تجزیه و تحلیل چگونگی ورود ارزش در نظریه‌های توسعه و پیشرفت اقتصادی Evaluation of the Incorporation of Values in Theories of Economic Development and Progress 1 1 نظریه‌های توسعه به‌طور معمول ارزش‌خنثی، فنی، تحلیلی و علمی قلمداد می‌شوند. در این مقاله به بررسی چگونگی ورود ارزش در نظریه‌های توسعه و پیشرفت اقتصادی می‌پردازیم. بنا به فرضیۀ مقاله که به روش تحلیلی بررسی شده، ارزش‌ها در قالب تحلیل ارزشی، و ارزش‌داوری وارد نظریه‌های توسعه و پیشرفت شده و موجب تمایز آنها می‌شوند. تحلیل ارزشی عمدتاً حاکی از ارزیابی نقش ارزش‌ها در مسیر دستیابی به توسعه و پیشرفت است. در مقابل، ارزش‌داوری حاکی از قضاوت ارزشی نظریه‌پردازان به دو صورت ارزش‌داوری معرفتی و اخلاقی (ارزش‌داوری آرمانی و سیاستی) است. ارزش‌داوری معرفتی حاکی از جهت‌گیری ارزشی محقق اقتصاد توسعه و پیشرفت در تدوین نظریه است. مهم‌ترین بخش ارزش‌داوری اخلاقی در اقتصاد توسعه و پیشرفت، ارزش‌داوری آرمانی شامل تعریف توسعه، تعیین و تعریف اهداف آن، رتبه‌بندی اهداف، تدوین شاخص‌های آن و همچنین تعیین استانداردهای رفتار اقتصادی مطلوب در قالب فروضی همچون عقلانیت اقتصادی است. ارزش‌داوری سیاستی نیز حاکی از توصیه به اصلاحات ساختاری و برنامه‌ای برای دستیابی به توسعه و پیشرفت است. هرچند ارزش‌های اخلاقی به‌عنوان فرض وارد نظریه‌های توسعه و پیشرفت می‌شود، در ادامه مورد قضاوت ارزشی قرار گرفته و مبنای توصیۀ ارزشی اقتصاددانان قرار می‌گیرد. بر اساس چهارچوب تحلیلی ارائه‌شده، تمایز میان نظریه‌های توسعه و پیشرفت اقتصادی را می‌توان از منظر ارزش‌های معرفتی و اخلاقی اثرگذار بر آن در حوزۀ آرمان‌ها، رفتارها، ساختارها و سیاست‌ها ارزیابی کرد. تمایزات ارزشی در نظریه‌های توسعه و پیشرفت باعث تغییر در اولویت‌های پژوهشی، واقع‌نمایی نظریه‌ها، شاخص‌ها، سیاست‌های و برنامه‌های توسعه و پیشرفت خواهد شد. 2 Theories of development has been typically regarded as value neuteral, technical and scientific. In this paper, I evaluate the way values enter in theories of economic development and progress. Due to the hypothesis of the paper, evaluated by analytical method, values enter the theories of economic development and progress by value analysis and valuation and make them different. Value analysis generally denotes the evaluation of the role of values in the process of reaching to development and progress. In contrast, valuation is a form of value judgment in two forms of epistemological and ethical value jugments (Ideal and policymaking valuation). Epistemological valuation pays attention to the values adopted by the researcher in the formation of theories of development and progress. The most important part of ethical valuation in development and progress economics is the ideal valuations including the definition of development, identifying its aims and targets, ranking aims, designing its indexes and identifying the ideal standards of economic behavior in form of assumptions such as economic rationality. Policymaking valuation contains suggestions for structural changes and plans for reaching to development and progress. Even though ethical values enter theories of development and progress as assumptions, they are subject to value judgment and form bases for value advices by economists. On the base of the proposed analytical framework, the distinction between theories of economic development and progress can be explained from the viewpoint of epistemological and ethical values that affect aims, behavior, structures and policies of development and progress. Differences in values in theories of development and progress economics could change research priorities, realisticness of theories, indexes, policies and plans of development and progress. 11 36 2023/09/30 1402/7/8 2023/05/31 1402/3/10 محمدجواد توکلی Mohammad Javad Tawakoni ایران tavakoli@iki.ac.ir Economic Development Economic Progress Valueladenness Development Economics Progress Economics. توسعۀ اقتصادی پیشرفت اقتصادی ارزش‌باری اقتصاد توسعه اقتصاد پیشرفت. ##آدلمن، ایرما. 1382. «مغالطههای نظریۀ توسعه و پیامدهای آنها برای سیاست». تدوین: جرالد مایر و جوزف استیگلیتز. در پیشگامان اقتصاد توسعه: آینده در چشم‌انداز. تهران: نشر نی. ص135‌ـ‌168.##باسو، کائوشیک. 1382. «دربارۀ اهداف توسعه». تدوین: جرالد میر و جوزف استیگلیتز. در پیشگامان اقتصاد توسعه: آینده در چشم‌انداز. تهران: نشر نی. ص87‌ـ‌116.##پایا، علی. 1388. «آیا الگوی توسعۀ ایرانی ‌ـ ‌اسلامی دستیافتنی است؟». روش‌شناسی علوم انسانی. ش60. ص31‌ـ‌60.##توکلی، محمد جواد. 1390. «روش‌شناسی تدوین شاخص پیشرفت انسانی بر اساس گفتمان قرآنی». معرفت اقتصادی. ش4. ص31‌ـ‌56.##ــــــــــ . 1392. «امکانپذیری الگوی متمایز اسلامی ‌ـ‌ ایرانی پیشرفت». مجموعه مقالات نخستین همایش ملی الگوی اسلامی ‌ـ ‌ایرانی پیشرفت. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.##ــــــــــ . 1400الف. «چشماندازهای نظریۀ عقلانیت محدود در اقتصاد اسلامی». مطالعات اقتصاد اسلامی. . ش26. . ص181‌ـ‌210.##ــــــــــ . 1400ب. «چگونگی ورود ارزشها در نظریههای اقتصاد اسلامی». معرفت اقتصاد اسلامی. ش 24. ص 111-136. ##ــــــــــ . 1397. نه فقط به خاطر پول؛ تبیین هزینه‌های مخفی پاداش و جریمه‏:‏ از روان‌شناسی تا اقتصاد. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی. ##توکلی، محمد جواد؛ ایمان رفیعی پیشوری. 1399. «نگاهی نظام‌مند به ورود ارزش‌های اسلامی در نظریات اقتصادی». اقتصاد اسلامی. ص5‌ـ‌24. ##توکلی، محمد جواد؛ عباس شفیعینژاد. 1391. «شاخص تولید خالص داخلی طیب». معرفت اقتصاد اسلامی. ش6. ص29‌ـ‌54.##ــــــــــ . 1398. شاخص تولید طیب. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##دایکما، اوگن. 1392. «هیچ دیدگاهی بدون دیدگاه قبلی (پیش‌ذهنیت) نیست». مترجم: محمود متوسلی. در توسعۀ اقتصادی؛ مفاهیم، مبانی نظری، رویکرد نهادگرایی و روش‌شناسی. تهران: سمت. ص417‌ـ‌442.##زرقا، محمد انس. 1382. «روششناسی اقتصاد اسلامی». اقتصاد اسلامی. ش10. ص113‌ـ‌142.##زریباف، سید مهدی. 1387. «نقدی بر ماهیت علم اقتصاد با رویکرد ارزشی». پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی. ش46. ص33‌ـ‌61.##سبحانی، حسن. 1370. «چگونگی و ارتباط و درجه بستگی علم اقتصاد با قضاوتهای ارزشی». مجلۀ تحقیقات اقتصادی. ش44. ص36‌ـ‌65.##سن، آمارتیا. 1377. اخلاق و اقتصاد. مترجم: ح. فشارکی. تهران: شیرازه.##ــــــــــ . 1378. «چرا فرهنگ اهمیت دارد؟». رائو ویجندرا؛ مایکل والتون. در: فرهنگ و کنش عمومی. مترجم: علی بختیاریزاده. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ عمومی. ##ــــــــــ . 1381. توسعه به‌مثابۀ آزادی. تهران: دستان.##صدر، سید محمد باقر. 1400ق. اقتصادنا. بیروت: دار التعارف للمطبوعات.##فوکویاما، فرانسیس. 1383. «سرمایۀ اجتماعی». تدوین لارنس هریسون و ساموئل هانتیگتون. در: اهمیت فرهنگ. تهران: امیرکبیر. ص205‌ـ‌223.##مصباح یزدی، محمد تقی. 1388. فلسفۀ اخلاق. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##مکلاپ، فریتز. 1381. «اقتصاد اثباتی و دستوری». نامۀ مفید. ش31. ص151‌ـ‌184.##هانتینگتون، ساموئل. 1383. «پیشگفتار: اهمیت فرهنگها». تدوین: لارنس هریسون و ساموئل هانتیگتون. در اهمیت فرهنگ تهران: امیرکبیر. ص27‌ـ‌32.##یغمائی، ابوتراب. 1394. «نقش ارزشهای غیرمعرفتی در ارزیابی معرفتی نظریههای علمی». راهبرد فرهنگ. ش32. ص31‌ـ‌48.##یوسفی، محمد رضا. 1375. «ارزشها و علم اقتصاد». نامۀ مفید. ش6. ##Bicchieri, Cristina. 2005. Grammar of Society: The Nature and Dynamics of Social Norms. Cambridge: Cambridge University Press.##Chapra, Mohammad U. 1992. Islam and the Economic Challenge. Beltsville: Amana Publications.##ــــــــــ . 2014. Morality and Justice in Islamic Economics and Finance. Edward Elgar.##Dykema, Eugene R. 1986. "No view without a viewpoint: Gunnar Myrdal". World Development, 14(2): P.147‌ـ‌163.##Eriksson, Lina. 2015. "Social Norms Theory and Development Economics". Policy Research Working Paper. No. 7450. World Bank.##Goulet, Denis. 1981. "In Defense of Cultural Rights: Technology, Tradition and Conflicting Models of Rationality". Human Rights Quarterly. 3(4): P.1-18.##Myrdal, Gunnar. 1965. "United Nations, Agriculture, and the World's Economic Revolution". Journal of Farm Economics, 47(4): P.889‌ـ‌899.##ــــــــــ . 1968. Asian Drama: An Inquiry into the Poverty of Nations. New York: Pantheon.##ــــــــــ . 1970. The Challenge of World Poverty. New York: Pantheon.##ــــــــــ . 1972 "How Scientific are the Social Science". Journal of Social Issues, 28(4): P.151‌ـ‌170.##North, Douglass. 1993. "The New Institutional Economics and Development". University Library of Munich, P.1‌ـ‌7.##Stenmark, Mikael. 2005a. "A Religously Partisan Science? Islamic and Christian Perspectives". Theology and Science, 3(1): P.23‌ـ‌38.##ــــــــــ . 2005b. "A Counter‌ـ‌Response on A Religiously Partisan Science". Theology and Science, 3(1): P.92‌ـ‌95.##Williamson, Oliver. 2000. "The New Institutional Economic: Taking Stock, Looking Ahead". Journal of Economic Literature. XXXVIII. P.595‌ـ‌613.## ##

بررسی انتقادی تأثیر الحاد تکاملی جدید بر مبانی علوم انسانی با محوریت آرای علامه مصباح یزدی ره A critical review of the influence of new evolutionary atheism on the foundations of human sciences, focusing on the opinions of Allameh Misbah Yazdi 1 1 نظریۀ تکامل را چارلز داروین ابتدا در دانش زیست‌شناسی مطرح کرد، اما گذشت زمان نشان داد این نظریه محدود به حوزۀ زیست‌شناسی نماند و امروزه در شاخه‌های مختلف علوم انسانی مورد توجه قرار گرفته است. در این میان، تفسیر الحادی از این نظریه را، که امروزه در بستر الحاد تکاملی جدید روی داده است، می‌توان از جمله موانع جدی به‌منظور اسلامی‌سازی علوم انسانی تلقی کرد. از سوی دیگر علامه مصباح یزدی را می‌توان از پیشگامان پروژۀ اسلامی‌کردن علوم اسلامی قلمداد کرد. مسئلۀ مقالۀ حاضر این است که تأثیر الحاد تکاملی جدید بر مبانی علوم انسانی با محوریت آرای استاد مصباح یزدی نقد و ارزیابی شود. گردآوری داده‌‌ها به روش کتابخانه‌ای-اسنادی و صورت گرفته و برای داوری از روش تحلیلی (عقلی) سود جسته‌ایم. یافتۀ پژوهش نشان می‌دهد دعاوی ملحدان جدید از حیث اشکالات معرفت‌شناختی، الهیاتی و دین‌شناختی به‌شدت آسیب‌پذیر است. 2 The theory of evolution was first proposed by Charles Darwin in the science of biology, but the passage of time showed that this theory was not limited to the field of biology and today it has been considered in various branches of human sciences. In the meantime, the atheistic interpretation of this theory, which has taken place today in the context of new evolutionary atheism, can be considered as one of the serious obstacles for the Islamization of human sciences. On the other hand, Allameh Misbah Yazdi can be considered one of the pioneers of the project of Islamization of Islamic sciences. The issue of the present article is to criticize and evaluate the impact of new evolutionary atheism on the foundations of human sciences, focusing on the opinions of Professor Misbah Yazdi. Data collection was done by library-documentary method and we have benefited from analytical (rational) method for judging. The findings of the research show that the claims of the new atheists are highly vulnerable in terms of epistemological, theological and theological problems. 37 54 2023/09/302023/09/30 1402/7/8 2023/05/312023/05/31 1402/3/10 امرالله قلی زاده Amrollah gholizadeh ایران Amrollah.gholizadeh@yahoo.com Atheism evolutionary atheism human sciences Allameh Misbah Yazdi theory of evolution الحاد الحاد تکاملی علوم انسانی علامه مصباح یزدی نظریۀ تکامل. ##باربور، ایان. 1392. دین و علم. ترجمۀ پیروز فطورچی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.##_______. 1362. علم و دین. ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##ریدلی، مارک. 1395. تکامل. ترجمۀ عبدالحسین وهابزاده. مشهد: جهاد دانشگاهی.##خسروپناه، عبدالحسین. 1393. در جست‌وجوی علوم انسانی. تهران: نشر معارف و شورای انقلاب فرهنگی.##شریفی، احمدحسین، 1395. روش‌شناسی علوم انسانی اسلامی. تهران: مرکز مطالعات و انتشارات آفتاب توسعه.##علی‌تبار، رمضان. 1394. «مبانی دین‌شناختی علوم انسانی و برایند روش‌شناختی آن». قبسات. سال بیستم. شمارۀ 76. صص 52-31.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1370. آموزش فلسفه. جلد 1 و 2. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.##________________. 1360. ایدئولوژی تطبیقی. جلد 1 و 2، قم: مؤسسۀ در راه حق.##________________. 1392. رابطۀ علم و دین. تحقیق و نگارش: علی مصباح. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##________________. 1400. مبانی علوم انسانی اسلامی. چاپ دوم. قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##________________. 1384. معارف قرآن (راه و راهنماشناسی). چاپ پنجم. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##مصباح یزدی، محدتقی و دیگران. 1377. «میزگرد روش‌شناسی فهم متون دینی». معرفت. سال ششم. شمارۀ 24. صص 19-8.##ندایی، هاشم. 1372. «سلسلۀ گفت‌و‌شنودهایی درمورد مباحث بنیادی علوم انسانی: گفت‌وگو با استاد محمدتقی مصباح یزدی». فصلنامۀ مصباح. سال دوم، صص 24-9.##Dawkins, R. 1996. Climbing Mount Improbable. New York: Nork Norton.##__________. 2006. The God Delusion. Boston: Houghton Mifflin.##__________. 1989. The Blind watchmaker. Harlow: Longman.##__________. 1976. The Selfish Gene. Oxford: oxford university Press.##__________. 2011. The Magic of Reality. New York: Free Press.##Freud, S. 2004. Totem and Taboo. London & New York: Routledge.##Harvey, V. A. 1995. Feuerbach and the Interpretation of Religion. Cambridge: Cambridge University.##Haught, John F . 2008. God and the New Atheism. Louisville: London.##Pals, D. L. 1996. Seven Theories of Religion. New York & Oxford: Oxford University.##Plantinga. A. 2011. Where the Conflict Really Lies. Oxford: University Press.##Ruse, M. 2001. Methodological Naturalism under Attack. In R. Penoock (Ed.), Intelligent Design Creationism and Its Critics, London, England, A Bradford Book.## ##

کاربست‌های مشروع زبان در تفسیر قانون مدرن Legitimate uses of language in the interpretation of modern law 1 1 توجه به تأثیرات زبان در قانون ذیل مراحل تقنین، اجرا و تفسیر یک متن قضایی می‌تواند یکی از عوامل رشد هر نظام حقوقی تلقی شود؛ امر مهمی که در نظام حقوقی ما به غفلت و اجمال برگزار شده است. این تحقیق با استفاده از روش توصیفی و کتابخانه‌ای به کشف کاربردهای زبان در قانون پرداخته است. فرضیه اثبات‌شده نشان می‌دهد رابطۀ معناداری میان زبان‌شناسی قانون مدرن در توجه به متن، قصد و زمینۀ اجتماعی فهم قانون وجود دارد که می‌تواند به‌صورت استدلال‌ورزی غایت‌نگر به قراین منضبط، ارزش‌های اخلاقی نظام‌مند، پیامدگرایی و ابهام مشروع در تفسیر دست‌مایۀ قوانین آیین دادرسی یا قوانین آیین‌نامۀ داخلی پارلمان صورت بگیرد تا ارتقای حاکمیت عینی و عملی قانون را محقق کند. 2 Paying attention to the effects of language in the law in the stages of enactment, implementation and interpretation of a judicial text can be considered as one of the growth factors of any legal system; An important matter that has been neglected in our legal system. This research has explored the uses of language in law using descriptive and library methods. The proven hypothesis shows that there is a meaningful relationship between the linguistics of modern law in regard to the text, intention and social context of the understanding of the law, which can be used as an end-oriented reasoning towards disciplined evidence, systematic moral values, consequentialism and legitimate ambiguity in the interpretation of the rules of procedure or internal regulations. Parliament should be held to promote objective and practical rule of law. 55 76 2023/09/302023/09/302023/09/30 1402/7/8 2023/05/312023/05/312023/05/31 1402/3/10 سیداحسان رفیعی علویی Seyyed Ehsan Rafiei Alavi ایران com.gmail@272r فاطمه منتظر Fatemeh Montazer ایران Language law interpretation philosophy of jurisprudence and law زبان قانون تفسیر فلسفۀ فقه و حقوق. ##اشرف، احمد. 1359. موانع تاریخی رشد سرمایه‌داری در ایران: دورۀ قاجاریه. تهران: زمینه.##آقایی، کامران. 1388. مکتب‌های تفسیری در حقوق بر بنیاد هرمنوتیک حقوقی. تهران: میزان.##جعفری لنگرودی، محمدجعفر. 1383. مقدمۀ عمومی علم حقوق. چاپ نهم. تهران: گنج دانش.##جعفری‌تبار، حسن. 1388. فلسفۀ تفسیری حقوق. چاپ اول (ویرایش جدید). تهران: شرکت سهامی انتشار.##سرل، جان. آر. 1387. افعال گفتاری. ترجمۀ محمدعلی عبداللهی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.##الطریحی، فخرالدین. 1367. مجمع‌البحرین. جلد 2. چاپ دوم. قم: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##عمید، حسن. 1389. فرهنگ فارسی عمید. چاپ اول. تهران: راه رشد.##کاتوزیان، ناصر. 1377. فلسفۀ حقوق. چاپ اول. تهران: شرکت سهامی انتشار.##مارمور، آندره. 1392. فلسفۀ حقوق. چاپ اول. ترجمۀ سعید عابدی و مجید نیکویی. تهران: نگاه معاصر.##واعظی، احمد. 1380. درآمدی بر هرمنوتیک. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.##111. _________. 1399 الف. هرمنوتیک حقوقی. چاپ اول. تهران: بوستان کتاب.##__________. 1399 ب. زبان فقه و حقوق. چاپ اول. تهران: بوستان کتاب.##Berman, M. N. (2018). “Our Principled Constitution”. University of Pennsylvania Law Review. Vol. 166. No. 6. Pp. 1325–1413.##D’Amato, A. (1993). On the connection Between and Justic, Davis Law Review. Available at: http://anthony damato. Law. northwestern. Ed u/ A 93 b.##Dworkin, R. (1986). Law’s Empire. Cambridge: Harvard University Press.##Ekins, R. (2012). The Nature of Leaislative Intent. Oxford University Press.##Endicott, T. (2000). Vagueness in Law. Newyork: Oxford University Press. First.##E________. (2004). “Law and Language”. In: The Oxford handbook of Jurisprudence and Philosophy of Law. Ed by Coleman and Shafiro. Oxford University Press.##E________. (2014). Interpretation and Indeterminacy. Jerusalem Review of Legal Studies.##E________. (2021). Law and Language.The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2022 Edition). Edward N.Zalata (ed).##Gadamer, H. G. (1994). Truth and Method. Continum newyork.##Greenberg, M. (2011). “Legislation as Communication”. In philosophical foundations of language in the law, edited dy Marmor and Soames.##Hart, H. L. A. (1961). The Concept of Law. London: Oxford University Press.##Leiter, B. (2004). “Law and Objectivity”. In the Oxford handbook of jurisprudence and philosophy of law, Ed by Jules Coleman and Scott Shapiro.##Lyons, D. (1999). Open and Possibility of Legal Interpretation. Available at: www.ssrn.Com/ abstract=212328.##Marmor, A., and Soames, S. (2011). Philosophical Foundations of Language in the Law. Oxford University Press.##Marmor, A. (2001). Positive Law and Objective Values. Oxford University Press.##_________. (2012). Varieties Vagaeness in the Law. Available at: www.ssrn.com/ abstract=2039076.##M_________. (2014). The Language of Law. Oxford University Pree.##Raz, J. (2006). Law and Morality. Ed Brian H. Bix. Routledge.##Scalia, A. (1997). “Amatter of interpretation”. In: Federal Courts and -the law.##Searle, J. (1969). Speech Acts, an Essay in the philosophy of language. Cambridge University Press.##Soames, S. (2011). “The Value of Vaguenss”. In: Philosophical Foundation of Language In The Law.##Stavropoulos, N. (1996). Objectivity in Law. Oxford Clarendon Press.## ##

استعارۀ «ظرف مُتَسِع» مبنایی برای نظریه‌پردازی در باب یادگیری A critical examination of the foundations of learning theories in contemporary psychology from the perspective of the "expanding vessel" metaphor 1 1 نظریه‌های یادگیری را می‌توان به دو بخش کلی فلسفی و روان‌شناختی تقسیم کرد. با وجود نظریه‌های روان‌شناختی متعدد دربارۀ یادگیری، معدود کسانی مانند کریستوفر وینچ و پیتر جارویس از بعد فلسفی نیز به بحث یادگیری پرداخته‌اند. نظریه‌پردازی در باب یادگیری نیز همچون سایر مباحث علوم انسانی، مبتنی بر دیدگاه نظریه‌پرداز در باب ماهیت انسان است. با استفاده از بیانی نورانی از امیرمؤمنان (ع) که حاکی از تجرد نفس است، ما اصطلاح استعارۀ ظرف مُتَسِع را جعل کردیم و معتقدیم براساس آن می‌توان مبنایی برای نظریه‌ای دربارۀ یادگیری ابداع کرد. مطابق استعارۀ مذکور، دیدگاه‌های مکانیکی مانند رفتارگرایی و پردازش اطلاعات دربارۀ یادگیری - که علم و معرفت را تنها به اطلاعات و یادگیری را به انتقال اطلاعات تنزل می‌دهند- نقد می‌شوند. هدف از تألیف این مقالۀ توصیفی-تحلیلی ارائۀ مبنایی برای نظریه‌پردازی در باب یادگیری براساس دیدگاه اسلامی است که بر بنیاد آن می‌توان نظریه‌های روان‌شناختی موجود را که مبتنی بر فلسفه‌های خاص غربی است به چالش کشید. ما بر مبنای استعارۀ ظرف مُتَسِع نظریه‌های یادگیری را از سه منظر جهان‌بینی، تجرد نفس و علم‌گرایی نقد کرده‌ایم. استعارۀ مذکور دلالت‌هایی برای یادگیری، هدف تعلیم‌ و تربیت و برنامۀ درسی دارد که در پایان مقاله به آن‌ها اشاره شده است. 2 Learning theories can be divided into two general philosophical and psychological parts. Despite the existence of numerous psychological theories about the learning a few people such as Christopher Winch and Peter Jarvis have also discussed learning from a philosophical perspective. Theorizing about learning, like other topics in the humanities, is based on the theorist's view of human nature. The first Imam of the Shiites in a famous statement said: "the capacity of any vessel is narrowed by placing something in it, except for the vessel of knowledge, which is further filled by knowledge." Using this expression, which implies the abstraction of the soul, we created the metaphor of the expanded vessel, and we believe that based on this metaphor, a basis for a theory of learning can be devised. According to this metaphor, mechanical perspectives such as information processing on learning - which reduce knowledge to information alone and learning to the transmission of information - are criticized. The purpose of this descriptive-analytical article is to provide a basis for theorizing about learning from an Islamic perspective, based on which existing psychological theories which are based on specific Western philosophies can be challenged. Based on the metaphor of the expanded vessel, we have criticized theories of learning from three perspectives: worldview, abstraction of the soul, and scientism. The metaphor has implications for learning, the purpose of education, and the curriculum mentioned at the end of the article. 77 98 2023/09/302023/09/302023/09/302023/09/30 1402/7/8 2023/05/312023/05/312023/05/312023/05/31 1402/3/10 حبیب کارکن بیرق Habib Karkon Beiraq ایران habib.karkon@yahoo.com Metaphor expanded vessel learning soul knowledge behaviorism information processing. استعاره ظرف مُتسِع یادگیری نفس علم رفتارگرایی پردازش اطلاعات. ##قرآن کریم.##نهج البلاغه.##ابن سینا. 1386. الاشارات و التنبیهات (النمط السابع). ترجمه و شرح آیت‌ا... احمد بهشتی. قم: بوستان کتاب.##استرنبرگ، رابرت. 1387. روان‌شناسی شناختی؛ ترجمه دکترسید کمال خرازی و دکتر الهه حجازی. تهران: سمت.##البحرانی، کمال الدین میثم بن علی بن میثم. 1420 ق. شرح نهج البلاغه. بیروت: دارالثعلین.##پستمن، نیل.1385. تکنوپولی (تسلیم فرهنگ به تکنولوژی). ترجمۀ صادق طباطبایی. تهران: اطلاعات.##تمیمی آمدی، عبدالواحد.1410 غرر الحکم و درر الکلم. تحقیق: سید مهدی رجائی، قم: دار الکتاب الاسلامی.##جرجانی، عبدالقاهر. 1374. اسرار البلاغه. ترجمۀ جلیل تجلیل. تهران: دانشگاه تهران.##حافظ‌نیا، محمدرضا. 1392 مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: سمت.##حسننیا، سمیه؛ شمشیری، بابک. 1398. «بررسی تطبیقی فرایندهای یادگیری مشاهده‌ای بندورا در قرآن». رویش روانشناسی. سال هشتم. شمارۀ 3. صص 174-167.##حسینی، افضل‌السادات؛ الیاسی، تحسیم؛ عبدالکریمی، بیژن؛ سجادی، سید‌مهدی؛ 1397. «مفهوم استعاره و کارکرد آن در حوزۀ زبان و اقتضائات آن در تعلیم و تربیت». اندیشه‌های نوین تربیتی. دورۀ چهاردهم. شمارۀ 4. صص 61-39.##دکارت، رنه. 1381. تأملات در فلسفۀ اولی. ترجمۀ احمد احمدی. تهران: انتشارات سمت.##زنگویی، اسدالله؛ شعبانی ورکی، بختیار؛ فتوحی، محمود؛ مسعودی، جهانگیر. 1389. «استعاره: مفهوم، نظریه‌ها و کارکردهای آن در تعلیم و تربیت». مبانی تعلیم و تربیت. سال یازدهم. شمارۀ 1. صص 108-77.##سیف، علی‌اکبر. 1380. «نظریۀ سازندگی یادگیری و کاربردهای آموزشی آن». تعلیم‌ و تربیت. شمارۀ 65. صص 76-61.##شارعپور، محمود. 1387. جامعهشناسی آموزش و پرورش. تهران: سمت.##شعبانی، حسن. 1391 روش تدریس پیشرفته. تهران: سمت.##شمیسا، سیروس. 1379 بیان و معانی، تهران: فردوس.##شولتز، دوان پی؛ سیدنی، آلن. 1387. تاریخ روانشناسی نوین. ترجمۀ علی‌اکبر سیف و پاشا شریفی. تهران: نشر دوران.##صرفی، محمدرضا؛ ورناجی مژگان. 1392. «فرایند یادگیری با تکیه بر آیات قرآن کریم و اشعار مثنوی معنوی». ادبیات تعلیمی. دورۀ پنجم. شمارۀ 20، صص 72-35.##طباطبایی، سید محمدحسین. 1378. المیزان فی تفسیر القرآن. جلد 1 و 13. ترجمۀ سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.##_________________. 1422. نهایه الحکمه. تصحیح و تعلیق شیخ عباس علی زارعی سبزواری. قم. مؤسسۀ النشر الاسلامی التابعه لجماعۀ المدرسین.##فولکیه، پل. 1377 فلسفۀ عمومی یا مابعدالطبیعه. ترجمۀ یحیی مهدوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##قصوری درگاهی، رخساره؛ جاویدی کلاته جعفرآبادی، طاهره؛ شعبانی ورکی، بختیار؛ الهی خراسانی، مجتبی. 1399 «ظرفیت استعارۀ متناظر در کشف مبانی تعلیم‌ و تربیت اسلامی». پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. شمارۀ 47. صص 32-5.##کاپلستون، فریدریک چارلز. 1393. تاریخ فلسفه. ج 1. ترجمۀ سید جلال‌الدین مجتبوی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##کاردان، علی‌محمد. 1387. سیر آرای تربیتی در غرب. تهران: سمت.##کدیور، پروین. 1386. روان‌شناسی یادگیری. تهران: سمت.##کرمی، حسین. 1385 انسان شناخت، تطبیقی در آرای صدرا و یاسپرس. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. ##گوتک، جرالد. ال. 1388. مکاتب فلسفی و آرای تربیتی. ترجمۀ دکتر محمدجعفر پاک‌سرشت. تهران: سمت.##لاک، جان. 1381. جستاری در فهم بشر. تلخیص پیستون پرینگال. ترجمۀ صادق رضازاده شفق. تهران: شفیعی.##لاندین، رابرت ویلیام. 1382. نظریه‌ها و نظام‌های روان‌شناسی. ترجمۀ یحیی سید مهدوی. تهران: نشر ویرایش.##لطف‎آبادی حسین. 1391. روان‌شناسی تربیتی. تهران: سمت.##مجلسی، محمدباقر. 1403. بحار الانوار الجامعه لِدُرر اخبار الائمه الاطهار. جلد 75. بیروت: مؤسسۀ الوفاء.##محمدی چابکی، رضا؛ وجدانی، فاطمه؛ بیطرفان، فاطمه سادات. 1399 «استعارۀ تربیتی سفر». علوم تربیتی از دیدگاه اسلام. سال هشتم. شمارۀ 14، صص 141-121.##محمدی، محمود؛ حسینی، افضل‌السادات؛ برخورداری، رمضان. 1397. «کاربرد نظریۀ استعاره مفهومی لیکاف در آموزش تفکر خلاق». روان‌شناسی شناختی. دورۀ ششم. شمارۀ 4، صص 46-35.##المعتزلی، ابن ابی الحدید. 1415 ق. شرح نهج‌البلاغه. تقدیم و تعلیق: الشیخ حسین الاعلمی. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.##مکارم شیرازی، ناصر. 1374. تفسیر نمونه. جلد 26. تهران: دار الکتب الاسلامیه.##_______________. 1386. پیام امام امیرالمؤمنین (ع). تهران: دار الکتب الاسلامیه.##میلر، جی. پی. 1387. نظریه‌های برنامۀ درسی. ترجمۀ محمود مهرمحمدی. تهران: سمت.##هاشمی، احمد. 1388. جواهر البلاغه. جلد 2. ترجمه و شرح: حسن عرفان. قم: بلاغت.##هرگنهان، بی آر. 1395 تاریخ روان‌شناسی. ترجمۀ یحیی سید محمدی. تهران: نشر ارسباران.##Ahmady, S; Yaghmaei, M; Arab, M. and Monajemi, A. 2016 “Metaphor in Education: Hidden but Effective”. Journal of Medical Education. Vol. 15. No. 1. pp. 57-52.##Audi, R., 2003 Epistemology (A Contemporary Introduction to the Theory of Knowledge). London: Routledge.##Bunnin, N. and Yu, J. 2004. The Blackwell dictionary of Western philosophy. Oxford: Blackwell.##Hacker, P. M. S. 2012. “The Sad and Sorry History of Consciousness: being among other things a challenge to the ‘consciousness studies community”. Royal Institute of Philosophy Supplements. Vol. 70. pp. 168-149.##Heersmink, R. 2017 “A Virtue Epistemology of the Internet: Search Engines, Intellectual Virtues and Education”.Social Epistemology. Vol. 32. Nol. 1. pp. 12-1.##Heil, J. 1999. Philosophy of Mind. London and New yourk: Routledge.##Hergenhahn, B. R, and Olson, M. H. 1997. An introduction to theories of learning. Upper saddle river, NJ: prentice-Hall.##Jarvis, P. 2005. “Towards a philosophy of human learning: an existentialist perspective”. Human learning: A holistic perspective. Jarvis, P. and Parker, S. (Eds.) London: Routledge. pp.1-15.##Lakoff, G. and Johnson, M. 2003. Metaphors we live by. Chicago and London: University of Chicago Press.##Lakoff, G. 1987. Women, Fire, and Dangerous Things. Chicago and London: The University of Chicago Press.##Ornstein, A. C., & Hunkins, F. P. 2018. Curriculum: Foundations, Principles, and Issues. England: Pearson Education Limited.##Schunk, D. H. 2012. Learning theories: An educational perspective. Upper saddle river, NJ: prentice-Hall.##Sheppard, S. 2001. “Does Mind Matter? Education and Conceptions of Mind”. Educational Theory. No. 2. pp. 258-243.## ##

روش‌های نظریه‌پردازی براساس متون دینی در مطالعات علوم انسانی (مرور بازۀ 1380 تا 1400 ش) Theorizing Methods of Religious Texts in the Humanities Studies (Review of the Period 1380 to 1400 1 1 نظریه‌پردازی براساس متون دینی (قرآن و حدیث)، بعد از توسعه و تعمیق مباحث امکان و همچنین ضرورت و مبانی تولید دانش دینی، به‌شکلی جدی مدنظر قرار گرفت؛ بنابراین در سال‌های اخیر آثار متعددی منتشر شده‌اند که به‌دنبال استخدام، محک و ابداع فرایندهایی برای استنباط نظریه‌های علمی از متون دینی هستند. شناخت این تلاش‌ها کمک شایانی به همۀ دغدغه‌مندان عرصۀ نظریه‌پردازی اسلامی می‌‌کند تا ضمن بهره‌گیری از داده‌ها و روش‌های تولیدشده، از آن‌ها برای تکامل این مسیر استفاده کنند، اما با این همه، این آثار را افراد متعدد، در رشته‌های مختلف علوم انسانی، در مراکز علمی متعدد و در نشریات علمی گوناگون تألیف کرده‌اند؛ از این‌رو آگاهی از مجموعۀ داده‌های این قلمرو نیازمند مطالعه‌ای به روش «مرور روایتی» است تا بستر شناخت بهتر و معرفی میزان راه پیموده شده و مقایسۀ روش‌های ابداعی یا استخدامی فراهم شود؛ بنابراین مقالۀ حاضر به شناخت و معرفی روش‌هایی پرداخته است که منتج به نظریه‌پردازی علمی از متون دینی می‌شوند یا دست‌کم ارائه‌دهندگان، به غرض نظریه‌پردازی از متون دینی طراحی و عرضه ‌کرده‌اند. همچنین نشان می‌دهد در مقالات و کتاب‌هایی که به زبان فارسی در بازۀ 1380 تا ابتدای 1400 شمسی در ایران منتشر شده‌اند، پانزده روش برای نظریه‌پردازی از متون دینی، استخدام یا ابداع شده‌اند. در این میان، نیمی از نظریه‌پردازی‌ها با دو روش تحلیل محتوای کیفی و نظریۀ داده‌بنیاد انجام شده‌اند. 2 Today, the theorization of religious texts (Qur'an and Hadith) has been seriously considered, of course, after developing the issues of possibility, necessity and foundations of religious knowledge production. In recent years, many works have been published that attempt to apply, test, and invent procedures for deriving scientific theories from religious texts. Recognizing these efforts will help all those involved in the field of Islamic theorizing to use the data and methods produced to develop this path, but despite all this, these works have been authored by many people, in different fields of human sciences, in different scientific centers, and in different scientific publications; Therefore, the knowledge of the dataset in this area requires a study in the "narrative review" method to provide a platform for better understanding and presentation of the progress made and comparison of creative or employment methods; Therefore, the present article has identified and presented the methods that lead to the scientific theorization of religious texts, or at least the presenters have designed and presented them for the purpose of theorizing religious texts. It also shows that in the articles and books published in Persian language in Iran between 1380 and the beginning of 1400, fifteen methods of theorizing religious texts were used or invented. Meanwhile, half of the theorizing was done with two methods of qualitative content analysis and grounded theory. 99 144 2023/09/302023/09/302023/09/302023/09/302023/09/30 1402/7/8 2023/05/312023/05/312023/05/312023/05/312023/05/31 1402/3/10 مهدی کمانی نجف آبادی Mahdi Kamani Najafabadi ایران mahdi.kamani@gmail.com theorizing method Islamic theorizing religious knowledge religious theory Islamic humanities Islamic paradigm humanities research method. روش نظریه‌پردازی نظریه‌پردازی اسلامی دانش دینی نظریۀ دینی علوم انسانی اسلامی پارادایم اسلامی روش تحقیق در علوم انسانی. ##سلامی‌مهر، یعقوب؛ اسمعیلی، زهره؛ سرمدی، محمدرضا؛ صفایی، طیبه. 1399. «طراحی مدل مفهومی مراحل تربیت مبتنی بر دیدگاه اسلام و دلالت‌های تربیتی آن (استراتژی تئوری دادهبنیاد متنی)». پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی. شمارۀ 46. صص 220-199.##افتخاری، اصغر. 1393. مقاومت در اسلام. چاپ اول. تهران: مؤسسۀ مطالعات اندیشه‌سازان نور.##ایازی، علی‌نقی؛ ربانی خوراسگانی، علی. 1393. «موانع اجتماعی تفکر در الگوی اسلامی پیشرفت براساس نظریهپردازی دادهمحور از قرآن». جامعه‌شناسی کاربردی. دورۀ بیست‌و‌پنجم. شمارۀ 2 (پاپی 2). صص 96-81.##ایمان، محمدتقی؛ نوشادی، محمودرضا. 1390. «تحلیل محتوای کیفی». عیار پژوهش در علوم انسانی. شمارۀ 4. صص 44-15.##ایمان، محمدتقی. 1390. مبانی پارادایمی روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##ایمان‌زاده، علی؛ فرهادی، مهلا. 1397. «تبیین مدل ارتقای عدالت جنسیتی در جوامع اسلامی از دیدگاه نهجالبلاغه براساس نظریۀ زمینه‌ای». زن و جامعه. سال نهم. شمارۀ 2. صص 68-35.##باقرزاده، اصغر؛ احمدوند، علی‌محمد؛ دهقان، نبیالله؛ سنجقی، محمدابراهیم؛ دهقان ده‌جمالی، کاظم. 1398. «نظریۀ مدیریت دانش اسلامی؛ تبیین مبانی و اصول». تحقیقات بنیادین علوم انسانی. دورۀ پنجم. شمارۀ 2. صص 150-117.##بستان، حسین. 1392 الف. گامی بهسوی علم دینی (2)؛ روش بهره‌گیری از متون دینی در علوم اجتماعی. چاپ دوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بستان، حسین. 1392 ب. نظریه‌سازی دینی در علوم اجتماعی با تطبیق بر جامعه‌شناسی خانواده. چاپ اول. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بستان، حسین. 1392 ج. «کوششی نظری در جهت ساخت مدل اسلامی ثبات خانواده». مطالعات زن و خانواده. دورۀ اول. شمارۀ 1. صص 98-69.##بستان، حسین. 1395 الف. «روش نظریه‌سازی دینی در علوم اجتماعی». روش‌شناسی علوم انسانی. شمارۀ 86. صص 142-121.##بستان، حسین. 1395 ب. «کوششی در جهت ساخت نظریۀ عرفیشدن براساس متون اسلامی». اسلام و علوم اجتماعی. دورۀ هشتم. شمارۀ 15. صص 62-35.##بشیری، ابوالقاسم. 1393. «نظریۀ انگیزش در اندیشۀ دینی». روان‌شناسی و دین. دورۀ هفتم. شمارۀ 2 (پیاپی 26). صص 60-39.##بلیکی، نورمن. 1391. پارادایم‌های تحقیق در علوم انسانی. چاپ اول. ترجمۀ سید حمیدرضا حسنی؛ محمدتقی ایمان؛ سید مسعود ماجدی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بهمنی، سعید. 1397. نظریهپردازی قرآن بنیان؛ رهیافتهای توسعۀ روش نظریه‌پردازی قرآن‌بنیان سید محمدباقر صدر. چاپ اول. قم: انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.##پسندیده، عباس. 1399. «مدل مفهومی ظرفیت‌سازی اخلاق برای فهم نشانه‌های توحیدی». اخلاق‌پژوهی. دورۀ سوم. شمارۀ 7. صص 46-25.##ترک‌زاده، جعفر. 1388. «روش پژوهش فرایند چرخه‌ای تحلیل، روشی برای گردآوری، تحلیل و استنتاج از داده‌های کیفی پربُعد در مسیر توسعۀ دانش مدیریت اسلامی». روش‌شناسی علوم انسانی. دورۀ پانزدهم. شمارۀ 61. صص 142-123.##تقوی، محمدرضا. 1390. «نظریۀ پردازش، پذیرش و پرورش دین: رویکردی نرم برای انتقال فرهنگ ایثار و شهادت». تربیت اسلامی. شمارۀ 12. صص 103-75.##حدادزاده، مهدی. 1397. «تدوین مدل اسلامی شهود در تصمیمگیری راهبردی». مدیریت در دانشگاه اسلامی. شمارۀ 15. صص 199-179.##حسنی، سید حمیدرضا. 1399. درآمدی بر پارادایم اجتهادی دانش عملی. چاپ دوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##حسینی کمال‌آبادی، سید مرتضی. 1396. کتاب نظریه. چاپ اول. تهران: آفتاب توسعه.##خاکی، غلامرضا. 1391. روش تحقیق در مدیریت. چاپ دوم. تهران: نشر فوژان.##خسروپناه، عبدالحسین. 1393. در جست‌وجوی علوم انسانی اسلامی، تحلیل نظریه‌های علم دینی و آزمون الگوی حکمی- اجتهادی در تولید علوم انسانی اسلامی. چاپ اول. قم: نشر معارف.##داناییفرد، حسن. 1388. «روششناسی عمومی نظریهپردازی». روش‌شناسی علوم انسانی. شمارۀ 58. صص 32-7.##سادات حسینی، اکرم السادات. 1393. نظریۀ پرستاری حکیمانه (نظریه‌ای نو در پرستاری براساس متون اسلامی). چاپ اول. تهران: اندیشۀ رفیع.##ستوده، محمد؛ بهروزی‌لک، غلامرضا؛ میرچراغ خانی، حسین. 1398. «الگوی جهاد در قرآن و ظرفیت‌های راهبردی آن در حل بحران‌های جهان اسلام». پژوهش‌های سیاست اسلامی. دورۀ هفتم. شمارۀ 15. صص 271-296.##سعیدی، علی؛ زریباف، سید مهدی؛ ناسخیان، علیاکبر. 1394. «عدالت بهمثابۀ روش؛ سیر رویکردهای روش‌شناختی در اقتصاد اسلامی». مطالعات اقتصاد اسلامی. شمارۀ 15. صص 178-147.##سعیدی، محمدمسعود. 1399 الف. «نظریۀ معنویت در قرآن بر پایۀ روش نظری زمینه‌ای». کتاب قیم. دورۀ دهم. شمارۀ 22. صص 212-185.##سعیدی، محمدمسعود. 1399 ب. نظریۀ معنویت در قرآن. چاپ اول. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.##سلیمی، علی. 1395. «تحلیل پاره‌فرهنگی در نظریۀ قرآنی کجروی». اسلام و علوم اجتماعی. دورۀ هشتم. شمارۀ 15. صص 34-5.##سلیمی، علی. 1396. «رویکرد بزه‌دیده‌شناختی در نظریۀ قرآنی کجروی». معرفت فرهنگی اجتماعی. سال هشتم. شمارۀ 4. صص 44-23.##سلیمی، علی. 1397. «کاربرد تحلیل محتوای کیفی در استخراج تحلیل‌های اجتماعی قرآن کریم: گزارشی تحلیلی از روش یک تحقیق». روش‌شناسی علوم انسانی. دورۀ بیست‌و‌چهارم. شمارۀ 97. صص 99-75.##سوادی، محمدعلی. 1399. نظریهپردازی و روششناسی در اندیشۀ سیاسی اسلام. چاپ اول. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.##سهرابی، محمدرضا. 1392. «اصول نگارش مقالات مروری». پژوهنده (مجلۀ پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی). سال هجدهم. شمارۀ 2 (پیاپی 92). صص 56-52.##شریفی، احمدحسین. 1397 الف. «روش اکتشاف نظریه از منابع و متون دینی». روش‌شناسی علوم انسانی. دورۀ بیست‌و‌چهارم. شمارۀ 94. صص 22-7.##شریفی، احمدحسین. 1397 ب. نظریه‌پردازی اسلامی در علوم انسانی. چاپ اول. تهران: آفتاب توسعه.##شکوری، مجتبی؛ حاجی‌اکبری، فاطمه؛ شمشیری، رحیمه. 1399. «بازنگری هرم مازلو در مقایسه با مدل قرآنی نیازهای انسانی براساس گونهشناسی جزاهای اخروی». تحقیقات علوم قرآن و حدیث. دورۀ هفدهم. شمارۀ 2 (پیاپی 46). صص 106-65.##شورچه، عبدالحسین. 1397. کرسی نظریه‌پردازی تفسیر موضوعی میان‌رشته‌ای قرآن. چاپ اول. قم: نشر المصطفی.##تنکارد جیمز ویلیام؛ شومیکر، پاملاجی؛ ال لاسور، دومینک‌. 1387. نظریه‌سازی در علوم اجتماعی. ترجمۀ محمد عبداللهی. تهران: انتشارات جامعهشناسان.##صادقی مال ‌امیری، منصور. 1392. «طراحی مدل تحلیل رفتار مصرفکننده براساس آموزه‌های اسلام». اندیشۀ مدیریت راهبردی. شمارۀ 13. صص 156-123.##صیدزاده، حیدر؛ سپهوند، رضا. 1397. «الگوی تقویت خودکنترلی در منابع انسانی سازمانها مبتنی بر آموزه‌های قرآنی». پژوهش‌های قرآنی. دورۀ بیست‌و‌سوم. شمارۀ 87. صص 31-4.##طیوری، امیر؛ عبدخدایی، زهرا. 1398. «تفاوت مرور روایتی و مرور نظام‌مند». آموزش در علوم پزشکی. شماره‌های 18 و 19. صص 168-166.##عباسزاده، روحالله؛ خانمحمدی، کریم؛ مریجی، شمسالله. 1397. «مؤلفه‌های نظریۀ هنجاری رسانه‌های جمعی در قرآن کریم». اسلام و علوم اجتماعی. دورۀ دهم. شمارۀ 19. صص 48-25.##عبدالهی نیسیانی، علی؛ رضاییان، علی. 1396. «تحلیلی قرآنی در تبیین مدل ابهامگریزی انسان بهعنوان یک مدل توصیفی از رفتار انسان». تعامل انسان و اطلاعات. دورۀ چهارم. شمارۀ 2. صص 30-17.##_____________________________. 1397. «مدل رفتار انسان در مواجهه با دو ساحت مطلوبیت-نامطلوب؛ تحلیلی قرآنی، رویکردی مدیریتی». اندیشۀ مدیریت راهبردی. شمارۀ 2 (پیاپی 2). صص 55-18.##_____________________________. 1399. «تبیین قرآنی مدل وابستگی به منابع؛ تحلیل رفتاری بحران ناشی از ریزش بورس تهران». اقتصاد اسلامی. شمارۀ 80. صص 106-81.##عبدالهی، علی. 1397. «روش تحلیل محتوای کیفی تطبیقیافته بهمنظور تحقیق در متن قرآن کریم؛ ارائۀ یک مطالعۀ موردی در علوم رفتاری». آموزه‌های قرآنی. شمارۀ 28. صص 56-27.##عبدلی مسینان، مرضیه. 1397. استخراج، تحلیل و ارزیابی مدل‌های اجتهادی در روش‌شناسی تولید علوم انسانی اسلامی. رسالۀ دکتری. قم: دانشگاه معارف اسلامی.##ع_________________. 1399. مدل‌های روش‌شناختی تولید علوم انسانی اسلامی در پرتو حکمت و اجتهاد. چاپ اول. قم: دفتر نشر معارف.##عبدلی‌نژاد، رقیه؛ شکیبایی، علیرضا؛ صالحی آسفیجی، نورالله. 1398. «تحلیل رکودها و رونق‌های اقتصادی از منظر نظام اقتصادی اسلام با رویکرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد». اقتصاد اسلامی. دورۀ نوزدهم. شمارۀ 73. صص 90-59.##عترت‌دوست، محمد. 1397. «تحلیل محتوای کیفی شبکۀ معنایی «قدرت»؛ تلاشی برای فهم الگوی «قدرت نرم» در قرآن کریم». مطالعات قرآن و حدیث. دورۀ دوازدهم. شمارۀ 1 (پاپی 1). صص 114-83.##عربشاهی کریزی، احمد. 1392. «الگوی سازمان متعالی براساس قرآن کریم». مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی. شمارۀ 12. صص 122-99.##علیپور، مهدی؛ حسنی، حمیدرضا. 1390. پارادایم اجتهادی دانش دینی. چاپ دوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##کافی، مجید. 1392. نظریۀ اجتماعی ارتباط در قرآن. رسالۀ دکتری. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##ک_________. 1394. نظریه‌پردازی؛ گامی بهسوی تولید علم دینی، نظریۀ اجتماعی ارتباط در قرآن. چاپ اول. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##ک_________. 1397. سبک زندگی اجتماعی با تأکید بر آیات قرآن. چاپ اول. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##کافی، مجید؛ جمشیدی‌ها، غلامرضا. 1391. «مدل روششناختی نظریهپردازی در علوم انسانی اسلامی». روششناسی علوم انسانی. دورۀ هجدهم. شمارۀ 72. صص 109-81.##ک____________________________. 1392. «مؤلفه‌های نظریۀ اجتماعی براساس مبانی شناخت جامعه در قرآن». آموزه‌های قرآنی. سال دهم. شمارۀ 17. صص 118-95.##کریمی، مصطفی. 1398. «فرایند نظریه‌پردازی قرآنی در حوزۀ تفسیر موضوعی». مطالعات قرآن و حدیث. دورۀ سیزدهم. شمارۀ 1 (پیاپی 25). صص 217-189.##کمانی نجف‌آبادی، مهدی. 1397. تفسیر موضوعی روایی، چیستی، مبانی و روش. چاپ اول. قم: دارالحدیث.##منطقی، محسن. 1397. «کاوشی در روش اجتهادی و کاربست آن در مدیریت اسلامی». چشم‌انداز مدیریت دولتی. دورۀ نهم. شمارۀ 3 (پیاپی 3). صص 157-139.##منطقی، محسن؛ شریفی، احمدحسین. 1397. «فرایند اکتشاف نظریۀ اخلاقی اسلام در موضوع سکوت سازمانی». پژوهش‌نامۀ اخلاق. دورۀ یازدهم. شمارۀ 42. صص 54-35.##مؤمنی‌راد، اکبر. 1392. «تحلیل محتوای کیفی در آینۀ پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج». اندازه‌گیری تربیتی. شمارۀ 14. صص 222-187.##مهرابی، امیرحمزه؛ خنیفر، حسین؛ امیری، علی‌نقی؛ زارعی متین، حسن؛ جندقی، غلامرضا. 1390. «معرفی روش‌شناسی نظریۀ داده‌بنیاد برای تحقیقات اسلامی (ارائۀ یک نمونه)». مدیریت فرهنگ سازمانی. دورۀ 9. شمارۀ 23. صص 30-5.##نورعلیزاده میانجی، مسعود. 1398. «روش مدل‌یابی مفاهیم و سازه‌های روانشناختی از متون اسلامی (قرآن و حدیث)». تحقیقات بنیادین علوم انسانی. دورۀ پنجم. شمارۀ 2. صص 62-35.##واسطی، عبدالحمید. 1382. راهنمای تحقیق. چاپ دوم. قم: دار العلم.##همدانی، مصطفی. 1398. «نظریۀ هنجاری و الگوی ارتباط غیرکلامی در نقطۀ آغاز ارتباطات درون‌فرهنگی اسلامی». مطالعات فرهنگی و ارتباطات. شمارۀ 57. صص 321-289.##هومن، حیدرعلی. 1386. شناخت روش علمی در علوم رفتاری. چاپ چهاردهم. تهران: سمت.##یاری، حسن‌علی؛ بهروزی لک، غلامرضا. 1396. «کاربرد روش تحقیق نظریۀ داده‌بنیاد در استخراج نظریه از متون دینی». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. شمارۀ 73. صص 566-549.## ##

مدیریت راهبردی دانش به مثابه علم پشتیبان مدیریت تحوّل علوم انسانی (چرایی، چیستی، چگونگی) "Strategic knowledge management" as a discipline supporting the humanities development management (Necessity, what and how) 1 1 در این مقاله، پس از تبیین ضرورتِ پشتیبانیِ علمی از مدیریت تحوّل علوم انسانی، به امکانات رشته مدیریت دانش در این زمینه پرداخته شد. در این راستا، بر اساس خوانشِ «وصفی» ـ موصوف و صفت ـ و خوانشِ «اضافی» ـ مضاف و مضاف الیه ـ از مدیریت دانش و مدیریت راهبردی دانش، چهار قرائت ارایه شد و بررسی شد که آیا این قرائت‌ها می‌توانند متضمّن تحوّل پارادایمی دانش باشد. در نتیجه این بررسی مشخص شد که تنها خوانش اضافی از مدیریت راهبردی دانش یعنی «مدیریت راهبردی بر دانش»، حاویِ معنایی معادلِ «مدیریت تحوّل دانش» است و می‌تواند سازگار با نیاز جامعه اسلامی و تحوّل علوم انسانی باشد. سپس، ضمن اشاره به روند تحوّلات جهانی رشته مدیریت دانش، بر ضرورت دوچندان بازسازی و تحوّل ماموریت رشته مدیریت دانش به سوی مدیریت راهبردی دانش، پرداخته شد. در بخش چگونگی،سه محور اصلی جهت تحوّل ماموریت مدیریت دانش به سوی مدیریت راهبردی دانش ارایه شد و در نهایت پیشنهادات راهبردی جهت پشتیبانیِ علمی رشته مدیریت راهبردی دانش از مدیریت تحوّل علوم انسانی مطرح گردید. 2 In the present study attempts are made to discuss the potentials of knowledge management discipline after accounting for the need for scientific support in humanities development management. To this end, the "descriptive" structure (Mosouf-Sefat) and the "Ezafi" structure (mozaf and mozafon elayh) of knowledge management and strategic knowledge management are used as a basis to offer four readings that can guarantee the paradigmatic development of knowledge. The results suggest that only an Ezafi structure of strategic knowledge management, i.e. "strategic management on knowledge", contains a meaning equivalent to "knowledge development management" and can be used to fulfill the needs of Islamic society and the humanities. In the next step, the trend of global knowledge management development is addressed and the significant need for reconstruction and transformation of the knowledge management mission (realization of strategic knowledge management) is discussed. In the "how" section, three main axes needed to transform the knowledge management mission (realization of strategic knowledge management) are introduced and finally, some strategic suggestions are presented to pave the path for scientific support of humanities development management by the strategic knowledge management discipline. 145 169 2023/09/302023/09/302023/09/302023/09/302023/09/302023/09/30 1402/7/8 2023/05/312023/05/312023/05/312023/05/312023/05/312023/05/31 1402/3/10 علیرضا پیروزمند Alireza Piroozmand ایران andishe.ar@gmail.com حمید ابدی مرزونی Hamid Abadi ایران Hamid.abadi@chmail.ir Strategic Knowledge Management Knowledge Management Knowledge development Management Humanities development Islamic Humanities. مدیریت راهبردی دانش مدیریت دانش مدیریت تحوّل دانش تحوّل علوم انسانی علوم انسانی اسلامی. ##آذربایجانی، مسعود؛ سیدمحمدحسین، کاظمینی. 1394. «درآمدی بر نظریۀ مدیریت تحول در علوم انسانی (با تأکید بر نقش محوری عوامل جامعه‌شناختی)». فصلنامۀ روش‌شناسی علوم انسانی. س21. ش82.##آیت‌الله خامنه‌ای، سید علی. 1389الف. ابلاغ سیاست‌های کلّی نظام اداری. 31/1/1389. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای. قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=16992.##ـــــــــــــــــــــــــ . 1389ب. بیانات در دیدار جمعی از اساتید و فضلا و طلاب نخبه حوزه علمیه قم در مدرسه فیضیه قم. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای. قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=26418.##ـــــــــــــــــــــــــ . 1393. ابلاغ سیاست‌های کلّی علم و فناوری. 29/6/1393. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای. قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=27599.##ـــــــــــــــــــــــــ . 1399. بیانات در ارتباط تصویری با مراسم مشترک دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه‌های افسری نیروهای مسلّح. 21/7/1399. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای. قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=46633.##ابدی، حمید؛ علیرضا، پیروزمند. 1398. «درآمدی تاریخی بر تأسیس دانش پشتیبان مدیریت تحوّل علوم انسانی». فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. ش 17. ص93ـ121.##اخوان، پیمان؛ روح الله، باقری. 1391. مدیریت دانش از ایده تا عمل. چ5. تهران: انتشارات آتی‌نگر. ##اخوان، پیمان؛ سیدپیمان، خادم‌الحسینی. 1392. تبیین مدیریت دانش از دیدگاه اسلام. دوفصلنامه علمی- پژوهشی مدیریت اسلامی. ش6. ص99ـ126.##اعرابی، سیدمحمد؛ سعید، موسوی. 1388. الگوی استراتژیک مدیریت دانش برای ارتقای عملکرد پژوهشگاه‌ها. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش عالی. ش51. ص1ـ26.##ربیعی، علی؛ مهناز، معالی. 1391. مدیریت دانش؛ فرآیندها، رویکردها، به‌کارگیری. تهران: انتشارات تیسا. ##رشیدی، محمّدمهدی؛ روح الله، تولّایی. 1389. «ارائه مدل مناسب جهت تدوین استراتژی دانش در صنعت نفت». چهاردهمین همایش بین‌المللی نفت، گاز و پتروشیمی: پژوهشگاه صنعت نفت. ##حسنوی، رضا؛ پیمان، اخوان و محمدابراهیم، سنجقی. 1389. عوامل کلیدی موفقیت مدیریت دانش. چ4. تهران: انتشارات آتی‌نگر. ##حسینی، سید حسین؛ روح الله، شهابی. 1397. «علوم انسانی در ایران؛ وضعیت کنونی و راهکارهای ارتقای آن با بهره‌گیری از الگوی تحلیل درونی/ محیطی». پژوهش‌نامۀ انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی. س18. ش1.##دبیرخانۀ شورای ‌عالی انقلاب فرهنگی. 1389. نقشۀ جامع علمی کشور. شورای عالی انقلاب فرهنگی، دبیرخانه.##شاه‌آبادی، محمد مهدی؛ علی اصغر، پورعزت. 1395. «کاربست رویکرد میان‌رشته‌ای در مسئلۀ تحول علوم انسانی؛ بازخوانی تاریخ نهضت ترجمه در تمدن اسلامی در زمینۀ خط‌مشی‌گذاری عمومی». فصلنامۀ مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی. د8. ش3.##رضائیان، علی؛ علی محمد، احمدوند، و روح الله، تولّایی. 1388. «بررسی الگوهای راهبرد مدیریت دانش و راهبرد دانش در سازمان‌ها». دوماهنامه توسعه انسانی پلیس. س6. ش27. ص33ـ 64.##رضوی، فیروزه؛ حامد، حیدری، و طاهره، رحیمی قاضی کلایه. 1396. «مطالعه تاثیر پارادایم‌های فلسفی بر مدیریت دانش». فصلنامه مطالعات منابع انسانی. س6. ش24. ص197ـ228.##فرهمند، وحید؛ رویا، قاسمی و یاسر، سبحانی فرد. 1395. «تبیین و مقایسه مبانی معرفت‌شناسی و فلسفی مدیریت دانش از دیدگاه اسلام و غرب». دوفصلنامه علمی ـ ترویجی اسلام و پژوهش‌های مدیریتی. س5. ش2. پیاپی 12. ص99ـ121.##قلیچ‌لی، بهروز. 1395. مدیریت دانش فرآیند خلق، تسهیم و کاربرد سرمایه فکری در کسب و کارها. چ6. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت). ##کشتکار، مهران؛ فرهاد، فرحناک. 1390. «ارایه چهارچوب مفهومی برای مدیریت استراتژیک دانش؛ مطالعه موردی پهباد RQ-170». فصلنامه علوم و فنون نظامی. س8. ش22. ص7ـ30.##کشتکار، مهران و علیرضا، نریمانی. 1392. «بررسی الگوی مدیریت دانش و ارایه مدلی برای تدوین استراتژی دانش در یک مرکز تحقیقاتی». فصلنامه علوم و فنون نظامی. س9. ش23. ص27ـ54.##کشتکار، مهران. 1398. جزوه درس «استراتژی دانش و استراتژی مدیریت دانش» سال تحصیلی 1398ـ1399. دانشکده مدیریت راهبردی، دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملّی و تحقیقات راهبردی.##موحد ابطحی، سیدمحمدتقی. 1388. «تحلیل جامعه‌شناختی از علت تداوم رویکرد پوزیتیویستی به علوم انسانی در ایران و عدم شکل‌گیری علم دینی و بومی با بهره‌گیری از رویکرد ترکیبی ساخت و عامل». دوفصلنامۀ علمی‌تخصصی اسلام و علوم اجتماعی. س1. ش2.##نعمتی شمس‌آباد، حسنعلی و ابوالفضل، گایینی. 1393. «از مبانی نظری تا نظریه‌های مدیریت دانش: بسط مدل مفهومی تاثیرپذیری مدیریت دانش از تئوری دانش». دوفصلنامه اسلام و مدیریت. د3. ش5. ص7ـ33.##نعمتی شمس‌آباد، حسنعلی؛ محمد، موسی‌خانی و امیر، مانیان. 1394. «از نظریه دانش (معرفت‌شناسی) تا مدیریت دانش: ارائه مدل مفهومی تأثیرپذیری مدیریت دانش از معرفت‌شناسی». فصلنامه علوم مدیریت ایران. س9. ش35. ص25ـ48.##وحیدی، احمد. 1399. «چگونه تجربیات دفاع مقدس به نظریه تبدیل می‌شوند؟». پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای. قابل دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=46717.##وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. 1389. برنامه آموزشی دوره دکتری مدیریت راهبردی دانش. مصوب هفتصد و ششمین جلسه شورای برنامه‌ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مورخ 11/2/1389. قابل دسترسی در: پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به آدرس https://www.msrt.ir/fa.##Bolisani, E. & Bratianu, C. 2017. Knowledge strategy planning: an integrated approach to manage uncertainty, turbulence, and dynamics, Journal of Knowledge Management. Vol. 21 Issue: 2: pp.233-253##Yaakub, H., Bakir, M. & Othman, K. 2014. The foundation of knowledge management: a review from conventional and Islamic perspectives. Humanities and Social Sciences Review, 3. pp.65-77. ISSN6258-2165.##Yaakub, H. & Bakir, B. 2011. Islamic Conceptualisation of Knowledge Management, American Journal of Economics and Business Administration, V. 3 N. 2: P.363-369.##Kasten, J. (2007), Knowledge Strategy and its Influence on Knowledge Organization, Proceeding of The North American Symposium on Knowledge Organization, Vol. 1.##Nonaka, U. & Takeuchi, H. 2003. “The Knowledge Creating Company”: Oxford University press. p.28.52.##Kuhn, T. S. 1970. The Structure of Scientific Revolutions. Second Edition. Enlarged. The University of Chicago.##Zack, M. H. (1999), Developing Knowledge Strategy, California Management Review. Vol. 41. No. 3. Spring: p. 125-145.## ##