اقتران شدید و واقعیت‌های اجتماعی: دیدگاهی معتدل در هستی‌شناسی اجتماعی Strong coupling and social realities: A moderate view in social ontology 1 1 چکیده هستی‌شناسی اجتماعی از حوزه‌های پیش‌رونده و مورد توجه فلسفۀ علم اجتماعی معاصر است. مسئله اصلی در این حوزه، نحوۀ تحقق واقعیت‌های اجتماعی است. به‌طورکلی دو دیدگاه در این زمینه وجود دارد: کل‌گرایی هستی‌شناختی و فردگرایی هستی‌شناختی. کل‌گرایان قائل به تقلیل‌نیافتن واقعیت‌های اجتماعی به مجموعۀ افراد و روابط میان آن‌ها هستند و فردگرایان واقعیت‌های اجتماعی را قابل تقلیل به مجموعۀ افراد می‌دانند. در سنت فکری اسلامی نیز این مسئله، به‌خصوص پس از علامه طباطبایی، مورد توجه قرار گرفته است. کل‌گرایان برای دفاع از ادعای خود دو دسته استدلال ارائه کرده‌اند: استدلال‌های فلسفی و استدلال‌های تجربی. در این مقاله، با تکیه بر شیوۀ استدلال‌آوری گذر به بهترین تبیین، ابتدا استدلال‌های فلسفی کل‌گرایان نقد و بررسی و سپس دیدگاهی معتدل و ایجابی ارائه می‌شود. براساس این دیدگاه، کُلّ غیرقابل تقلیلی به نام جامعه یا فرهنگ وجود ندارد، اما در عین حال واقعیت‌های اجتماعی خصلت الزام‌آوری، ثبات و تقرر خود را دارند. این دیدگاه مبتنی بر پاره‌ای از دستاوردهای علم اصول فقه، به‌خصوص آرای میرزای نائینی و شهید محمد باقر صدر است. دیدگاه معتدل ارائه‌شده، لوازم گوناگونی در حوزۀ روش شناخت اجتماعی دارد و به توسعۀ روشی به نام ژرف‌کاوی منجر شده است. روش استدلال بر مدعای اصلی مقاله گذر به بهترین تبیین است. 2 Abstract Social ontology is a leading and increasingly developing field in the philosophy of social sciences. Here, the central problem is the social reality’s mode of existence. There are two main views on the subject: Holism and Individualism. The Holists hold that the social realities could not be reduced to or supervened upon individuals and their relations. On the contrary and as expected, the individualists take the opposite position. In the Islamic intellectual tradition, the problem also has been debated, especially after Allamah Tabatabaei. Here, two sorts of arguments are advanced in defence of holism: Philosophical arguments and empirical ones. In this paper, employing the method of IBE (inference to the best explanation), first I have had a critical look at the holistic views within the Islamic intellectual tradition, and then a new moderate account is proposed. This view suggests that there is no irreducible whole over and above individuals. This said social realities maintain characteristics such as coercion, resistance and persistence. This new suggestion is indebted to the Muslim philosophy of language as presented in principles of jurisprudence, especially Mirza Naeini and Sadr’s views. What is presented here as a theory of social ontology has implications of overriding importance for the methodology of social sciences and led to the development of a new method called deep analysis. 11 34 2024/03/16 1402/12/26 2023/08/23 1402/6/1 سیدعلی سیدی فرد Seyed Ali Sidi Fard ایران s_seyyedifard@sbu.ac.ir Social Ontology Holism Individualism Strong Association Semantic ties Psychological Ties deep analysis هستی‌شناسی اجتماعی کل‌گرایی فردگرایی اقتران شدید الزام دلالت‌شناختی الزام روان‌شناختی. ##دورکیم، امیل. 1387. قواعد روش جامعه‌شناسی. ترجمۀ علی‌محمد کاردان. چاپ هشتم. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران. ##روحانی، محمد. 1413 ق. منتقی الاصول. ج 1. چاپ اول. قم: چاپخانه امیر. ##سیدی‌فرد، سید علی و فرقانی، محمدکاظم. 1394. «نقد نظریۀ اصالت فرهنگ براساس آموزه‌های حکمت متعالیه». دوفصلنامۀ پژوهشی دین و سیاست فرهنگی. سال دوم. شمارۀ 5. صص 33-48.##حسینی حائری، سیدمحمد کاظم. 1428 ق. مباحث الاصول، الجزء الاول من القسم الاول. [تقریر مباحث شهید صدر توسط آیت الله سید کاظم حسینی الحائری]. الطبعه الاولی. قم: دارالبشیر. ##صدر، محمد باقر. 1991م. دروسٌ فی علم الأصول (الحلقه الثانیه)، التحقیق و التعلیق: السید علی أکبر الحائری، قم: مجمع الفکر الإسلامی، الطبعه الأولی##طباطبایی، محمدحسین. 1430 ق. المیزان فی تفسیر القرآن. جلدهای 3 و 4. الطبعه الاولی. قم: منشورات ذوی القربی. ##______________. 1387. روابط اجتماعی در اسلام. ترجمۀ محمدباقر حجتی. چاپ اول. قم: موسسۀ بوستان کتاب.##______________. (بی‌تا). حاشیه علی الکفایه. ج 1. چاپ اول. قم: بنیاد فکری و علمی علامه طباطبایی.##مطهری، مرتضی. 1390. فلسفۀ تاریخ. ج 4. چاپ ششم. تهران: انتشارات صدرا. ##نائینی، محمدحسین. 1376. فوائد الاصول. ج 1. تقریرات محمد علی کاظمی خراسانی. چاپ اول. قم: انتشارات جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم. ## ____________. 1352. اجود التقریرات، تقریرات ابوالقاسم خوئی. قم: مطبه عالعرفان.## Durkheim, E. 1982. The Rules of Sociological Metho. translated by W.D. Halls. United States of America. McMillan Pres## Epstein, B. 2014. “What Is Individualism in Social Ontology? Ontological Individualism vs. Anchor Individualism”. in Julie Zahle and Finn Collin (eds.). Rethinking the Individualism-Holism Debate: Essays in the Philosophy of Social Science, Springer International Publication## Searle. J. 2010. Making the Social World. Oxford: Oxford University Press.## Lipton, P. 2008. “Inference to the Best Explanation”. In the Routledge Companion to the Philosophy of Science edited by Stathis Psillos and Martin Curd. first edition. United State of America. Blackwell Publishers## Sankey, H. 2008. “Scientific Method”. In the Routledge Companion to the Philosophy of Science edited by Stathis Psillos and Martin Curd. first edition. United State of America. Blackwell Publishers. ## Baker. A. 2016. Simplicity. The Stanford Encyclopedia of Philosophy. Edited by Edward N. Zalta## ##

از علم‌النفس صدرایی تا فلسفه‌الاجتماع صدرایی: بررسی وجوه ضرورت و مزیت استفاده از الگوی انسان‌شناسی حکمی برای تمهید علم اجتماعی اسلامی From Sadra'i psychology to Sadra's social philosophy: Investigating the necessity and advantage of using the model of philosophical anthropology for the preparation of Islamic social science 1 1 هدف این مقاله اثبات ضرورت بهره‌گیری از علم‌النفس صدرایی به‌عنوان یک الگوی جامع و برهانی برای بازسازی علم اجتماعی اسلامی است. به این منظور در سه بخش مجزا با روش توصیفی-تحلیلی و روش دلالت‌پژوهی وجوه ضرورت، جامعیت و وجاهت برهانی این الگو موردبحث و بررسی قرار گرفته است. در بخش نخست پس از ذکر چالش‌های بنیادین علوم اجتماعی در فهم رابطه انسان و طبیعت با ذکر ادله مختلفی نشان داده شده که این الگوی معرفتی می‌تواند به‌نحو بنیادین این مسئله را حل نماید و امکان تبیین و تفسیر و نقد ظاهر و باطن پدیده‌های اجتماعی را به‌صورت منسجم و هم‌افزا فراهم آورد. در بخش دوم توضیح داده شده که چرا برخلاف سایر الگوهای استعاری که برای شناخت جامعه استفاده می‌شوند این الگو به‌خاطر داشتن جامعیت می‌تواند تمامی ابعاد تبیینی، تفسیری و انتقادی پدیده‌های اجتماعی را در خود پوشش دهد و ما را دچار تقلیل‌گرایی در فهم پدیده‌های اجتماعی نکند و در بخش سوم توضیح داده شده است که دلالت‌های حاصل از این الگوی روشی تنها در حد یک تمثیل، اعتبار ظنی ندارند بلکه می‌توان با اتکا بر مباحث اصالت جامعه برهانی بودن دلالت‌های آن و نحوه تسری قواعد علم‌النفس به علوم اجتماعی را روشن و مبرهن ساخت و از این طریق پای بسیاری از قواعد علم‌النفس صدرایی را به شناخت پدیده‌های اجتماعی به‌گونه‌ای برهانی و اثرگذار باز نمود. 2 Abstract The purpose of this article is to prove the necessity of using Sadra's psychology as a comprehensive and proof model for the reconstruction of Islamic social science. For this purpose, the aspects of necessity, comprehensiveness and evidentiality of this model have been discussed and investigated in three separate sections with the descriptive-analytical method and the implication research method. In the first part, after mentioning the fundamental challenges of social sciences in understanding the relationship between man and nature, it is shown by citing various evidences that this epistemological model can solve this problem in a fundamental way and the possibility of explaining, interpreting and criticizing the external and internal aspects of social phenomena in a coherent manner. and provide synergism. In the second part, it is explained why, unlike other metaphorical patterns that are used to understand society, this pattern, due to its comprehensiveness, can cover all explanatory, interpretive and critical dimensions of social phenomena and does not make us fall into reductionism in understanding social phenomena and in In the third part, it has been explained that the implications of this methodological model are not only an allegory, but by relying on the issues of the authenticity of the society, its implications and how the rules of psychology can be applied to the social sciences can be clarified and proven. It opened the path of many rules of Sadra's psychology to the knowledge of social phenomena in a proof and effective way. 35 54 2024/03/162024/03/16 1402/12/26 2023/08/232023/08/23 1402/6/1 ابراهیم خانی Ibrahim Khani ایران mail.cfu.ac.ir Sadrai's psychology philosophy of social sciences The pattern of soul and body methodology of social sciences originality of society. علم‌النفس صدرایی فلسفه علوم اجتماعی الگوی نفس و بدن روش‌شناسی علوم اجتماعی اصالت جامعه. ##آمدی، عبدالواحدبن‌محمد تمیمی. 1366. تصنیف غررالحکم و درر الکلم. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.##امام خمینی. بی‌تا م. مصباح الهدایه الی الخلافه و الولایه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.##برایان فی. 1393. فلسفه امروزین علوم اجتماعی. ترجمه خشایار دیهیمی. تهران: نشر طرح نو.##بنتون و کرایب. 1384. فلسفه علوم اجتماعی، بنیادهای فلسفی تفکر اجتماعی. ترجمه شهناز مسمی‌پرست و محمود متحد. تهران: نشر آگه.##بوریل، گیبسون و گارت مورگان. 1393. نظریه‌های کلان جامعه شناختی و تجزیه و تحلیل سازمان. تهران: سمت.##پارسانیا، حمید. 1389الف. روش‌شناسی انتقادی حکمت صدرایی. قم: کتاب فردا.##پارسانیا، حمید. 1391. جهان‌های اجتماعی. قم: انتشارات کتاب فردا.##پارسانیا، حمید. 1389ب. هستی و هبوط. قم: دفتر نشر معارف.##پارسانیا، حمید. 1389ح. حدیث پیمانه. قم: دفتر نشر معارف.##پارسانیا، حمید. 1397. علم و فلسفه. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.##جوانعلی، مرتضی. 1391. سیمای سازمان از نگاه اسلام در پرتو استعاره امانت، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).##حسینی، سیدباقر. 1397. «رابطهٔ متقابل عرفان اسلامی و ادبیات فارسی». نخستین همایش ملی اخلاق و عرفان در ادب فارسی. زاهدان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان.##خانی، ابراهیم. 1395. جامعه‌شناسی متعالیه: هستی‌شناسی حیات‌های اجتماعی براساس مبانی فلسفه و عرفان اسلامی. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).##خانی، ابراهیم. 1397. بازخوانی مبانی و ساختار مسئله وجودشناسی در حکمت متعالیه براساس منطق اسفار اربعه عرفانی طبق خوانش قیصری. رسالهٔ دکتری. اصفهان، دانشگاه اصفهان.##خانی، ابراهیم. 1401. «ارائه برهانی نوین بر اصالت جامعه متکی بر قاعده فناء عرفانی براساس اندیشه علامه طباطبایی و خواجه نصیر طوسی». نظریه‌های اجتماعی متفکرین مسلمان. ش24، بهار، ص81-99.##دانایی فرد، حسن. 1395. «روش‌شناسی مطالعات دلالت‌پژوهی در علوم اجتماعی و انسانی: بنیان‌ها، تعاریف، اهمیت، رویکردها و مراحل اجرا». روش‌شناسی علوم انسانی. ص39 تا 71.##دباغ، حسین. 1393. مجاز در حقیقت ورود استعاره‌ها در علم. تهران: انتشارات هرمس.##سبزواری، ملاهادی. 1383. اسرار الحکم. قم: مطبوعات دینی.##سجادی، سیدجعفر. 1379. فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ.##شیواپور، حامد. 1394. نظریه روح معنا در تفسیر قرآن. چ1. قم: دانشگاه مفید.##طباطبایی، سیدمحمدحسین. 1417. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: انتشارات جامعه مدرسین.##طوسی، خواجه نصیرالدین. 1361. اساس الاقتباس. چ3. تهران: دانشگاه تهران.##طوسی، خواجه نصیرالدین. 1387. اخلاق ناصری. تهران: انتشارات بهزاد.##عبودیت، عبدالرسول. 1385. درآمدی به نظام حکمت صدرایی. تهران: سمت.##فارابی، ابونصر. 1413. الاعمال الفلسفیه. بیروت: دارالمناهل.##فارابی، ابونصر. 1995. آراء اهل المدینه الفاضله و مضادتها. بیروت: مکتبه الهلال.##فارابی، ابونصر. 1996. السیاسه المدینه. بیروت: مکتبه الهلال.##قائمی‌نیک، محمدرضا. 1400. تعامل علوم طبیعی و علوم انسانی: چارچوبی برای سیاست‌گذاری علم. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).##قیصری، داوود. 1375. شرح فصوص الحکم. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.##کاپلستون، فردریک. 1384. تاریخ فلسفه، از دکارت تا لایب نیتس، ترجمه غلامرضا اعوانی. تهران: انتشارات سروش.##کاپلستون، فردریک. 1380. تاریخ فلسفه، از ولف تا کانت، ترجمه اسماعیل سعادت و منوچهر بزرگمهر. تهران: انتشارات سروش.##کاشانی، عبدالرزاق. 1385. شرح منازل السائرین. قم: انتشارات بیدار.##مطهری، مرتضی. 1381. مجموعه آثار شهید مطهری. قم: انتشارات صدرا.##مطهری، مرتضی. 1375. جامعه و تاریخ،.تهران: انتشارات صدرا.##ملاصدرا. 1354. مبدأ و معاد. تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.##ملاصدرا. 1360. الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه. تصحیح و تعلیق، سید جلال الدین آشتیانی، مشهد: المرکز الجامعی للنشر.##ملاصدرا. 1363. مفاتیح الغیب. تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.##ملاصدرا. 1981. الحکمه المتعالیه فی الأسفار العقلیه الأربعه. بیروت: دار احیاء التراث.##هچ، ماری جو. 1387. تئوری سازمان. ترجمه حسن دانایی‌فرد. تهران: نشر افکار.##یزدان‌پناه، سیدیدالله. 1401. چیستی و نحوه وجود فرهنگ: نگرشی نوین به فلسفه فرهنگ. قم: کتاب فردا.##یزدان‌پناه، سیدیدالله. 1395. فلسفه فلسفه: تأملاتی در فلسفه فلسفه اسلامی، قم: انتشارات کتاب فردا.## ##

جایگاه «تفسیر» و «تبیین» در علوم انسانی The Role of "interpretation" and "explanation" in humanities 1 1 تبیین‌گرایی و تفسیرگرایی دو جریان عمده در علوم انسانی هستند که اختلافات فراوانی میان فیلسوفان علوم انسانی پدید آورده‌اند. این مسئله با تعابیر مختلفی از قبیل علت‌گرایی و دلیل‌گرایی، علت‌کاوی و معناکاوی، قانون‌محوری و قاعده‌محوری و امثال آن بیان شده است. قرائت‌های مختلفی از جایگاه و رابطۀ این دو در علوم انسانی ارائه شده است. مسئلۀ اصلی مقاله حاضر این است که آیا این‌ها دو کارکرد متعارض‌ هستند یا دو کارکرد مستقل؟ یا اینکه یکی به دیگری قابل تحویل است؟ به تعبیر دیگر، آیا پذیرش تبیین در علوم انسانی ملازم با انکار تفسیر و بالعکس دفاع از تفسیر ملازم با انکار تبیین است؟ یا آنکه برای داشتن فهمی واقع‌بینانه از کنش‌های انسانی به هر دو نیاز داریم؟ در این نوشتار به روش تحلیلی و فلسفی ضمن نقد سه دیدگاه «عینیت تفسیر و تبیین»، «تبیین به‌جای تفسیر» و «تفسیر به‌جای تبیین»، از ایدۀ ضرورت هر دو کارکرد برای کشف حقیقت و دسترسی به واقعیت در مطالعات کنش‌های انسانی دفاع کردیم و نشان دادیم که هیچ‌یک از این دو نمی‌تواند ما را از دیگری بی‌نیاز کند. 2 Abstract Explanatory and interpretationism are two major currents in the humanities that have created many differences among the philosophers of the humanities. This issue has been expressed with different phrases such as “cause and reason”, “cause analysis and meaning analysis”, “law-oriented and rule-oriented”, and the like. Various readings of the position and relationship of these two have been presented in humanities. The main issue of this article is whether these two functions are conflicting? Or two independent functions? Or that one can be delivered to another? In other words, is the acceptance of explanation in the humanities associated with the denial of interpretation, and conversely, the defense of interpretation is associated with the denial of explanation? Or do we need both to have a realistic understanding of human actions? In this article, with the analytical and philosophical method, while criticizing the three views of "objectivity of interpretation and explanation", "explanation instead of interpretation" and "interpretation instead of explanation", from the idea of the necessity of both functions to discover the truth and access to reality in the studies of human actions. We have defended And we have shown that none of these two can make us unnecessary of the other. 55 72 2024/03/162024/03/162024/03/16 1402/12/26 2023/08/232023/08/232023/08/23 1402/6/1 احمدحسین شریفی Ahmad Hossein Sharifi ایران Sharifi1738@gmail.com explanation interpretation cause analysis meaning analysis humanities تبیین تفسیر علت‌کاوی معناکاوی علوم انسانی. ##استنفورد، مایکل. ۱۳۸۶. درآمدی بر تاریخ‌پژوهی. ترجمۀ مسعود صادقی. چاپ سوم. تهران: دانشگاه امام صادق و سمت.##آرون، ریمون. ۱۳۷۰. مراحل اساسی اندیشه در جامعه‌شناسی. چاپ ششم. ترجمۀ باقر پرهام. تهران: علمی و فرهنگی.##باتومور، تی. بی. ۱۳۷۰. جامعه‌شناسی. ترجمۀ سید حسن منصور و سید حسن حسینی کلجاهی. چاپ چهارم. تهران: نشر امیرکبیر.##بلیکی، نورمن. ۱۳۹۱. پارادایم‌های تحقیق در علوم انسانی. ترجمه سید حمیدرضا حسنی و دیگران. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##__________. ۱۳۸۴. طراحی پژوهش‌های اجتماعی. ترجمۀ حسن چاوشیان. تهران: نشر نی.##بوریل، گیبسون؛ مورگان گارت. ۱۳۸۳. نظریه‌های کلان جامعه‌شناختی و تجزیه و تحلیل سازمان: عناصر جامعه‌شناختی حیات سازمانی. ترجمۀ محمدتقی نوروزی. قم: مؤسسه امام خمینی.##پوپر، کارل ریموند. ۱۳۷۰. منطق اکتشاف علمی. ترجمۀ سید حسین کمالی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##جمشیدی، محمدحسین. ۱۳۸۷. مبانی و روش‌شناسی تبیین (با تأکید بر اندیشه سیاسی). تهران: دانشگاه امام صادق.##راغب اصفهانی، حسین‌ بن‌ محمد. ۱۴۱۲ ق. مفردات الفاظ القرآن. تصحیح صفوان عدنان داوودی. بیروت و دمشق: دار القلم و دار الشامیه.##راین، آلن. ۱۳۶۷. فلسفۀ علوم اجتماعی. ترجمه عبدالکریم سروش. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##زبیدی، محمدمرتضی. ۱۳۹۴ ق. تاج العروس من جواهر القاموس. تحقیق ابراهیم الترزی. جلد 13. بیروت: دار احیاء التراث العربی.##شریفی، احمدحسین. ۱۳۹۴. مبانی علوم انسانی اسلامی. چاپ دوم. تهران: مرکز علوم انسانی اسلامی صدرا.##______________. ۱۳۹۵ الف. «ویژگی‌های موضوع علوم انسانی و دلالت‌های روش‌شناسانه و غایت‌شناسانه آن‌ها»، معرفت فلسفی. شمارۀ ۵۱، صص 106-83.##______________. ۱۳۹۵ ب. روش‌شناسی علوم انسانی اسلامی. تهران: مرکز علوم انسانی اسلامی صدرا.##______________. ۱۳۹۶ الف. «بررسی مدل صدرایی «گزینش عقلانی» به‌عنوان روشی برای «تبیین» کنش‌های انسانی». معرفت فرهنگی اجتماعی. سال نهم. شمارۀ ۳۳، صص 40-25.##______________. ۱۳۹۶ ب. «پرسش‌های پژوهشی در منطق کلاسیک و ضرورت بازنگری آن‌ها در علوم انسانی». حکمت اسلامی. سال چهارم، شمارۀ ۳، صص 150-133.##طباطبائی، سید محمدحسین. بی‌تا. المیزان فی تفسیر القرآن. جلد 1. قم: جامعه مدرسین.##طبرسی، فضل ‌بن ‌حسن. ۱۴۰۶ ق. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تصحیح سید هاشم رسولی محلاتی. جلد 1. بیروت: دار احیاء التراث العربی.##فروند، ژولین. ۱۳۶۸. جامعه‌شناسی ماکس وبر. ترجمۀ عبدالحسین نیک‌گهر. چاپ دوم. تهران: رایزن.##فی، برایان. ۱۳۸۳. پارادایم‌شناسی علوم انسانی. ترجمۀ مرتضی مردیها. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.##قرشی، سیدعلی اکبر. ۱۳۶۱. قاموس قرآن. جلد 5. چاپ سوم. تهران: دارالکتب الاسلامیه.##لیتل، دانیل. ۱۳۷۳. تبیین در علوم اجتماعی؛ درآمدی به فلسفه علم الاجتماع. ترجمۀ عبدالکریم سروش. تهران: صراط.##محمدپور، احمد. ۱۳۸۹. روش در روش؛ دربارۀ ساخت معرفت در علوم انسانی. چاپ سوم. تهران: جامعه‌شناسان.##وبر، ماکس. ۱۳۷۴. اقتصاد و جامعه. ترجمۀ عباس منوچهری و دیگران. تهران: مولی.##________. ۱۳۸۲. روش‌شناسی علوم اجتماعی. ترجمۀ حسن چاوشیان. تهران: نشر مرکز.##وینچ، پیتر. ۱۳۷۲. ایدۀ علم اجتماعی و پیوند آن با فلسفه. ترجمۀ سازمان سمت، تهران: سمت.##Davidson, D. 2001. Actions, Reasons and Causes. in Essays on Actions and Events. New York: Oxford University Press.##Giddens, A. 1987. Social Theory and Modern Sociology. Cambridge: Polity Press.##Mill, J. S. A System of Logic, Australia:University of Adelaide.##Popper, K. The Poverty of Historicism.##Taylor, C. 1982. Philosophy and The Human Science. Philosophical Papers 2, London: Cambridge University Press.##Von W., and Henrik, G. 1971. Explanation and Understanding. London: Cornell University Press.## ##

روش‌شناسی تکوینی: نگاهی تحولی به پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی اسلامی Formative Methodology: A Transformative Approach at Research in Islamic Humanities and Social Sciences 1 1 در حوزهٔ شناخت علمی چگونگی دستیابی به واقعیت و شیوهٔ دسترسی به یافته‌ها گاه اهمیت بیشتری از خود یافته‌ها دارد، چراکه اعتبار و سودمندی یافته‌ها وابسته به روش‌هایی است که محققان در فرآیند تحقیق به‌کار می‌گیرند. روش‌شناسی تکوینی نگاهی هدفمند به پژوهش است که با مبنا قراردهی فلسفهٔ اسلامی به‌صورت عام و حکمت متعالیه صدرایی به‌صورت خاص کوشش دارد واقعیت (گذشته/حال/ آینده) را مورد شناسایی قرار دهد. این روش‌شناسی مبتنی بر فرانظریه تکوینی است که با قبول مبانی اساسی حکمت صدرایی (اصالت وجود، تشکیک وجود و حرکت جوهری) منطقی را پیشنهاد می‌دهد تا راهنمای پژوهشگران برای ورود به علوم تجربی انسانی- اجتماعی در بستر اندیشه اسلامی باشد. روش این پژوهش هستاریابی تکوینی از نوع هستارانگاری توصیفی- استنتاجی است که در آن پژوهشگر با تشریح مؤلفه‌های فرانظریه تکوینی و روش‌شناسی مفروض در این فرانظریه تلاش نموده است، دستگاهی شناختاری با عنوان دستگاه «مختصات کروی تکوینی» را پیشنهاد دهد. این دستگاه فضایی توپولوژیک را فراهم می‌آورد که مختصات رویدادهای مشاهده‌شده که با عنوان هستار از آن یاد می‌شود، قابل بازنمایی کمی، کیفی، مکان‌مندی، زمان‌مندی، اثرگذاری، اثرپذیری و دیگر مختصاتی که امکان شناخت رویدادهای درون فردی و بیرون فردی و تبادل فرد و کرانمندی‌های او یا آنچه او را احاطه کرده است را فراهم می‌آورد. در این مقاله ابتدا با معرفی رویکرد تکوینی، فرانظریه تکوینی و دستگاه مختصات کروی تکوینی به روش‌های پژوهش در این رویکرد اشاره خواهد شد و با استنتاج ویژگی‌های روش‌شناسی تکوینی، تلویحات این روش‌شناسی برای علوم انسانی و اجتماعی در بستر اندیشه‌های اسلامی موردبحث قرار می‌گیرد. حسب‌نظر مؤلف این نگارش، روش‌شناسی تکوینی رهیافتی قابل‌توجه در مواجهه با پرسش دشوار چیستی روش‌شناسی و چگونگی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی اسلامی است. 2 In the realm of scientific cognition, the manner of achieving reality and the method of accessing findings sometimes holds greater importance than the findings themselves, as the credibility and usefulness of findings depend on the methods employed by researchers in the research process. Formative methodology is a purposeful approach to research that seeks to identify reality (past/present/future) with a foundation in Islamic philosophy in general and Sadraean transcendent wisdom in particular. This methodology is based on the meta-theory of formation, which proposes a logic by accepting the fundamental principles of Sadraean wisdom (originality of existence, the gradation of existence, and substantial motion), in order to guide researchers in entering the human-social empirical sciences within the framework of Islamic thought. The method of this research is formative entity-recognition of the descriptive-inferential type, in which the researcher attempts to propose a cognitive device called the "Formative spherical coordinates system" by elucidating the components of Formative meta-theory and the methodology presumed in this meta-theory. This device provides a topological space that allows for the representation of observed event coordinates known as, Entity, in quantitative, qualitative, spatial, temporal, influential, affected, and other coordinates that facilitate the identification of intrapersonal and interpersonal events and the individual's transaction or what surrounds them. In this article, firstly, by introducing the Formative approach, Formative meta-theory, and the Formative spherical coordinates system, the research methods in this approach will be mentioned, and with the inference of the characteristics of Formative methodology, the implications of this methodology for the humanities and social sciences within the framework of Islamic thought will be discussed. According to the author of this writing, Formative methodology is a notable approach to dealing with the challenging questions of the nature of methodology and how research is conducted in Islamic humanities and social sciences. 73 94 2024/03/162024/03/162024/03/162024/03/16 1402/12/26 2023/08/232023/08/232023/08/232023/08/23 1402/6/1 فرهاد خرمائی Farhad Khormai ایران khormaei@shirazu.ac.ir Ontology Formative approach Formative meta-theory Formative methodology Entitiology Formative Entity-recognition Formative ideagraphy هستی شناسی رویکرد تکوینی فرانظریه تکوینی روش‌شناسی تکوینی هستار شناسی هستاریابی تکوینی هستارانگاری تکوینی. ##اعرافی، علیرضا.1394. " ظرفیت شناسی علم اصول فقه برای علوم انسانی در ظرفیت شناسی علوم اسلامی در تحول علوم انسانی". قم: مجمع عالی حکمت اسلامی.##ایمان، محمدتقی و احمد کلاته ساداتی. 1392. روش‌شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##باقری، خسرو. 1382. هویت علم دینی، نگاهی معرفت‌شناختی به نسبت دین با علوم انسانی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##بستان، حسین. 1384. گامی به سوی علم دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بیتس، مارس، جی. 1387. «مقدمه‌ای بر فرانظریه، نظریه و الگوها». ترجمه غلام حیدری. فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی. س11، ش44. ص275- 297.##پسندیده، عباس. 1386 الف. «در آمدی بر روش‌شناسی فهم معارف روان‌شناختی از احادیث». علوم حدیث. ش45 و 46.##پیروزمند، علیرضا. 1393. رابطه منطقی دین و علوم کاربردی. قم: کتاب فردا.##تقوی، سیدمحمدرضا. 1399. الگوی علوم انسانی اسلامی: چهارچوب نظری و مدل عملیاتی. تهران: آفتاب توسعه. مرکز پژوهش‌های علوم انسانی صدرا.##9.جوادی آملی، عبدالله. 1386. منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. تنظیم احمد واعظی. قم: مرکز نشر اسراء.##10.حسنی، سیدرضا و مهدی علی‌پور. 1390. پارادایم اجتهادی دانش دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##11. خرمائی، فرهاد. 1385. «علم خوب در علوم انسانی چه نوع علمی است؟ پرسشی درست یا غلط». مجموعه مقالات اولین کنگره ملی علوم انسانی. تهران: مرکز همایش‌های صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.##12. خرمائی، فرهاد.1390. «روان‌شناسی در پارادایم الهی». مجموعه مقالات کنگره بین‌المللی روان‌شناسی و دین. تهران: دانشگاه تهران.##13.خسروپناه، عبدالحسین. 1393. در جست‌وجوی علوم انسانی اسلامی. قم: نشر معارف.##14. دهخدا، علی‌اکبر؛ محمد معین؛ سیدجعفر شهیدی و حسن احمدی گیوی. 1377. لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، روزنه.##15. رشاد، علی‌اکبر. 1387. «معیار علم دینی». ذهن. ش33.##16. زاهد زاهدانی، سیدسعید. 1402. جامعه‌شناسی با رویکردی سه‌وجهی. تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.##17. سوزنچی، حسین. 1388. معنا، امکان و راه‌کارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##18. گلشنی، مهدی. 1385. از علم سکولار تا علم دینی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##19. مصباح یزدی. محمدتقی. 1390. «علم دینی و اسلامی‌سازی علوم انسانی». معارف. ش86، ص16.##20. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی. 1401. درآمدی بر ایده علوم انسانی اسلامی. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، مرکز پژوهش‌های علوم انسانی اسلامی صدرا.##21. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی. 1402. تأملاتی در باب علم دینی. تهران: مؤسسه فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم تحقیقات و فناوری.##22. میرباقری، سیدمحمدمهدی. 1391. جریان‌شناسی تولید علوم انسانی اسلامی. مجموعه مقالات تحول در علوم انسانی. قم: کتاب فردا.##23. واسطی، عبدالحمید. 1398. «پارادایم شبکه‌ای (پارادایم علم دینی به‌مثابه پارادایم رقیب علوم انسانی موجود)». فصلنامه حکمت اسلامی. د6، ش4، ص 9-37.##24. Antoniou.G.A, VonHarmelen.F,B. 2004. A semantic web primer. MIT press.##25. Bates, Marcia.J. 2005. “An Introduction to Metatheories, and Models”. In:Theories of Information Behavior, Edited By Karen. E. Fisher, Sandra Erdelez and Lynne.e (E.D)Mckechnie, Medford, New Jersey:Information Today. pp1-24.##26. Corazzon.R,A. 2014.”Theory and history of ontology. Ancient Greek and Roman Philosophy”. Inquiry: An Interdisciplinary Journal of Philosophy. 43 (1): p. 21 – 37.## ##

تحلیل و بررسی چالش‌ها و آسیب‌های روش‌شناختی فلسفه‌های انتزاعی در فرایند تولید و تحول علوم اسلامی Analysis and investigation of challenges and methodological damages of abstract philosophies In the process of production and evolution of Islamic sciences 1 1 برخی فلسفه‌ها، فراتر از تفسیر عالم، به‌دنبال تغییر آن بوده‌اند و توانسته‌اند با تولید علوم کاربردی در تغییرات اجتماعی، نقش اساسی ایفا کنند، اما تئوریزه‌کردن قاعده‌مند هستی، بدون تمسک به منطق تولید «مفاهیم، تعاریف، احکام» کلان وخرد، امکان‌پذیر نیست. کدام منطق و روش، ظرفیت تولید مفاهیم و تعریف کلان فلسفی و کاربردی را برای تئوریزه‌کردن واقعیت و تولید علوم و درنتیجه امکان مهندسی را دارد. در این پژوهش بر این تأکید می‌شود که منطق صوری، با کاربست «روش کلی‌نگری» در فرایند کشف ذات پدیده‌ها، خصوصیت پدیده‌ها را در سه مرحلۀ «انتزاع، اندراج، انطباق» در سه سطح تولید «مفاهیم، تعریف، احکام کلی» حذف و به شناخت کلی و انتزاعی بسنده می‌کند و خود را عهده‌دار کشف روابط و تناسبات عینی پدیده‌ها نمی‌داند؛ درنتیجه ظرفیت فلسفی و روشی آن برای تئوریزه‌کردن پدیده‌های متغیر عالم، برای تصرف در آن کفایت نمی‌کند؛ بنابراین کارآمدی لازم و مورد انتظار را در تولید علوم کاربردی اسلامی ندارد. 2 Some philosophies, beyond the interpretation of the world, have sought to change it and have been able to play an essential role in social changes by producing applied sciences, but it is not possible to systematically theorize existence without adhering to the logic of producing "concepts, definitions, rules" large and small. Which logic and method has the capacity to produce philosophical and practical macro-concepts and definitions to theorize reality and produce science and, as a result, the possibility of engineering. In this research, it is emphasized that formal logic, by applying the "overview method" in the process of discovering the essence of phenomena, removes the characteristics of phenomena in the three stages of "abstraction, insertion, adaptation" in the three levels of production of "concepts, definitions, general sentences" and He is satisfied with general and abstract knowledge and does not consider himself responsible for discovering objective relationships and proportions of phenomena; As a result, the philosophical capacity and its method for theorizing the changing phenomena of the world are not enough to capture it; Therefore, it does not have the necessary and expected efficiency in the production of Islamic applied sciences. 95 116 2024/03/162024/03/162024/03/162024/03/162024/03/16 1402/12/26 2023/08/232023/08/232023/08/232023/08/232023/08/23 1402/6/1 محمدرضا خاکی قراملکی Mohammad Reza Khaki Qaramlaki ایران mrkhaki54@gmail.com theorizing essentialism abstraction generalism general concepts and definitions social engineering. تئوریزه‌کردن ذات‌نگری انتزاع کلی‌نگری مفاهیم و تعاریف کلی مهندسی اجتماعی. ##ابراهیمی دینانی، غلام‌حسین. 1395. فراز و فرود فکر فلسفی. تهران، چاپ اول. مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه در ایران. ##اسماعیلی، مسعود. 1389. معقول ثانی فلسفی در فلسفۀ اسلامی (سیر بحث در تاریخ و نقد و تحلیل مسئله. قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##جوادی آملی، عبدالله. 1398. شمس الوحی تبریزی (سیره علمی علامه طباطبائی)، قم: نشر اسراء.##حائری یزدی، مهدی. 1400. هرم هستی تحلیلی از مبانی هستی‌شناسی تطبیقی. چاپ پنجم. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.##حسینی الهاشمی، سید منیرالدین. 1378. فلسفۀ اصول فقه احکام حکومتی. قم: فرهنگستان علوم اسلامی: نشر داخلی.##حلی، جمال‌الدین حسن بن یوسف. 1371. جوهر النضید. قم: نشر بیدار.##خوانساری محمد. 1362. منطق صوری. تهران: نشر آگاه،##دادجو، ابراهیم. 1397. «ذات‌گرایی جدید در فلسفۀ علم معاصر». مجلۀ ذهن. دورۀ نوزدهم. شمارۀ 74. صص 50 -82. ##راس، دیوید. 1377. ارسطو. ترجمۀ مهدی قوام صفری. چاپ اول. تهران: انتشارات فکر روز.##سروش، عبدالکریم. بی‎تا. نهاد ناآرام جهان. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##سلیمانی امیری، عسگری. 1388. منطق و شناخت‌شناسی. قم: نشر مؤسسۀ امام خمینی.##طباطبایی، سید محمدحسین. 1416. بدایه الحکمه. چاپ چهاردهم. قم: نشر الاسلامی.##_________________________. 1422. نهایه الحکمه. چاپ شانزدهم. قم: نشر اسلامی. ##______________________. 1385. اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد 2. چاپ چهاردهم. تهران: صدرا.##______________________. 1387. برهان. ترجمۀ مهدی قوام صفری. قم: بوستان کتاب.##طوسی، خواجه نصیرالدین. 1361. اساسی الاقتباس. تهران: نشر دانشگاه تهران.##عبودیت، عبدالرسول. 1386. درآمدی بر نظام حکمت صدرایی. جلد دوم. تهران: نشر سمت.##علیزاده، بیوک. 1379. «نقد مبانی فلسفی منطق ارسطو». مجلۀ مصباح. سال نهم. شمارۀ 35. صص 23-24.##کاپلستون فریدریک. 1380. تاریخ فلسفه. جلد 1. ترجمۀ جلال‌الدین مینوی. تهران: نشر سروش. ##کاشانی سید وحید. 1385. «مقایسۀ مقولات ارسطویی با مقولات کانتی و بررسی نقش مقولات در سیستم معرفتی آن‌ها». مجلۀ دانش پژوهان. شمارۀ 9.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1378. آموزش فلسفه. جلد 1. تهران: سازمات تبلیغات اسلامی.##___________________. بی‌تا. چکیدۀ چند بحث فلسفی. قم: مؤسسۀ در راه حق. ##مطهری مرتضی. 1387. مجموعه آثار. جلد 5 (شرح منظومه). تهران: نشر صدرا. ##____________. 1375. مجموعه آثار. جلد 9 (شرح مبسوط منظومه). تهران: نشر صدرا.##میرباقری، محمدمهدی.1373. فلسفۀ تطبیقی. دورۀ ششم، جلد 9 ،قم، فرهنگستان علوم اسلامی(نشرداخلی).##میرباقری محمد مهدی. 1389. فلسفۀ منطق. جلسات، 13-14. قم، فرهنگستان علوم اسلامی(نشرداخلی) ##میرباقری، محمد مهدی. 1370. فلسفۀ تطبیقی. دورۀ پنجم. جلد 5. قم، فرهنگستان علوم اسلامی(نشرداخلی) ##یزدان پناه، سید یدالله. 1396. تأملاتی در فلسفۀ اسلامی. قم: نشر کتاب فردا.## ##

تحلیل و نقد ساختار معماری مدرن با تکیه بر مبانی عام هستی‌شناسی و انسان شناسی (موضوع مورد نقد: خانه‌های مدرن) و ارائه قواعد روشی برای تحقق خانه حکمی Analysis and Critique of Modern Architectural Structure Based on General Ontological and Anthropological Foundations (Subject of Critique: Modern Houses) and Presentation of Methodological Rules for Realizing a Wisdom-Based House 1 1 بومی و حکمی‌سازی واقعیت‌های معماری همواره مستلزم شناخت و بررسی مبانی عام فلسفی دانش معماری است. آنچه به واقعیت معماری جهت می‌دهد، باورها، مکتب و ایدئولوژی‌های زمان (الگو) موثر بر دانش است. خانه یکی از واقعیت‌ها و فضای زندگی انسان، متأثر از دانش معماری و الگوی زمان است. بر این اساس برای تغییر وضع موجود آن به وضع مطلوب باید مبانی عام فلسفی تاثیرگذار بر وضع موجود (مدرن) شناخته شود تا با مقایسه تطبیقی مبانی مدرن و مبانی حکمی-اسلامی به نقد ساختارخانه‌های مدرن پرداخته شود تا بتوان قواعد حکمی و مطلوب را برای تحقق فضای زندگی به‌ویژه خانه (مسکن) ارائه کرد. بر این اساس پژوهش حاضر به روش توصیفی، تحلیلی به تبیین معیارهای حکمی-اسلامی مبانی هستی‌شناسی و انسان‌شناسی و با این معیار به نقد خانه‌های مدرن پرداخته و بر این اساس قواعد تغییر در خانه‌های موجود را معرفی کرده است. 2 The indigenization and realization of architectural realities always require the recognition and examination of the general philosophical foundations of architectural knowledge. What directs architectural reality are the beliefs, schools, and ideologies of the time (model) that influence knowledge. The house, as one of the realities and living spaces of humans, is influenced by architectural knowledge and the pattern of the time. Based on this, to change the current situation to a desired one, the general philosophical foundations affecting the current situation (modern) must be recognized so that a comparative critique of modern foundations and Wisdom-Based/Islamic foundations can be conducted to critique the structure of modern houses and thus, present desirable and Wisdom-Based rules for realizing living spaces, especially houses (housing). Accordingly, the present research, through a descriptive-analytical method, has explained the Wisdom-Based/Islamic criteria of ontological and anthropological foundations and with these criteria has critiqued modern houses and introduced the rules for change in existing houses. 117 141 2024/03/162024/03/162024/03/162024/03/162024/03/162024/03/16 1402/12/26 2023/08/232023/08/232023/08/232023/08/232023/08/232023/08/23 1402/6/1 نسیم اشرافی Nasim Ashrafi ایران ashrafi@pardisiau.ac.ir Ontology Anthropology Architectural Science House. هستی‌شناسی انسان‌شناسی علم معماری خانه. ##قرآن کریم##نهج‌ البلاغه##ابراهیمی دینانی، غلامحسین. 1383. وجود رابط و مستقل در فلسفۀ اسلامی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.##اشرافی، نسیم. 1399. «گونه‌شناسی یا مرکزشناسی». تحقیقات بنیادین علوم اسلامی. دوره ششم، شماره 4، صص 59-84. ##امین‌پور، احمد؛ مدنی، رامین و حیاتی، حامد. 1396. «بررسی چگونگی تجلی آموزه های اسلامی در کالبد مسکن؛ نمونه موردی: خانه سنتی در اقلیم گرم و خشک ایران». نشریه مدیریت شهری و روستایی. دوره شانزدهم. شماره 3. صص 435-458.##بمانیان، محمدرضا؛ ارجمندی، سحر و علی‌محمدی، فرزانه. 1392. «تأثیر اصول فقهی مرتبط با حقوق شهروندی بر پایه عدل در طراحی مسکن (نمونه موردی: سه مورد از خانه‌های ایرانی- اسلامی)». مطالعات شهر ایرانی- اسلامی. شماره 12، صص 89-100.##پارسانیا، حمید. 1390. روش‌شناسی انتقادی حکمت صدرایی. قم: کتاب فردا.##جنکز، چارلز. 1398. داستان پست‌مدرنیسم. ترجمه احسان حنیف. تهران: فکر نو.##جوادی آملی، عبدالله. 1392. فطرت در قرآن (تفسیر موضوعی قرآن کریم). جلد 12. قم: نشر صدرا.##حائری مازندرانی، محمدرضا. 1388. خانه، فرهنگ، طبیعت: بررسی معماری خانه‌های تاریخی و معاصر. تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.##خسروپناه، عبدالحسن و عاشوری، مهدی. 1394. روش‌شناسی علوم اجتماعی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.##خسروپناه، عبدالحسین. 1391. «الگوی حکمی-اجتهادی علوم انسانی». فصلنامه جاویدان خرد. شماره 19. صص 13-58.##______________. 1392. فلسفه علوم انسانی (بنیان های نظری). قم: نشر تعلیم و تربیت اسلامی.##______________. 1400. نظریه‌پردازی در علوم انسانی حکمی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.##رشاد، علی‌اکبر. 1385. فلسفه مضاف. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.##سجادی، سیدجعفر. 1379. فرهنگ اصطلاحات فلسفی ملاصدرا. تهران: طبع و نشر. ##سوزنچی، حسین. 1399. «فطرت به‌مثابه نظریه انسان‌شناختی رقیب برای علوم انسانی مدرن». آیین حکمت. سال دوازدهم. شماره 44. صص 7-35.##طباطبایی، سید محمدحسین. 1374. تفسیرالمیزان. ترجمه موسوی همدانی. ج 16. قم: دفتر انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.##عبودیت، عبدالرسول. 1391. درآمدی به نظام حکمت صدرایی. ج 3. قم: سمت.##فرهیخته، نورالدین. 1394. داروینیسم و مذهب (نبرد اندیشه‌ها در زیست‌شناسی). تهران: ققنوس.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1395. رابطه علم و دین. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##مطهری، مرتضی. 1377. مجموعه آثار. ج 2 (مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی). تهران و قم: صدرا.##مطهری، مرتضی و طباطبایی سید محمدحسین. 1377. مجموعه آثار. ج 6. قم و تهران: صدرا.##معماریان، غلامحسین. 1391. آشنایی با معماری مسکونی ایرانی: گونه‌شناسی درون‌گرا. تهران: سروش دانش.##______________. 1391. سیری در مبانی نظری معماری. تهران: انتشارات سروش دانش.##مؤمنی، کوروش و ناصری، ندا. 1394. «بررسی ابزارها و روش‌های ایجاد محرمیت در خانه زینت‌الملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی». پژوهش‌های معماری اسلامی. دوره سوم. شماره 4. صص 18-35. ##نقره‌کار، عبدالحمید. 1387. درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی.##نقی‌زاده، محمد. 1395. نظریه فضای حیات طیبه: شهر آرمانی اسلام. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی.##نصر، طاهره. 1394. «پارادایم معماری مسکن در سیمای امروز شهر ایرانی-اسلامی». مطالعات شهر ایرانی-اسلامی. دوره ششم. شماره 22. صص 67-78.##Futuyma، D. J. 1998. Evolutionary Biolog. 2nd ed. Sunderland، MA: Sinauer Associates، PDF.##Gould، S. J. 2007. Ever since Darwin: Reflections in Natural History. New York: Norton، EPUB.##Le C. 1931. Towards a New Architecture. london: J. Rodker##Mayr، E. 2004. “Darwin's Influence on Modern Thought”, What Makes Biology Unique? Considerations on the Autonomy of a Scientific Discipline, New York: Cambridge UP, pp. 83-97.## ##