزیان، ناصر. 1383. «رابطۀ فقه و حقوق». نامۀ مفید. شمارۀ 43. صص 200-187.##مددپور، محمد. 1387. سیر تفکر معاصر. چاپ دوم. تهران: سورۀ مهر.##مستشارالدوله، یوسف بن کاظم. 1385. یک کلمه. تهران: بال.##مکارم شیرازی، ناصر. 1428 ق. احکام بانوان. چاپ یازدهم. قم: مدرسۀ امام علی بن ابیطالب (ع).##نصری، عبدالله. 1386. رویارویی با تجدد. جلد 1. چاپ اول. تهران: نشر علم.##نوری همدانی، حسین. 1382. «کنترل جمعیت». فقه اهل بیت. شمارۀ 33. صص 51-24.##نوری، فضل‌الله. 1373. «تذکره الغافل و ارشاد الجاه». ایران‌نامه. شمارۀ 43. صص 536-532.## ##