تحول مفهوم دولت و بازتاب آن در دگردیسی روش‌های متعارف بودجه‌ریزی (رهیافتی برای نظام بودجه‌ریزی در ایران با رویکرد اسلامی) The Evolution of the Concept of the State and Its Reflection in the Transformation of Conventional Budgeting Methods (An Approach to the Budgeting System in Iran with an Islamic Orientation) 1 1 این مقاله به بررسی شکست مستمر اصلاحات مدیریت مالی عمومی در ایران، به‌ویژه گذار دستوری به «بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد» (PBB) می‌پردازد. درحالی‌که تحلیل‌های متعارف بر کمبودهای فنی یا مقاومت‌های سیاسی تمرکز دارند، این پژوهش استدلال می‌کند که این‌ها صرفاً نشانه‌های یک آسیب‌شناسی ریشه‌ای‌تر هستند. پرسش محوری این است که چرا و چگونه ابزارهای مدیریتی رایج جهانی مانند (PBB)، در بستر ایران، به جای اجرای واقعی، به پذیرش نمادین (جداسازی) و شکست فنی تقلیل می‌یابند؟ این پژوهش با استفاده از یک روش‌شناسی تحلیلی-انتقادی و ارائه یک چهارچوب نظری ترکیبی (نظریه نهادی، اقتصاد سیاسی دولت رانتیر، و فلسفه سیاسی-اقتصادی دولت اسلامی) به تبیین این پدیده می‌پردازد. یافته اصلی آن است که شکست اصلاحات، ریشه در یک «تضاد پارادایمی» آشتی‌ناپذیر دارد. بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد، به‌عنوان محصول یک جهان‌بینی نئولیبرال (متمرکز بر کارایی اقتصادی و منطق بازار)، با چارچوب هنجاری و اقتصادی دولت اسلامی (متمرکز بر عدالت، مصلحت و فلاح) در تضاد هستی‌شناختی قرار دارد. این تضاد، خود را از طریق سازوکارهایی چون پذیرش نمادین (جداسازی) برای کسب مشروعیت، و مقاومت دیوان‌سالاری برای حفظ منطق واقعی توزیع منابع، متجلی ساخته و تلاش‌های اصلاحی را بی‌اثر می‌کند. همچنین این مقاله با عبور از نقد صرف، یک الگوی جایگزین، بومی و هنجاری ارائه می‌دهد. این الگو، برآمده از مفهوم اسلامی «امانت» بودن منابع عمومی است و با اقتباس از ابزارهای نوینی چون «حسابداری ارزش عمومی» (PVA) و «بازده اجتماعی سرمایه‌گذاری» (SROI) و انطباق آن‌ها با حوزه‌های کلیدی ارزش عمومی مبتنی بر اصول اسلامی، راهی برای ادغام نظام‌مند «ارزش» و «مصلحت» در فرآیند تخصیص منابع عمومی پیشنهاد می‌کند. 2 This This article examines the persistent failure of public financial management reforms in Iran, particularly the mandated transition to "Performance-Based Budgeting" (PBB). While conventional analyses focus on technical deficiencies or political resistance, this research argues that these are merely symptoms of a more deep-rooted pathology. The central question is: why and how are globally prevalent managerial tools like PBB, within the Iranian context, reduced to symbolic adoption (decoupling) and technical failure instead of genuine implementation? This research explains this phenomenon using a critical-analytical methodology and a hybrid theoretical framework that synthesizes Institutional Theory, the Political Economy of the Rentier State, and the Political-Economic Philosophy of the Islamic State. The core finding is that the reform's failure is rooted in an irreconcilable "paradigmatic conflict." Performance-Based Budgeting, as a product of a neoliberal worldview (centered on economic efficiency and market logic), exists in ontological tension with the normative and economic framework of the Islamic state (centered on justice, maslahat [public interest/expediency], and falah [collective welfare]). This conflict manifests itself through mechanisms such as symbolic adoption (decoupling) to gain legitimacy and bureaucratic resistance to preserve the de facto logic of resource distribution, thereby neutralizing reform efforts. Furthermore, moving beyond mere critique, this article proposes an alternative, indigenous, and normative model. This model, rooted in the Islamic concept of public resources as a "trust" (Amanah), adapts innovative tools like "Public Value Accounting" (PVA) and "Social Return on Investment" (SROI). By aligning them with key domains of public value based on Islamic principles, it suggests a pathway for systematically integrating "value" and maslahat into the public resource allocation process. 11 46 2025/08/18 1404/5/27 2024/08/31 1403/6/10 سیدمحمدعلی موسوی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) ایران m.a.mousavi@chmail.ir Performance-Based Budgeting (PBB) Paradigmatic Conflict Institutional Decoupling Rentier State Public Value Social Return on Investment (SROI) Trust (Amanah) Islamic Economics. بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد (PBB) تضاد پارادایمی جداسازی نهادی دولت تحصیلدار (رانتیر) ارزش عمومی بازده اجتماعی سرمایه‌گذاری (SROI) امانت اقتصاد اسلامی. Affandi, M. A., Marijan, K., & Windyastuti, D. 2022. "Participatory Budgeting in Indonesia: from the Policy Innovation to the Democracy Innovation." The Journal of Society and Media, 6(2): 527-565.##Beblawi, H. 1987. "The Rentier State in the Arab World." Arab Studies Quarterly, 9(4): 383-398.##DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. 1983. "The Iron Cage Revisited: Institutional Isomorphism and Collective Rationality in Organizational Fields." American Sociological Review, 48(2): 147-160.##Esping-Andersen, G. 1990. The Three Worlds of Welfare Capitalism. Cambridge: Polity Press.##Garland, D. 2016. The Welfare State: A Very Short Introduction. United Kingdom: Oxford University Press.##Harvey, D. 2005. A Brief History of Neoliberalism. Oxford University Press.##Inter-American Development Bank (IDB). 2009. Development effectiveness and results-based budgeting. https://publications.iadb.org##International Monetary Fund (IMF). 1997. Good Governance: The IMF's Role. Washington, D.C.: IMF.##Mckinsey, J. O. 1923. Budgetary Control (2nd Printing). New York: The Ronald Press Company.##Moore, M. H. 1995. Creating public value: Strategic management in government. Harvard University Press.##Moynihan, D. P. 2008. The Dynamics of Performance Management: Crafting Information for Accountability and Control. Georgetown University Press.##Schick, A. 2003. "The performing state: Reflection on the reform of the public sector." OECD Journal on Budgeting, 3(2): 71-103.##Shah, A. (Ed.). 2007. Participatory Budgeting. Washington, D.C.: The World Bank.##Steger, M. B., & Roy, R. K. 2010. Neoliberalism: A Very Short Introduction. New York: Oxford University Press Inc.##Warner, D. C. 1970. A Brief History and Analysis of Budgeting As a Tool of Allocation. Burlingame, CA: Operation PEP.##World Bank. 1997. World Development Report 1997: The State in a Changing World. Oxford University Press.##World Bank. 1998. Public Expenditure Management Handbook. Washington, D.C.: World Bank.##World Bank. 2005. Fiscal Management (A. Shah, Ed.). Washington, D.C.: World Bank.##World Bank. 2007. Budgeting and Budgetary Institutions (A. Shah, Ed.). Washington, D.C.##نهج‌البلاغه. ۱۳۷۹. ترجمه سیدجعفر شهیدی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##ابن‌هشام، عبدالملک. بی‌تا‌. السیره النبویه. بیروت: دارالمعرفه.##اسمیت، آدام. 1357. ثروت ملل. ترجمه سیروس ابراهیم‌زاده. چ ۱. تهران: انتشارات پیام.##خمینی، سیدروح‌الله. ۱۳۷۸ الف. صحیفه امام (مجموعه ۲۲ جلدی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).##خمینی، سیدروح‌الله. ۱۳۷۸ ب. ولایت فقیه (حکومت اسلامی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).##جمشیدی، محمدحسین. ۱۳۷۷. اندیشه سیاسی شهید رابع (امام سیدمحمدباقر صدر). تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.##جهانیان، ناصر. ۱۳۸۹. «معیارهای دخالت دولت اسلامی در اقتصاد». حکومت اسلامی، ۱۵ (۴): ۷۹-۱۰۸.##خامنه‌ای، سیدعلی. ۱۳۷۵. حدیث ولایت: مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، مرکز چاپ و نشر.##رحیمی (روشن)، حسن. ۱۳۸۹. «نظریه دولت رانتییر (تحصیلدار) و جمهوری اسلامی ایران». مطالعات انقلاب اسلامی، (۲۲): ۶۹-۱۰۰.##رکابیان، رشید و نجف لک‌زایی. ۱۳۹۵. «نظریه دولت مطلوب در اندیشه امام خمینی (ره)»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، ۶ (۱۹): 121-141##صدر، سیدمحمدباقر. ۱۴۱۷ ق. اقتصادنا. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.##طوسی، خواجه نصیرالدین. بی‌تا. اخلاق ناصری. شیراز: انتشارات علمیه اسلامیه.##العاملی، السیدجعفرمرتضی. 1426 ق. الصحیح من سیره النبی الأعظم (ص). 35 ج. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر.##فارابی، ابونصر. 1379. سیاست مدنیّه. ترجمه: سیدجعفرسجادی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.##قمی، علی‌بن‌ابراهیم. 1404 ق .تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.##کعبی، عباس. 1393. مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران (تحلیل مبانی اصل سوم قانون اساسی). تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.##کردبچه، محمد. 1401. سیر تحولات برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی در ایران و جهان. چ ۱. تهران: نور علم.##گرائی‌نژاد، غلامرضا. 1399. مقاله‌هایی درباره بودجه و کاربرد آن در ایران. تهران: نشر پرچین.##لک‌زایی، نجف و رقیه جاویدی. 1397. «نظریه دولت در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای». علوم سیاسی. ۲۱ (۸۱): 145-166.##محسنی تنکابنی، ساره و صدیقه طوطیان. 1400. «فراتحلیل موانع استقرار بودجه‌ریزی مبتنی بر عملکرد در دستگاه‌های اجرایی کشور». حسابداری و بودجه‌ریزی بخش عمومی، (۴) (پیاپی 6): 64-84.##مدنی، داوود. 1390. مبانی و فراگرد بودجه‌ریزی دولتی. چ ۷. تهران: مرکز نشر جهش.##واقدی، محمد‌بن‌عمر. 1409 ق. المغازی. تحقیق: مارسدن جونس. بیروت: دار الأعلمی.## ##

نظریه شخصیت توحیدی مبتنی بر روش تحلیل محتوای نصوص دینی و نظریه‌پردازی قیاسی Monotheistic Personality Theory/ Based on the method of content analysis of religious texts and deductive theorizing 1 1 نظریات شخصیت مهم‌ترین نظریات روان‌شناسی هستند. در روان‌شناسی اسلامی جایگاه یک نظریه شخصیت بنیادین خالی است. آیه 29 سوره زمر که شخصیت متشتت انسان مشرک و شخصیت یکپارچه انسان موحد را مقایسه کرده، می‌تواند محور یک نظریه شخصیت باشد. در مقاله حاضر، این ظرفیت واکاوی شده و با مؤیداتی از سایر آیات و روایات، «نظریه شخصیت توحیدی» با استفاده از روش تحلیل محتوا و روش نظریه‌پردازی قیاسی تدوین شده است. این نظریه ظرفیت توضیح آسیب‌شناسی روانی، رشد روانی، چهارچوبی برای روان‌درمانی و اهداف مهمی مانند رضایت از زندگی و بهزیستی روان‌شناختی را دارد. امتیاز این نظریه بر نظریات روان‌شناسی متعارف آن است که تقلیل‌گرایانه نبوده، بلکه کل‌نگر و جامع است و می‌تواند برای عناصر محوری سایر نظریات مانند عقده حقارت، مهرجویی، رقابت‌طلبی، توجه‌طلبی، نیازهای روان‌شناختی، معناجویی، کمال‌جویی و انتخاب، توضیح و راهکار ارائه کند. این نظریه در تقسیم‌بندی نظریات شخصیت در طبقه نظریات روان‌تحلیلی قرار می‌گیرد. در این مقاله انتقاداتی به نظریه مطرح و پاسخ داده شده است. 2 Personality theories are among the most significant frameworks in psychology. Within Islamic psychology, however, the position of a foundational personality theory remains vacant. Verse 29 of Surah al-Zumar, which contrasts the fragmented personality of the polytheist with the unified personality of the monotheist, can serve as the axis of such a theory. In the present article, this potential is examined, and with supporting evidence from other Qur’anic verses and narrations, the “Monotheistic Personality Theory” is formulated using content analysis and deductive theorizing. This theory possesses the capacity to explain psychopathology, psychological development, provide a framework for psychotherapy, and address major goals such as life satisfaction and psychological well-being. Its advantage over conventional psychological theories lies in its holistic and comprehensive nature, avoiding reductionism. It can also offer explanations and solutions for central constructs in other theories, such as inferiority complex, dependency, competitiveness, attention-seeking, psychological needs, search for meaning, striving for perfection, and choice. In the classification of personality theories, this theory is situated within the psychoanalytic tradition. The article also presents criticisms of the theory and provides responses to them. 47 84 2025/08/182024/06/8 1403/3/19 2024/08/312024/07/11 1403/4/21 سید علی مرعشی Sayed Ali Marashi گروه روانشناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران ایران sayedalimarashi@scu.ac.ir Personality theory monotheism polytheism psychopathology psychological development psychotherapy. نظریه شخصیت توحید شرک آسیب‌شناسی روانی رشد روانی روان‌درمانی. Alparslan, K., & Kuşdil, M. E. 2024. A review of research on the role of different types of religiosity in terror management. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 16(2): 289-305.##Bahçekapili, H. G., & Yilmaz, O. 2017. The relation between different types of religiosity and analytic cognitive style. Personality and Individual Differences, 117: 267-272.##Boland, R., Verdiun, M., & Ruiz, P. 2021. Kaplan & Sadock’s synopsis of psychiatry. Lippincott Williams & Wilkins.##Borsboom, D. 2017. A network theory of mental disorders. World psychiatry, 16(1): 5-13.##Buzdar, M. A., Ali, A., & Tariq, R. U. H. 2015. Religious orientations as a predictor of rational thinking among secondary school students. Thinking Skills and Creativity, 16: 1-8.##Carlson, N. R. & Brikett M. A. 2021. Physiology of Behavior. New Zeland: Pearson Education.##Christiansen, D. M., McCarthy, M. M., & Seeman, M. V. 2022. Understanding the influences of sex and gender differences in mental disorders. Frontiers in Psychiatry, 13: 984195.##Clark, K. D., Lin, Y., & Maher, V. 2015. Shall I help a stranger?: Spiritual intelligence and its relation to altruism, ethnocentrism, intercultural willingness to communicate, and the intention to act. Journal of Intercultural Communication Research, 44(4): 329-344.##Cloninger, C. R., Svrakic, D. M., Lester, N. C., Lecic-Tosevski, D., Koldobsky, N., & Botbol, M. 2017. Personality disorders. In Person centered psychiatry (pp. 427-444). Cham: Springer International Publishing.##Dürlinger, F., & Pietschnig, J. 2022. Meta-analyzing intelligence and religiosity associations: Evidence from the multiverse. Plos one, 17(2), e0262699.##Ghayas, S., & Batool, S. S. 2021. Religious Orientation and Death Anxiety among Elderly Pakistani Muslims: Mediational Role of Afterlife Belief and Ego Integrity. Journal of Behavioural Sciences, 31(1): 73-97.##Hall, J. E., & Hall, M. E. 2020. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology E-Book: Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology E-Book. Elsevier Health Sciences.##Hamer, D. H. 2005. The God gene: How faith is hardwired into our genes. Anchor.##Jacobsen, A., & Beehr, T. A. 2022. Employees’ death awareness and organizational citizenship behavior: A moderated mediation model. Journal of Business and Psychology, 37(4): 775-795.##Karbono, K., & Retnawati, H. 2021. The Correlation between Religiosity and Multiple Intelligences: A Meta-Analysis. International Journal of Instruction, 14(1): 365-378.##Khan, E., & Aftab, S. 2019. Intrinsic and Extrinsic Religious Orientation and Mental Health. Pakistan Journal of Psychology, 50(1): 27-47.##Kihlstrom, J. F. 2014. Dynamic versus cognitive unconscious. The encyclopedia of clinical psychology, 1-8.##Klemm, W. R. 2020. God spots in the brain: Nine categories of unasked, unanswered questions. Religions, 11(9): 468.##Kulak, M. J., Gonsalves, M. A., Mariano, T. Y., Pinto, A., Greenberg, B. D., Barredo, J., ... & Shea, M. T. 2025. An exploratory analysis of obsessive-compulsive personality traits, pathologic anger and quality of life among trauma-exposed veterans. Comprehensive Psychiatry, 152628.##Liu, C. C. 2010. The relationship between personal religious orientation and emotional intelligence. Social Behavior and Personality: an international journal, 38(4): 461-467.##Masror Roudsary, D., Lehto, R. H., Sharif Nia, H., & Kohestani, D. 2022. The relationship between religious orientation and death anxiety in Iranian Muslim patients with cancer: The mediating role of hope. Journal of religion and health, 61(2): 1437-1450.##Mischel, W., Shoda, Y., & Rodriguez, M. L. 1989. Delay of gratification in children. Science, 244(4907): 933-938##Mund, P. 2016. Kobasa concept of hardiness. International Research Journal of Engineering, IT and Scientific Research, 2(1): 34-40.##Pinto, C. T., Guedes, L., Pinto, S., & Nunes, R. 2024. Spiritual intelligence: a scoping review on the gateway to mental health. Global health action, 17(1): 2362310.##Porto, A. A., Di Fini, B. C., da Silva, L. G., & de Paula, J. J. 2024. Relationships among Religiosity, Impulsivity, and delayed gratification in Brazilian adults. Pastoral Psychology, 73(2): 271-281.##Raffay, J., Wood, E. & Todd, A. 2016. Service user views of spiritual and pastoral care (chaplaincy) in NHS mental health services: a co-produced constructivist grounded theory investigation. BMC Psychiatry,16 (1): 1-11.##Rahmani, F., Hemmati, A., Cohen, S. J., & Meloy, J. R. 2019. The interplay between antisocial and obsessive‐compulsive personality characteristics in cult‐like religious groups: A psychodynamic decoding of the DSM‐5. International Journal of Applied Psychoanalytic Studies, 16(4): 258-273.##Rosmarin, D. H., & Koenig, H. G. (Eds.). 2020. Handbook of spirituality, religion, and mental health. Academic Press.##Rutter, M. (2023). Resilience: Some conceptual considerations. Social work, 122-127.##Rybanska, V., McKay, R., Jong, J., & Whitehouse, H. 2018. Rituals improve children's ability to delay gratification. Child Development, 89(2): 349-359.##Schultz, D. P., & Schultz, S. E. 2017. Theories of personality. Cengage.##Sickles, J., Huskey, A., Schrantz, K., & Lack, C. W. 2015. The Relationship between Intelligence and religiosity: A critical review of the literature. Journal of Scientific Psychology, 26(1): 1-10.##Spitzenstätter, D., & Schnell, T. 2022. Effects of mortality awareness on attitudes toward dying and death and meaning in life-a randomized controlled trial. Death Studies, 46(5): 1219-1233.##Tangney, J. P., Boone, A. L., & Baumeister, R. F. 2018. High self-control predicts good adjustment, less pathology, better grades, and interpersonal success. In Self-regulation and self-control. Routledge.##Van Dierendonck, D., & Lam, H. 2023. Interventions to enhance eudaemonic psychological well‐being: A meta‐analytic review with Ryff's Scales of Psychological Well‐being. Applied Psychology: Health and Well‐Being, 15(2: 594-610.##Weiss, L. A., Westerhof, G. J., & Bohlmeijer, E. T. 2016. Can we increase psychological well-being? The effects of interventions on psychological well-being: A meta-analysis of randomized controlled trials. PloS one, 11(6): e0158092.##Zuckerman, M., Silberman, J., & Hall, J. A. 2013. The relation between intelligence and religiosity: A meta-analysis and some proposed explanations. Personality and social psychology review, 17(4): 325-354.##قرآن کریم.##صحیفه سجادیه.##آیزنک، هانس جی. 1961 م. «نقص اساسی روانکاوی». مترجم: محمدتقی براهنی و مسعود رضوی (1340). زبان و ادب پارسی، 60: 431-456.##جلالی طهرانی، سیدمحمدمحسن. 1383. «توحیددرمانی». مترجم: علی‌رضا شیخ‌شعاعی. نقدونظر، 9(35 و 36): 17-46.##حُرّ عاملی، ابوجعفر محمدبن‌حسن. 1418 ق. الفصول المهمه فی اصول الائمه (تکمله‌الوسائل). قم: مؤسسه معارف اسلامی امام رضا علیه‌السلام.##دیلمی، حسن‌بن‌محمد. 1370. ارشادالقلوب. قم: الشریف الرضی.##الراغب الاصفهانی، حسین‌بن‌محمدبن‌المفضل. 1416 ق. مفردات الفاظ قرآن. چ 1. محقق: صفوان عدنان داوودی. دمشق: دارالقلم.##طباطبایی، سیدمحمدحسین. 1374. تفسیر المیزان. مترجم: سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.##طبرسی، حسن‌بن‌فضل. 1370. مکارم‌الاخلاق. قم: الشریف‌الرضی.##کلینی، محمد بن یعقوب. 1407 ق. الکافی. ج. 1 و 2. مصحح: علی‌اکبر غفاری. تهران: دارالکتب الاسلامیه.##لطیفی، میثم. 1397. «روش‌شناسی گونه‌شناسی: رهنمونی بر نظریه‌پردازی در دانش مدیریت». مطالعات مدیریت دولتی ایران، 1(2): 25-52.##مجلسی، محمدباقر. 1403 ق. بحارالأنوار. ج: 4. بیروت: مؤسسه‌الوفاء.##مرعشی، سید علی. 1404. «مدل‌سازی شناختی و نسبت آن با نفس». انسان‌پژوهی دینی، 22(53): 129-152.##مرعشی، سیدعلی. 1400. درس‌نامه روان‌شناسی اسلامی. اهواز: انتشارات معتبر.##مرعشی، سیدعلی؛ باوی، مریم؛ و داودی، ایران. 1396. «پیش‌بینی سلامت روان دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز براساس احساس گناه سالم و ناسالم در سال 396». سلامت جامعه، 11(2): 29-37.##مطهری، مرتضی. 1386. مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی. ج 2: جهان‌بینی توحیدی. تهران: انتشارات صدرا.## ##

نقش مشاوران فلسفی در مدیریت منابع انسانی: چهارچوب نظری و کاربردهای عملی The Role of Philosophical Counselors in Human Resource Management: A Theoretical Framework and Practical Applications 1 1 در سازمان‌های امروز، مدیریت منابع انسانی با مسائل اخلاقی، فرهنگی، معنایی و شناختی مواجه است که حل آن‌ها فراتر از ابزارهای صرفاً فنی و مدیریتی معمول است. این مسائل، رفتار کارکنان، تصمیم‌گیری مدیران و کیفیت تعاملات سازمانی را به‌طور بنیادین تحت‌تأثیر قرار می‌دهند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش و کارکرد مشاور فلسفی در سازمان‌ها، از روش تحلیل مفهومی و مطالعات کتابخانه‌ای بهره می‌گیرد و با مرور ادبیات داخلی و خارجی، چهارچوبی مفهومی ارائه می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد مشاور فلسفی با تحلیل پیش‌فرض‌ها، روشن‌سازی ارزش‌ها، پرسشگری بنیادین و بازاندیشی سازمانی، می‌تواند تصمیم‌گیری‌های هیجانی، کلیشه‌ای و مبتنی بر تعصب را کاهش داده و تفکر انتقادی، تعاملی و اخلاق‌محور مدیران و کارکنان را تقویت کند. این نقش شامل تسهیل گفت‌وگوهای اخلاقی و فرهنگی، ارزیابی پیامدهای تصمیمات، افزایش شفافیت، کاهش تعارضات و ارتقای مسئولیت‌پذیری سازمانی است. مشاوره فلسفی به‌عنوان ابزاری تحلیلی و ارزش‌محور، توانایی «هک مسائل» سازمانی را دارد؛ بدین‌معنا که با شناسایی ریشه‌های مفهومی، ارزشی و معنایی مشکلات، امکان ارائه راهکارهای نوآورانه و بنیادین را فراهم می‌کند. این رویکرد، به مدیران امکان تحلیل عمیق‌تر مسائل و تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر را می‌دهد و زمینه نوآوری، یادگیری سازمانی و بهبود فرآیندهای منابع انسانی را فراهم می‌آورد. علاوه‌براین، کاربرد مشاوره فلسفی محدود به سازمان‌های بزرگ یا پیچیده نیست؛ بلکه در سازمان‌های آموزشی، مدارس، نهادهای کوچک و حتی محیط‌های درمانی نیز قابل طرح و مؤثر است. این امر ریشه در سابقه مشاوره فلسفی در حوزه روان‌درمانی دارد، جایی که فیلسوفانی چون آشنباخ، مارینوف، کوهن و شوستر نشان داده‌اند تحلیل فلسفی باورها، ارزش‌ها و استدلال‌ها می‌تواند به بهبود سلامت روان، معناجویی و تصمیم‌گیری اخلاقی افراد کمک کند. براین‌اساس، پژوهش حاضر نشان می‌دهد مشاوره فلسفی نه‌تنها به‌عنوان ابزاری نظری، بلکه به‌صورت کاربردی، می‌تواند به ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری، همسویی کارکنان با اهداف سازمانی و توسعه پایدار سازمان‌ها کمک کند و خلأ موجود در ادبیات سازمانی درباره کاربرد عملی این رویکرد را تا حدی جبران نماید. 2 In today’s organizations, human resource management faces ethical, cultural, meaning-related, and cognitive challenges that go beyond purely technical and conventional managerial tools. These issues fundamentally influence employee behavior, managerial decision-making, and the quality of organizational interactions. The present study aims to clarify the role and function of philosophical counseling in organizations by employing conceptual analysis and library-based research methods, and by reviewing domestic and international literature, it offers a conceptual framework. The findings indicate that philosophical counselors, through analyzing underlying assumptions, clarifying values, engaging in fundamental questioning, and promoting organizational reflection, can reduce emotional, stereotypical, and biased decision-making, while strengthening critical, dialogical, and ethics-oriented thinking among managers and employees. This role includes facilitating ethical and cultural dialogues, evaluating the consequences of decisions, increasing transparency, reducing conflicts, and enhancing organizational accountability. Philosophical counseling, as an analytical and value-oriented tool, has the capacity to “hack organizational problems,” meaning that by identifying the conceptual, value-based, and meaning-related roots of issues, it enables the development of innovative and fundamental solutions. This approach allows managers to analyze problems more deeply and make more informed decisions, thereby fostering innovation, organizational learning, and improvement in human resource processes. Moreover, the application of philosophical counseling is not limited to large or complex organizations; it is also applicable and effective in educational institutions, schools, small organizations, and even clinical settings. This stems from the history of philosophical counseling in psychotherapy, where philosophers such as Achenbach, Marinoff, Cohen, and Schuster have demonstrated that philosophical analysis of beliefs, values, and reasoning can contribute to improved mental health, meaning-making, and ethical decision-making. Accordingly, this study shows that philosophical counseling, not only as a theoretical tool but also in practical terms, can contribute to enhancing the quality of decision-making, aligning employees with organizational goals, and promoting sustainable organizational development, thereby partially addressing the gap in the organizational literature regarding the practical application of this approach 85 116 2025/08/182024/06/82025/12/8 1404/9/17 2024/08/312024/07/112024/08/31 1403/6/10 رضا دلاوری Reza Delavari Toloue Mehr ایران rdelavari2007@gmail.com Philosophical Counseling Human Resource Management Organizational Decision-Making Organizational Problem-Solving. مشاوره فلسفی مدیریت منابع انسانی تصمیم‌گیری سازمانی هک مسائل سازمانی. Achenbach. G.B. 1997. “On Wisdom in Philosophical Practice”. Inquiry: Critical Thinking Across the Disciplines, Vol. XVII, No 3, primavera.##Achenbach, G. B. 1984. Philosophische Praxis (in German). Köln: Verlag für Philosophie Jürgen Dinter.##August, Belgrade. 2019. Philosophical practice-Quo Vadis? Belgrade . Institute for Philosophy and Social Theory University of Belgrade .(http://the Philo-practice Agora).##Clegg, Stewart, Martin Kornberger, and Carl Rhodes(2007), Organizational Ethics, Decision Making, Undecidability. The Sociological Review, Volume 55, Issue 2.##Cohen, E. D. 1995. Philosophical Counseling: Some Roles of Critical Thinking, Essays on Philosophical Counseling University Press of America:121-131.##Costello, Stephen J . 2017. The Philosophy Clinic: Practical Wisdom at Work. Cambridge Scholars Publishing. https://doi.org/10.1111/j.1467-954X.2007.00711.x##Fatic, A. 2014. Philosophical Practice as a New Paradigm in Philosophy. Philosophical Practice: Journal of the American Philosophical Practitioners.##Hadot, Pierre. 1995. Philosophy as a way of life. BlackWell: Oxford UK; Cambridge USA.##Ivanova O.E. 2021. "Philosophical Consulting as a Tool for “Problem Hacking” in Human Management in Organizations." Administrative Consulting. (7): 39-48. (In Russ.) https://doi.org/10.22394/1726-1139-2021-7-39-48.##Lam, Larry. 2019. Pubic Philosophy, International Encyclopedia of Ethics. John Wiley & Sons Ltd.##Nagaraj and Ramakrishnan, Nithesh and M. (2022). Philosophical counselling: Foundations and Functions. Journal of Research in Humanities and Social Science, 10 (11), 368-372.##Painter-Morland, M. 2011. Systemic Leadership, Gender, Organization. In P. Werhane, & M. Painter-Morland (Eds.), Leadership, Gender, and Organization (pp. 139-165). Springer.##Raabe P. (2001). Philosophical Counseling: Theory and Practice, Westport: Prager.##Shukla, Abhishek. 2020. Indian Philos0phical Practitioners Association. (the Philo-practice Agora).##Schuster C.S. 2005. Philosophical Counseling Not Personal New Age Terapy. Radical Psychology. Vol.4. www.radpsynet.org/journal/vol1-2/phillc1.html.##Snowden, D. J., & Boone, M. E. 2007. A Leader’s Framework for Decision Making. Harvard Business Review, 85, 68-76.##Tsoukas, H., & Chia, R. 2002. An organizational becoming: Rethinking organizational change. Organization Science, 13(5), 567–582. https://doi.org/10.1287/orsc.13.5.567.7810.##Ulrich, D. and Brockbank, W. 2005. The HR Value Proposition. Harvard Business Press, 301-331.##Weick, K. E. 1995. Sensemaking in organizations. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.##Xiaojun Ding, Caifeng Xie & Feng Yu. 2024. Philosophical practice and its development in China: opportunities and challenges. Humanities and social sciences communications.Springer nature:1-8.##حسینی، سیدحسام؛ اکبر رهنما و مهدی سبحانی‌نژاد. 1403. «تبیین و بررسی مبانی معرفت‌شناختی مشاوره فلسفی». نشریه پژوهشهای معرفت شناختی. ۳ (۱).##حسینی، سیدحسام؛ سیدسالار حسینی و اکبر رهنما. 1402. «تبیین و بررسی وجوه تمایز مشاوره فلسفی با مشاوره روان‌شناختی». نشریه فلسفه تحلیلی. ۲۰ (۴۳: ۷-۴۴.##راب، پیتر بی. 1398. مشاوره فلسفی (نظر و عمل). ترجمه علی علوی‌نیا. تهران: فراروان.##شرف، رهام. 1400. «تبیین ضرورت به‌کارگیری مشاوره فلسفی در معنادرمانی». پژوهش‌های فلسفی. 34: ۲۰۱-۲۲۳.##کوهن، الیوت و سمیوئل زینچ. 1400. مشاوره فلسفی. ترجمه مهدی فرجی پاک و فرزانه فخرائی. تهران: ارجمند.##کوهن، الیوت. 1403. «مشاوره فلسفی: رهیافت کامپیوتری و منطق بنیاد». ترجمه علیرضا رضایت. اطلاعات حکمت و معرفت. ۱۹ (۲) (پیاپی 171).##لاهاو، رن. 1399. ژرف‌اندیشی فلسفی. ترجمه علی علوی‌نیا. تهران: فراروان.##قربانی، هاشم و نسا اسمائیلی اقدم. ۱۴۰۲. «جایگاه مشاوره فلسفی در ارتقای تربیت اجتماعی». دومین همایش ملی فرهنگ با تأکید بر تربیت.##پورآقا، مریم. 1403. «نسبت‌سنجی فلسفه و مشاوره در مشاوره فلسفی». نشریه اطلاعات حکمت و معرفت. ۱۹ (۲).##یعقوبیان قمشه، محمدحسن و زینب توکلی. 1404. «واکاوی مفاهیم کلیدی و چالش‌های کاربردی مشاورهٔ فلسفی». معرفت فلسفی. ۸۸: ۱۳۰-۱۴۷.## ##

مبانی فلسفی و زبان شناختی تعامل قرآن با فرهنگ زمانه از نگاه مستشرقان و اندیشمندان مسلمان Evaluation of the Philosophical and Linguistic Foundations of the Interaction of the Quran with Contemporary Culture from the Perspective of Orientalists and Muslim Scholars 1 1 مسئله «تعامل قرآن با فرهنگ زمانه» از مباحث بنیادین در مطالعات قرآنی معاصر است که درباره نسبت میان وحی الهی و بافت تاریخی و فرهنگی عصر نزول بحث می‌کند. مستشرقان با تکیه بر مبانی معرفتی انسان‌گرایانه و روش نقد تاریخی، قرآن را متنی بشری و فرهنگی دانسته‌اند که از محیط دینی و اجتماعی عربستان تأثیر پذیرفته است. درمقابل، اندیشمندان مسلمان، هرچند بر ضرورت توجه به زمینه‌های تاریخی و زبانی نزول تأکید دارند، اما وحی قرآنی را حقیقتی الهی و فراتاریخی می‌دانند که ضمن تعامل با فرهنگ، آن را اصلاح و هدایت می‌کند. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-تطبیقی و بر پایه منابع اصلی مستشرقان و متفکران مسلمان، به بررسی مبانی معرفت‌شناختی، هستی‌شناختی و روش‌شناختی دو جریان پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در اندیشه مستشرقان، وحی محصول ذهن و فرهنگ پیامبر است، درحالی‌که در اندیشه اسلامی، وحی ارتباطی آگاهانه و مصون از خطاست که در ظرف زبان و فرهنگ تحقق یافته ولی از آن متأثر نشده است. درنهایت، با تحلیل تطبیقی دو رویکرد، نتیجه گرفته می‌شود که تفاوت اصلی در تعریف ماهیت وحی و نقش فرهنگ در فرآیند نزول است. مستشرقان، تعامل را به‌معنای تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ می‌فهمند، اما اندیشمندان مسلمان، آن را به‌معنای «تفهیم حکیمانه وحی در بستر فرهنگ» می‌دانند. درنهایت، نظریه «تعامل هدایتگر وحی» را به‌عنوان چهارچوب تلفیقی و متوازن میان تاریخ‌مندی زبان و فراتاریخی بودن معنا پیشنهاد می‌کند. 2 The theory of "the interaction of the Quran with the culture of the time" is one of the fundamental topics in contemporary Quranic studies, which discusses the relationship between divine revelation and the historical and cultural context of the era of revelation. Orientalists, relying on humanistic epistemological foundations and the method of historical criticism, have considered the Quran to be a human and cultural text that was influenced by the religious and social environment of Saudi Arabia. In contrast, Muslim scholars, although they emphasize the necessity of paying attention to the historical and linguistic contexts of revelation, consider Quranic revelation to be a divine and transhistorical truth that, while interacting with culture, corrects and guides it. The present study, using an analytical-comparative method and based on the main sources of Orientalists and Muslim thinkers, examines the epistemological, ontological, and methodological foundations of the two movements. Finally, by comparative analysis of the two approaches, it is concluded that the main difference is in the definition of the nature of revelation and the role of culture in the process of revelation. Orientalists understand interaction as the influence of the Quran on culture, but Muslim scholars understand it as "the wise understanding of revelation in the context of culture." Finally, he proposes the theory of “directed interaction of revelation” as a framework for integrating and balancing the historicity of language and the transhistoricity of meaning. 117 138 2025/08/182024/06/82025/12/82025/11/22 1404/9/1 2024/08/312024/07/112024/08/312024/08/31 1403/6/10 لیلا رمضان نیا سماکوش leila ramezan nia حوزه ایران محمد شریفی mohamad sharifi Yazd University ایران سید قاسم حسینی seiadghasem hoseini ایران Muslim thinkers directed interaction culture Quran revelation orientalists. اندیشمندان مسلمان تعامل هدایتگر فرهنگ قرآن وحی مستشرقان. Abu Zayd, N. H. 2004. Mafhum al-Nass: Dirasah fi ‘Ulum al-Qur’an. Beirut: al-Markaz al-Thaqafi al-‘Arabi.##Armstrong, K. 2006. Muhammad: A Prophet for Our Time. London: HarperCollins.##Bell, R. 1926. The Origin of Islam in Its Christian Environment. London: Macmillan.##Crone, P., & Cook, M. 1977. Hagarism: The Making of the Islamic World. Cambridge: Cambridge University Press.##Geiger, A. 1833. Was hat Mohammed aus dem Judenthume aufgenommen? Leipzig: Barth.##Goldziher, I. 1910. Introduction to Islamic Theology and Law. Princeton: Princeton University Press.##Luxenberg, C. 2000. Die syro-aramäische Lesart des Koran: Ein Beitrag zur Entschlüsselung der Koransprache. Berlin: Das Arabische Buch.##Nöldeke, T. 1919. Geschichte des Qorans (2nd ed.). Cairo: Dietrich’sche Verlagsbuchhandlung.##Puin, G. R. 1999. “Observations on Early Qur’an Manuscripts in San’a.” In S. Wild (Ed.), The Qur’an as Text (pp. 107–111). Leiden: Brill.##Sprenger, A. 1852. “Über die fremden Wörter im Koran.” Journal of the Asiatic Society of Bengal, 21, 109–111.##Sprenger, A. 1861. Life of Mohammad. London: Smith, Elder & Co.##Watt, W. M. 1953. Muhammad at Mecca. Oxford: Clarendon Press.##Watt, W. M. 1956. Muhammad at Medina. Oxford: Clarendon Press.##قرآن کریم.##جـوادی آملی، عبدالله. ۱۳۸۶. تسنیم (تفسیر قرآن کریم). قم: نشر اسراء.##رشیدرضا، محمد. 1320 ق .تفسیر المنار. قاهره: المطبعه المناریه.##رشیدرضا، محمد. 1346 ق. الوَحی المحمدی. قاهره: المطبعه السلفیه.##سروش، عبدالکریم. ۱۳۸۷. بسط تجربه نبوی. تهران: صراط.##سروش، عبدالکریم. 1392. «محمد راوی رؤیای رسولانه»، در قصه ارباب معرفت. تهران: صراط.##صدرالدین شیرازی، ملاصدرا. ۱۳۸۱. الحکمه المتعالیه فی الأسفار الأربعه العقلیه. قم: دار احیاء التراث العربی.##طباطبایی، سیدمحمدحسین. ۱۳۷۰. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.##فضل‌الرحمن. ۱۳۸۳. اسلام و تجدد. ترجمهٔ حسن رضایی. تهران: طرح نو.##مجتهد شبستری، محمد. 1379. هرمنوتیک، کتاب و سنت. تهران: طرح نو.##معرفت، محمدهادی. 1415 ق. التمهید فی علوم القرآن. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.##هندی، سیداحمدخان.۱۸۹۹. تفسیر القرآن و دین الإسلام. دهلی: مطبعه مفید.## ##

ارزیابی نظریهٔ «آنارشیسم فلسفی» برپایهٔ دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی Evaluation of the theory of "philosophical anarchism" based on Ayatollah Misbah Yazdi's point of view 1 1 آنارشیسم در بیشتر موارد با عنوان نظریه‌ای سیاسی شناخته می‌شود و فیلسوفان مسلمانی مانند آیت‌الله مصباح یزدی آن را از زاویهٔ مفروضه‌های سیاسی، بررسی و ارزیابی کرده‌اند؛ با‌این‌حال، این جنبش در مغرب‌زمین به‌مثابهٔ یک نظریهٔ فلسفی، مفروضه‌های خاص و هوادارانی جدی دارد. هرچند آیت‌الله مصباح یزدی آن را یک نظریهٔ فلسفی ندانسته‌اند، منظومهٔ فلسفی ایشان ظرفیت ویژه‌ای برای ارزیابی نظریهٔ آنارشیسم فلسفی دارد. در این مقاله که به روش تحلیل و تفسیر نگاشته شده است، آنارشیسم فلسفی براساس دو روایت حداکثری «رابرت پل ولف» و حداقلی «جان سیمونز» توصیف و تحلیل شده و سپس بر پایهٔ دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی ارزیابی شده است. آنارشیسم فلسفی تعارض «اقتدار دولت» با «اختیار فرد» را طرح کرده و با جانب‌داری از خصلت خودمختاری انسان‌ها با هرگونه اقتدار و الزام سیاسی مخالفت می‌کند. برپایهٔ دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی که الزام اخلاقی را براساس ضرورت بالقیاس توجیه می‌کند، می‌توان سازواری خودمختاری فردی با مراجع اقتدار بیرونی را نتیجه گرفت؛ درحقیقت الزام‌ها برپایهٔ غایاتشان، مسبوق به اختیار پیشینی هستند؛ بدین منظور لازم است رابطهٔ الزام اخلاقی و الزام سیاسی از منظر ایشان بررسی شود. همچنین در پایان مقاله، دیدگاه آیت‌الله مصباح یزدی در ارزیابی آنارشیسم فلسفی با دیدگاه‌های برخی دانشوران غربی مقایسه شده است. 2 Anarchism is often known as a political theory, and native philosophers such as Ayatollah Misbah Yazdi have examined and evaluated it from the perspective of political assumptions. However, in the West, anarchism as a philosophical theory has certain assumptions and serious supporters. Although Ayatollah Misbah Yazdi has not investigated anarchism as a philosophical theory, his philosophical system has a special capacity to evaluate the theory of philosophical anarchism. In this article, which is written in the method of analysis and interpretation, philosophical anarchism is described and analyzed based on the two narratives of the maximalist "Robert Paul Wolf" and the minimal one of "John Simmons" and then it is evaluated based on the viewpoint of Ayatollah Misbah Yazdi. Philosophical anarchism proposes the conflict between "government authority" and "individual free will" and opposes any political authority and obligation by favoring the autonomy of humans. Based on the view of Ayatollah Misbah Yazdi, who justifies the moral obligation based on comparative necessity, it can be concluded that individual autonomy is compatible with external authority. In fact, Obligations based on their ends originate from prior free will. For this purpose, it is necessary to examine the relationship between moral obligation and political obligation from their point of view. Also, at the end of the article, Ayatollah Misbah Yazdi's point of view in evaluating philosophical anarchism is compared with the points of view of some western scholars. 139 166 2025/08/182024/06/82025/12/82025/11/222026/02/21 1404/12/2 2024/08/312024/07/112024/08/312024/08/312024/08/31 1403/6/10 سید محمدهادی مقدسی Seyyed Mohammad Hadi Moghadasi Imam Khomeini Educational and Research Institute ایران s.moghadasi@iki.ac.ir مهدی امیدی Mahdi Omidi Imam Khomeini Educational and Research Institute ایران omidimah@gmail.com Philosophical anarchism political obligation authority free will comparative necessity Ayatollah Misbah Yazdi. آنارشیسم فلسفی الزام سیاسی اقتدار اختیار ضرورت بالقیاس آیت‌الله مصباح یزدی. Christiano, T. 2017. “Authority”. In The Stanford Encyclopedia of Philosophy.##Dagger, R. 1997. Civic Virtues؛ Rights, Citizenship and Republican Liberalism. New York: Oxford University Press.##Fiala, A. 2018. “Anarchism”. In Stanford Encyclopedia of Philosophy Archive.##Franks, B., and Matthew, W. 2010. Anarchism and moral philosophy. Basingstoke, Hampshire: Palgrave Macmillan.##McLaughlin, P. 2010. “In Defence of Philosophical Anarchism”. In Anarchism and moral philosophy. pp. 13-32. Basingstoke, Hampshire: Palgrave Macmillan.##Miller, D. 1984. Anarchism (Modern Ideologies Series). London: J.M. Dent.##Simmons, A. J. 2001. justification and legitimacy: Essays on rights and obligations. New York: Cambridge University Press.##Wolff, R. P. 1998. In defense of anarchism. California: University of California Press.##البحرانی، ابن‌میثم. ۱۴۱۷. النجاه فی القیامه فی تحقیق أمر الإمامه. قم: مجمع الفکر الإسلامی.‬‬##امیدی، مهدی. ۱۳۹۰. «تحلیل مفهوم، مفاد و ماهیت توجیهی الزام سیاسی». معرفت سیاسی. ۳ (۱) (پیاپی 5): 33-5.‬##‫ عالم، عبدالرحمان. ۱۳۸۳. «آنارشیسم: گذشته و حال و تغییر در حوزهٔ عمل». دانشکده حقوق و علوم سیاسی. (65): 112-87.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##مردی‌ها، مرتضی. ۱۳۸۳. «ریشه‌های فلسفی آنارشیسم؛ آنارشیسم پنهان در مکتب‌های رقیب». نامه مفید، (44): 106-83.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##مصباح یزدی، محمدتقی. ۱۳۹۱ الف. پاسخ استاد به جوانان پرسش‌گر. قم: مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##‬‬‫______________. ۱۳۹۱ ب. اخلاق در قرآن (مشکات). 3 جلد. چ ۵. قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).‬‬‬‬‬‬‬‬‬##‬‬‫______________. ۱۳۹۱‬‬‬‬‬ ج. نظریهٔ حقوقی اسلام جلد اول (مشکات). 2 جلد. چ ۵. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).‬‬‬‬‬‬##‫______________. ۱۳۹۱ د. نظریهٔ سیاسی اسلام جلد دوم (مشکات). 2 جلد. چ ۶. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##‫________________. ۱۳۷۳. دروس فلسفهٔ اخلاق. تهران: انتشارات اطلاعات.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##‫______________. ۱۳۹۴. ‫فلسفهٔ اخلاق‬. ‫تهران‬: مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##‫______________. ۱۳۸۲. کاوش‌ها و چالش‌ها. جلد 2. چ ۳. قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##‫______________. ۱۳۹۶. پرسش‌ها و پاسخ‌ها (مشکات). چ ۱۱. قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##‫______________. ۱۳۹۳. حقوق و سیاست در قرآن (مشکات). چ ۵. قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‫‬‬‬‬‬‫‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##‫______________. ۱۳۹۲. نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام. قم: انتشارات مؤسسهٔ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##مک‌کالوم، جرالد کوشینگ. ۱۳۸۳. فلسفهٔ سیاسی. ترجمهٔ بهروز جندقی. چ ۱. قم: کتاب طه.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬##هورتن، جان؛ لاریجانی، صادق. ۱۳۸۴. الزام سیاسی. ترجمهٔ رحمت‌الله کریم‌زاده و دیگران. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬## ##

«توصیف فربه» به‌مثابه یک روش کیفی " Thick Description" as a Qualitative Method 1 1 استفاده دقیق از روش‌های تحقیق کیفی، یکی از مسائل تحقیقات ایرانی است. هدف مقاله حاضر کاربست «توصیف فربه» کلیفورد گیرتز و بخشیدن جنبه روش‌مند به آن است. این پژوهش با تکیه بر نظریهٔ تفسیری نمادگرایی گیرتز، شمایی روش‌مند به محققِ کیفی خواهد داد تا از روش توصیف فربه به‌طور درست استفاده نماید. در این پژوهش ابهام موجود در تعاریف و نگاه تئوریک این تکنیک زدوده شده و شمایی کلی از روش‌شناسی، در غالب بخش‌های «مشخص‌کردن میدان تحقیق»، «آشنایی با بومیان و غوطه‌وری فرهنگی»، «توصیف مختصر»، و در‌نهایت، «توصیف فربه» به محققان خواهد داد. این پژوهش نشان می‌دهد که روش پژوهش کیفیِ «توصیف فربه»، نوعی نگارش محققانه است که فراتر از توصیف و مشاهده به‌پیش می‌رود و بیانگر زمینه، عرصه، زمان، جغرافیا، عوامل پیرامون عمق تاریخ و هر‌آن‌چیزی است که به‌صورت پیدا و پنهان منجر به ظهور رفتار خاص یا رویداد و اتفاق است. لذا در این روش پژوهش کیفی، مبنای تحلیل، توصیفی است که فراتر از سطح ظاهری و معاصر است. 2 The precise use of qualitative research methods is one of the issues of Iranian research. The aim of this article is to apply Clifford Geertz's " thick description" and give it a methodological aspect. This research, relying on Geertz's interpretive theory of symbolism, will provide a methodological scheme to the qualitative researcher to use the fat description method correctly. In this research, the ambiguity in the definitions and theoretical view of this technique is removed and a general scheme of the methodology will be given to researchers in the main sections of "specifying the research field", "acquaintance with the natives and cultural immersion", "brief description", and finally, " thick description". This research shows that the qualitative research method of "fat description" is a type of scholarly writing that goes beyond description and observation and expresses the context, area, time, geography, factors surrounding the depth of history and everything that openly and secretly leads to the emergence of a specific behavior or event. Therefore, in this qualitative research method, the basis of analysis is a description that goes beyond the superficial and contemporary level. 167 197 2025/08/182024/06/82025/12/82025/11/222026/02/212025/01/28 1403/11/9 2024/08/312024/07/112024/08/312024/08/312024/08/312024/08/31 1403/6/10 محمد مبینی شورستانی Mohammad mobini shoorestani دانشجوی دکترا، جامعه‌شناسی فرهنگی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. ایران mobini.shoorestani@gmail.com سید هاشم موسوی Seyed Hashem Mousavi استادیار گروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه گیلان، رشت، ایران. h.mosavi@guilan.ac.ir محمد امین کنعانی Mohamad amin Kanani دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه گیلان، رشت، ایران. kanani@guilan.ac.ir هادی نوری Hadi Noori دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه گیلان، رشت، ایران. Hadinnoori@guilan.ac.ir Clifford Geertz thick description qualitative research interpretive theory of symbolism. کلیفورد گیرتز توصیف فربه تحقیق کیفی نظریه تفسیری نمادگرایی. Antes, P. & et al. 2001. New Approaches to the Study of Religion, London.##Bowie, F. 2006. The Anthropology of Religion, London.##Davison-Vecchione, Daniel And Sean Seeger. 2023. Ursula Le Guin’s Speculative Anthropology: Thick Description, Historicity and Science Fiction, Theory, Culture & Society.##De Luze Hubert. 1997. L’ethnométhodologie. Paris: Anthropos.##Denzin, N. K. 1989. Interpretive interactionism. Newbury Park, CA: Sage.##Drew, Chris. 2023. 5 Key Principles Of ‘Thick Description’ In Research, https://helpfulprofessor.com/thick-description.##Geertz, C. 1973. Thick description. The interpretation of cultures.##Geertz, C. 1973. The Interpretation of Cultures, NewYork.##Geertz, Clifford. 2000. Available Light: Anthropological Reflections on Philosophical Topics, Princeton: Princeton University Press.##Geertz, Clifford. 2000. The Interpretation of Cultures, New York: Basic Books.##Geertz, Clifford. 1972. Deep play: notes on the Balinese cockfight, in: Myth, symbol, and culture. = Daedalus: journal of the American Academy of Arts and Sciences, 101 (1): 1-38.##Habib Shah, Akhter. 2024. Mapping the Cultural Landscape of the Homeland: A Semiotic Analysis of Agha Shahid Ali’s Poetry Collection, Theory and Practice in Language Studies, Vol. 14, No. 1, pp. 279-284.##Holloway, I. 1997. Basic concepts for qualitative research. London: Blackwell Science.##Jorgensen R. Estelle. 2008. On Thick Description and Narrative Inquiry in Music Education, Indiana University Jacobs School of Music Bloomington, IN USA.##Lapassade, Georges. 1991. L’ethnosociologie. Paris: Merdiens Klincksieck.##Liebow, E. 2003. Tally’s corner: A study of Negro streetcorner men. Lanham, MD: Rowman & Littlefield.##Luhrmann, Tanya. 2015. International EncyClopedia Of The Social & Behavioral Sciences. Stanford University Stanford CA, USA.##Machin. D. 2002. Ethnographic Reserch for media stadies. Amold.##Ponterotto, J. 2006. Brief note on the origins, evolution, and meaning of the qualitative research concept “thick description.” The Qualitative Report.##Ryle, Gilbert. 1971. Collected Papers Vol. II: Collected Essays. 1929-1968 .London: Hutchinson: 473-474.##Schneider, Mark A. 1987. "Culture-as-Text in the Work of Clifford Geertz", In Theory and Society, Vol. 16, No. 6, pp: 809-839.##Schwandt, T. A. 2001. Dictionary of qualitative inquiry (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.##Segal, R. A. 1999. “Myth and Ritual”, The Routledge Companion to the Study of Religion, J. R. Hinnells(ed.), New York.##بختیاری، محمدعزیز و فاضل حسامی. 1382. درآمدی بر نظریه‌های اجتماعی دین. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##بنتون، تد و یان کرایب. ۱۳۸۴. فلسفه علوم‌اجتماعی، بنیادهای فلسفی تفکر اجتماعی. ترجمه شهناز مسمی‌پرست و محمود متحد. تهران: آگه.##بهرام‌پور، شعبان‌علی. 1387. «مردم‌نگاری و کاربرد آن در ارتباطات». رسانه بهار. 73: ۵۷-۷۸.##بِیتس، دانیل و فِرد پِلاگ. 1375. انسان‌شناسی فرهنگی. ترجمهٔ محسن ثلاثی. تهران: انتشارات علمی.##تامپسون، جان. ب. 1378. ایدئولوژی و فرهنگ مدرن: نظریهٔ اجتماعی انتقادی در عصر ارتباطات توده‌گیر. ترجمهٔ مسعود اوحدی. تهران: بی‌نا.##خنیفر، حسین و ناهید مسلمی. 1398. مبانی و اصول روش‌های پژوهش کیفی. ج ۲. تهران: انتشارات نگاه دانش.##رشیدوش، وحید و حسن یوسفی‌نژاد. 1400. «تفسیر فرهنگ از دیدگاه کلیفورد گیرتز با تأکید بر مکتب نمادگرایی». ماهنامه آفاق علوم انسانی. ۵ (۵۰).##شامحمدی، رستم و فاطمه پاسالاری بهجانی. 1394. «مناسک دینی از دیدگاه کلیفورد گیرتز (تأکید بر کارکرد آن‌ها)». پژوهشنامهٔ ادیان. ۹ (۱۸).##شرت، ایون. ۱۳۸۷. فلسفه علوم اجتماعی قاره‌ای. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نشر نی.##شرف‌الدین، سیدحسین. 1384. «کارکرد معناسازی دین از دید گیرتز». معرفت. (99): ۴۵-۵۳.##فروند، ژولین. ۱۳۸۷. نظریه‌های مربوط به علوم انسانی. ترجمه علی محمد کاردان. چ ۵. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##فکوهی، ناصر. 1385. پاره‌های انسان‌شناسی: مجموعهٔ مقاله‌های کوتاه، نقدها و گفت‌وگوهای انسان‌شناختی. تهران: نشر نی.##فکوهی، ناصر. 1386. «نگاهی بر رویکرد تفسیری کلیفورد گیرتز با تأکید بر تفسیر او از پدیده دینی». نامه علوم اجتماعی. ۳۱.##فکوهی، ناصر. ۱۳۸۱. تاریخ اندیشه و نظریه‌های انسان‌شناسی. تهران: نشر نی.##فکوهی، ناصر. ۱400. «ویژه چهره ماه اوت: نگاهی بر رویکرد تفسیری کلیفورد گیرتز با تأکید بر تفسیر او از پدیده دینی». سایت ناصر فکوهی.##گیرتس (گیرتز)، کیفورد. ۱۴۰۰ الف. تفسیر فرهنگ‌ها. ترجمه محسن ثلاثی. چ ۳. تهران: نشر ثالث.##گیرتز، کلیفورد. 1400 ب. دانش محلی. ترجمهٔ محسن ثلاثی. تهران: انتشارات ثالث.##گیویان، عبدالله. 1386. «کلیفورد گیرتز و دیدگاه تفسیری او در باب دین و فرهنگ». مطالعات فرهنگی و ارتباطات. ۳ (۱۰):1-27.##محمدپور، احمد. 1392. روش تحقیق کیفی ضد روش 1. ج 1. تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.##نادری، احمد. 1391. «کلیفورد گیرتز، از پوزیتیویسم تا انسان‌شناسی تفسیری». پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران. ۲ (۱):61- 84.## ##