تولید مفاهیم پایه: گامی اساسی برای تأسیس روان‎شناسی اسلامی Generating Basic Concepts: A Basic Step to Establishing Islamic Psychology 1 1 چکیده هدف از پژوهش حاضر، چگونگی تولید «مفاهیم پایه» به عنوان گامی اساسی در تأسیس روان‎شناسی اسلامی است. روش این پژوهش از نوع تحقیقات کیفی است که با نگرشی توصیفی- تحلیلی به منابع دینی و دستاوردهای روان‎شناختی صورت گرفته است. یافته‌های پژوهش بدین قرارند: 1. هر نظام‎واره فکری، «مفاهیم پایه» مختص به خود دارد که متناسب با اهداف و مبادی فلسفی همان نظام‎واره است؛ 2. یکی از گام‌های اساسی برای پاسخ به پرسش‎های تحقیقاتی، شناسایی مفاهیم تأثیرگذار و تبدیل آنها به «مفاهیم پایه» طی فرایندی مشخص است؛ 3. هر مفهوم پایه، دارای تعریف نظری و عملیاتی، مرزبندی با مفاهیم مشابه، قابلیت‌ها و ظرفیت‎های مشخص و مورد توافق متخصصان آن رشته است؛ 4. فراهم نمودن مجموعه‌ای از مفاهیم پایه، موجب بی‎نیاز شدن از به عاریت گرفتن مفاهیم پایه، از سایر نظام‎واره‎های علمی، برای تبیین پدیده‌ها می‌گردد؛ 5. از طریق کشف ارتباط بین مفاهیم پایه می‌توان به تبیین پدیده‌ها و/یا نظریه‎پردازی پرداخت. در نهایت، برای عملیاتی نمودن روش معرفی‎شده، سه مفهوم «تعلق»، «اخبات» و «شکرگزاری»، که به صورت بالقوه، قابلیت تبدیل شدن به «مفهوم پایه» در روان‎شناسی را دارند، به عنوان سه نمونه معرفی می‌شوند. نتیجه اینکه یکی از گام‌های اساسی برای تأسیس روان‎شناسی اسلامی، تولید «مفاهیم پایه» است. 2 Abstract The purpose of the present study is to find out how to create "basic concepts" as an essential step in establishing Islamic psychology. The method of this research is a qualitative research that has been conducted with a descriptive-analytical approach to religious sources and psychological findings. The findings of the research are as follows: 1) Every intellectual paradigm has its own "basic concepts" which is in line with its goals and philosophical foundations; 2) One of the basic steps to answer research questions is to identify effective concepts and turn them into "basic concepts" in a clear process; 3) Each basic concept has a theoretical and operational definition, specified capabilities and capacities; is bounded by the same concepts and agreed by the specialists of that field; 4) Providing a set of basic concepts makes it unnecessary to take on basic concepts from other scientific paradigm, to explain phenomena;.5) By discovering the relationship between basic concepts, one can explain phenomena and / or theorize. Finally, for the operation of the proposed method, the three concepts of "belonging", "alert" and "thankfulness", which potentially have the potential to become the "basic concept" in psychology, are introduced as three examples. The result is that one of the basic steps in establishing Islamic psychology is the production of "basic concepts". 7 30 2016/12/18 1395/9/28 2017/04/8 1396/1/19 سیدمحمد‎رضا تقوی Mohammad Reza Taghavi استاد تمام روان‎شناسی بالینی دانشگاه شیراز، ایران، شیراز ایران mtaghavi@rose.shirazu.ac.ir Keywords: Generation of Basic Concepts Human Sciences Development Establishment of Islamic Psychology. کلیدواژگان: تولید مفاهیم پایه تحول علوم انسانی تأسیس روان‎شناسی اسلامی. ##ایمان، محمدتقی، و کلاته ساداتی، احمد (1392). روش‎شناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. ##بهمنی، سعید. (1395). مدل مفهومی نظریه‌پردازی قرآن‌بنیان با تکیه بر آراء شهید سیدمحمدباقر صدر، فصلنامه علوم انسانی اسلامی صدرا، 17، 251-256. ##تقوی، سیدمحمدرضا (1395). گامی به سوی تأسیس دستگاه‎واره علوم انسانی اسلامی: مبانی نظری و مدل عملیاتی، فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. 66، 5-30.##پارسانیا، حمید (1390). جهان‌های اجتماعی. قم: کتاب فردا.##پارسانیا، حمید، و همکاران (1393). دلالت‌های نظریه اعتباریات برای تحول در علوم انسانی، اسلام و مطالعات اجتماعی، 2(1)، 23-48.##پسندیده، عباس. (1396). روش مفهوم‌شناسی موضوعات اخلاقی و کاربست آن در مفهوم حیا، اخلاق وحیانی. 12، 67-96.##جوادی آملی، عبدالله. (1387). مراحل اخلاق در قرآن. قم: نشر اسراء.##حسینی الهاشمی، سیدمنیرالدین (1379). طبقه‎بندی آموزشی چگونگی اسلامی شدن مهندسی توسعه اجتماعی. قم: دفتر فرهنگستان علوم اسلامی.##خوانساری، محمد. (1394). منطق صوری. تهران: آگاه.##دلاور، علی. (1374). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی. تهران: رشد.##رمضانی، محمد و تقوی، سیدمحمدرضا (1393). اخبات، معیار زیربنایی در سنجش ایمان: مطالعه مقدماتی. مجموعه مقالات نخستین کنگره بین المللی علوم انسانی- اسلامی. تهران: 31 اردیبهشت 1391. جلد 3، کمیسیون تخصصی کاربردی‎سازی علوم انسانی- اسلامی، ص279-305.##شجاعی، زهره و همکاران (1394). پیش‎بینی علائم اختلالات روانی بر مبنای ایمان مذهبی و شکرگزاری، پژوهش در سلامت روان‎شناختی. 9 (3)، 43-54.##صفایی حائری، علی (1385). اخبات. قم: انتشارات لیله القدر.##طالب‎زاده، حمید (1389). نگاهی دیگر به ادراکات اعتباری، امکانی برای علوم انسانی، جاویدان خرد. 17. ##طالب‎زاده، سیدحمید و همکاران (1393). شرایط امکان علوم اجتماعی در فلسفه اجتماعی علامه طباطبائی در پرتو مقایسه تطبیقی با فلسفه اجتماعی کانت، فصلنامه نظریه‌های های اجتماعی متفکران مسلمان، 4(1)، 29-63.##طباطبائی، سیدمحمدحسین (1364). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: انتشارات صدرا. چاپ دوم.##طباطبائی، سیدمحمدحسین (1387). مجموعه رسائل علامه طباطبائی. به کوشش سیدهادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب.##طباطبائی، فاطمه (1389). اراده از نگاه اهل عرفان. مجله متین. 15 و 16، 85-104.##عمید، حسن (1376). فرهنگ عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.##کافی، مجید و جمشیدیها، غلامرضا (1391). مدل روش‌شناختی نظریه‌پردازی در علوم انسانی اسلامی، روش‎شناسی علوم انسانی. 72، 81-109. ##گودرزی، محمدعلی و همکاران (1393). ساخت و اعتبار یابی مقیاس شکرگزاری اسلامی- ایرانی در دانشجویان ایرانی، اصول بهداشت روانی. 16(2)، 120-129.##مطهری، مرتضی (1364). مقدمه و پاورقی بر کتاب اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: انتشارات صدرا. چاپ دوم.##مظفر، محمدرضا (بی‎تا). أصول الفقه. جلد ‎1. قم: اسماعیلیان. چاپ پنجم.##مک‎گوئیکان، اف. جی. (1377). روان‎شناسی آزمایشی: روش‎های تحقیق. ترجمه امیر خطیبی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##موسوی، سیدمهدی (1394). الگوهای کلان تولید علوم انسانی اسلامی در بستر انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات آفتاب توسعه.##موسوی، سیدمهدی (1391). بنیان‌های تولید علوم انسانی- اسلامی از منظر امام خمینی;، فصلنامه پژوهش‎های فرهنگی و اجتماعی. 1(1)، 11-17.##مهدی‎یار، منصوره و همکاران (1396). ساخت و اعتباریابی مقیاس تعلقات دنیوی، فرهنگ در دانشگاه اسلامی. 24، 467-484.##میرباقری، محمدمهدی (1390). اخلاق حمیده (فایل صوتی). برگرفته از سایت: www.rasekhoon.net. تاریخ مشاهده: 28/10/1390.##Tangney, J. P. et al (2004). High Self-Control Predicts Good Adjustment, Less Pathology, Better Grades, and Interpersonal Success. Journal of Personality. 72: 271-324.## ##

تبیین رابطه فقه نظام و علوم انسانی و نقش آن در تحقق تمدن نوین اسلام Explanation of the Relationship between Jurisprudence of Regime and Humanities and its Role in Realization of the Modern Islamic Civilization 1 1 چکیده تبیین رابطه میان فقه نظام و علوم انسانی یکی از مهم‎ترین مقدمات و لوازم تحقق نوین اسلامی است. فقه نظام، رویکردی است فقهی که عهده‌دار کشف و استنباط احکام نظام‎واره جامعه اسلامی در ابعاد متنوع آن است. بنا بر تحلیل روشن می‌شود که اعتبارات و احکام فقه نظام همان احکام و اعتبارات نظام اجتماعی اسلام است. تمدن اسلامی نیز همان کلان‎نظام اجتماعی کارآمد است. در واقع تمدن اسلامی به نظام اسلامی تحویل می‌یابد و نظام اسلامی نیز بر فقه نظام مبتنی می‌شود. از سوی دیگر اهداف علوم انسانی دستیابی به اهداف نظام اجتماعی و برداشتن موانع و مشکلات در این مسیر است. با ارائه این تصویر می‌توان به چهار نحو رابطه میان فقه نظام و علوم انسانی قائل شد. نخستین نوع ارتباط، ارتباط در موضوع است. علوم انسانی، علم معرفت به امور انسانی و پدیده‌های اجتماعی‎اند. ازآنجاکه استنباط هر حکمی در فقه نظام متوقف بر شناخت موضوعات اجتماعی است، علوم انسانی می‌توانند موضوعات مسائل فقه نظام را توصیف و تبیین کنند. علوم انسانی در هدف نیز با فقه نظام ارتباط دارند. فقه نظام با استنباط اهداف نظام اجتماعی به عنوان هدف مشترک میان علوم انسانی و فقه نظام، می‌تواند به علوم انسانی جهت ببخشد. فقه نظام همچنین می‌تواند به تجویزات علوم انسانی، اعتبار و حجیت دهد. این اعتبار و حجیت می‌تواند تجویزات علوم انسانی را در جهت اهداف نظام اسلامی و تمدن نوین اسلامی مستقر سازد. همچنین در جامعه اسلامی اعتبارات و احکام شرعی بافت اعتباری علوم انسانی را تشکیل می‌دهند. این بافت اعتباری تعیین‎کننده نوع کنش انسان‎ها و کنشگران اجتماعی خواهد بود. به همین دلیل، به میزان تفاوت بافت اعتباری در هر جامعه، کنش‌های انسانی متفاوت خواهند بود. 2 Abstract Explaining the relationship between jurisprudence of regime and humanities is one of the preliminaries and requisites of the realization of modern Islamic civilization. The jurisprudence of regime is a jurisprudential approach responsible for discovering and inferring Islamic governmental precepts of the Islamic society in a variety of dimensions. The Islamic civilization is the very efficient social macro-regime. Indeed, the Islamic civilization is turned into Islamic regime and this regime is based on the jurisprudence of regime. On the other hand, the goals of humanities are to have access to the goals of social system and removing the obstacles in the way. By presenting this image, one may consider four modes of relationship between jurisprudence of regime and humanities. The first one is the relationship in subject matter. Humanities are the knowledge of human affairs and social phenomena. Since inferring any precept in jurisprudence is dependent on recognizing social issues, the humanities can describe and explain the topics and issues of jurisprudence of regime. The humanities are linked with jurisprudence of regime in their goals. The jurisprudence of regime can, by inferring the goals of social system as the common goal between humanities and jurisprudence of regime, direct the humanities. It can also validate and authorize the prescriptions of humanities. This validity and authority can establish the prescriptions of humanities in accordance with the goals of Islamic regime and the modern Islamic civilization. Besides, in the Islamic society, the religious precepts and conventions form the conventional context of the humanities. This conventional context determines the type of actions of human beings and social actors. Accordingly, human actions would be different in proportion to the difference in conventional context in any society. 31 50 2016/12/182017/01/4 1395/10/15 2017/04/82017/04/15 1396/1/26 امین‌رضا عابدی‎نژاد Amin Reza Abedi-Nejad دکترای فلسفه تطبیقی و استاد حوزه علمیه قم، ایران، قم ایران abedidavarani@gmail.com Keywords: jurisprudence of regime humanities modern Islamic civilization. کلیدواژگان: فقه نظام علوم انسانی تمدن نوین اسلامی. ##قرآن کریم.##آقا‎بخشی، علی، و افشارزاده، مینو (1379). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: نشر چاپار.##اسدی حلّی، جمال‎الدین احمد بن محمد (1407ق). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. جلد ‎1. قم: دفتر انتشارات اسلامی.##اسدی حلی، جمال‎الدین احمد بن محمد (1410ق). إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان. جلد ‎1. قم: دفتر انتشارات اسلامی.##بیرو، آلن (1370). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر ساروخانی. تهران: مؤسسه کیهان.##جوادی آملی، عبدالله (1386). اسلام و محیط زیست. قم: مرکز نشر اسراء.##حسنی، سیدحمیدرضا، و علیپور، مهدی (1390). پارادایم اجتهادی دانش دینی (پاد). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##حلّی، فخرالمحققین محمد بن حسن بن یوسف (1387ق). إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. جلد ‎1. قم: مؤسسه اسماعیلیان.##دلاور، علی (1396). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: رشد.##راسخ، کرامت‎الله (1391). فرهنگ جامع جامعه‎شناسی و علوم انسانی. شیراز: دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم.##سروش، عبدالکریم (1379). درس‌هایی در فلسفه علم الاجتماع. تهران: نشر نی.##سیوری حلّی، مقداد بن عبدالله (1404ق). التنقیح الرائع لمختصر الشرائع. جلد ‎4. قم: کتابخانه آیت‎الله مرعشی نجفی.##شاله، فیلیسین (1347). شناخت روش علوم یا فلسفه علمی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##شایان‎مهر، علیرضا (1379). دائره المعارف تطبیقی علوم اجتماعی. تهران: سازمان انتشارات کیهان.##شریفی، احمدحسین (1393). مبانی علوم انسانی اسلامی. تهران: آفتاب توسعه.##صدر، سیدمحمدباقر (1421ق). الإسلام یقود الحیاه (جلد پنجم موسوعه الشهید الصدر). قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصصیه للشهید الصدر.##صدر، محمدباقر (1425). مجموعه مقالات، منهج البحث العلمی عند الامام الصدر، .##صدر، سیدمحمدباقر (1421ق). مدرسه الاسلامیه (جلد پنجم موسوعه الشهید الصدر). قم: مرکز الأبحاث و الدراسات التخصّصیه للشهید الصدر.##صدر، سیدمحمدباقر (1424ق). اقتصادنا (جلد سوم موسوعه الشهید الصدر). قم: مرکز الأبحاث والدراسات التخصصیه للشهید الصدر.##صدری، احمد (1380). مفهوم تمدن و لزوم احیاء آن در علوم اجتماعی. تهران: مرکز بین‎المللی گفت‎وگوی تمدن‌ها.##طباطبائی، سیدمحمدحسین (1387). اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: مؤسسه بوستان کتاب.##عابدی‎نژاد داورانی، امین‎رضا (1394). فقه تمدن چیستی و ماهیت، همایش اولین هفته علمی تمدن نوین اسلامی.##عابدی‎نژاد داورانی، امین‎رضا (1395). ماهیت و الزامات فقه پیشرفت، پایان‎نامه دکتری. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;.##عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی (1400ق). القواعد و الفوائد. قم: کتابفروشی مفید.##عاملی (شهید ثانی)، زین‎الدین بن علی (1416ق). تمهید القواعد الاصولیه و العربیه. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.##فروند، ژولین (1385). نظریه‌های مربوط به علوم انسانی. ترجمه علی‎محمد کاردان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##قانصوه، محمود (1418ق). المقدمات و التنبیهات فی شرح أصول الفقه. جلد ‎4. بیروت: دارالمورخ العربی.##محیطی اردکان، حسن (1390). نقش آموزه معاد در باز‎سازی علوم انسانی. پایان‎نامه کارشناسی ارشد. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;.##مشکینی اردبیلی، علی (1416ق). اصطلاحات الأصول ومعظم أبحاثها. قم: نشر الهادی. چاپ ششم.##مصباح یزدی، محمدتقی (1391). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;. ##مکارم شیرازی، ناصر (1427ق). دائرهالمعارف فقه مقارن. قم: انتشارات مدرسه امام علی7.##مکارم شیرازی، ناصر (1371). تفسیر نمونه. جلد ‎23. تهران: دارالکتب الاسلامیه. چاپ دهم.##موسوی خمینی، سیدروح‎الله (1420ق). الرسائل العشره. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;.##میرنصیری، سیدروح‎الله (1394). موضوع، روش و هدف علوم انسانی از منظر علامه طباطبائی. پایان‎نامه کارشناسی ارشد. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;.##مطهری، مرتضی (1382). مجموعه‌ آثار. جلد 19-21. تهران: صدرا.##نظری، روح‎الله، و مظاهری، لیلی (1390). ارتباط تورم و توزیع درآمد در ایران، مجله اطلاعات سیاسی اقتصادی. 284: 206-221.##وینچ، پیتر (1386). ایده علم اجتماعی و پیوند آن با فلسفه. ترجمه گروه سمت. تهران: سمت.## ##

نقد هستی‎ شناسی رئالیسم انتقادی با تکیه بر مبانی نوصدراییان Criticism of Critical Realism based on New Sadra's Realism 1 1 چکیده یکی از آسیب‌های اندیشه دینی در جامعه اسلامی، طرح علوم انسانی مبتنی بر مبانی فلسفی غربی است. راه مقابله با این آسیب نیز فراهم کردن زمینه‌های لازم به منظور ارائه مبانی نظری علوم انسانی بر پایه فلسفه و حکمت اسلامی معاصر است. یکی از این موارد، طرح مسائل بنیادین اندیشه اسلامی و مقایسه تطبیقی آن با اندیشه‌های معاصر و تأثیرگذار در جوامع غربی است. بدین منظور در پژوهش حاضر تلاش می‌شود تا ضمن معرفی مبانی هستی‌شناختی رئالیسم انتقادی و حکمت صدرایی، مبانی هستی‌شناختی رئالیسم انتقادی بر اساس حکمت متعالیه و از نگاه نوصدراییان ارزیابی گردد و به این پرسش پاسخ داده شود که آیا رئالیسم انتقادی می‌تواند با تکیه بر مبانی هستی‌شناختی خود، تبیین صحیحی از واقعیت و هستی داشته باشد یا نه؟ در این پژوهش با گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه‌ای و با استفاده از شیوه تحقیق توصیفی-تحلیلی، نهایتاً این نتیجه به دست آمده که رئالیسم انتقادی روی بسکار با طرح نظریه سطوح سه‌گانه واقعیت در کنار نظریه معرفت‌شناسی‌اش، همچنان از تبیین واقعیت بازمانده است؛ درحالی‎که صدرالمتألهین با طرح مبانی هستی‌شناسانه خویش و عینی دانستن حقیقت وجود، و با گذر از حس و عقل و بهکارگیری شهود، دستیابی به واقعیت و تبیین آن را آشکار می‌سازد. 2 Abstract One of the problems of religious thought in Islamic society is the concept of human sciences based on Western philosophical foundations. The solution is to address the fundamental issues of Islamic thought and its comparative comparisons with contemporary and influential ideas in Western societies in the new topics that have been considered in the field of ontology. For this purpose, the present research, while introducing the ontological foundations of Sadra's wisdom and critical realism, attempts to assess the critical realism in explaining reality based on the findings of new Sadra's wisdom and by using a descriptive-analytical study method seeks to answer the question of whether critical realism can correctly explain the reality by relying on its ontological foundations. Therefore, it ultimately concludes that critical realism, after distinguishing between the necessary belonging of knowledge (what is there) and belongs to Transformations of knowledge (what we can know), with the reduction of the field of science to its transitive heritage, as well as the reduction of the internal content of knowledge into its social dimensions, have cognitive shortcomings and remains to be explained by reality. But According to Sadra, knowledge is divided into two parts; conceptual knowledge and intuitive knowledge and the second one is infallible. Also finding the true method and knowledge of reality is possible by facilitating three sources of cognition and knowledge, which are sense, intellect, and intuition. 51 72 2016/12/182017/01/42016/12/27 1395/10/7 2017/04/82017/04/152017/04/15 1396/1/26 علی جعفری Ali Jafari کارشناسی ارشد دانشگاه باقرالعلوم، ایران، قم. ایران jafariali80@yahoo.com حسن عبدی Hasan Abdi استادیار دانشکده فلسفه دانشگاه باقرالعلوم، ایران، قم. ایران hassanabdi20@yahoo.com Keywords: Ontology Critical Realism Sadra Realism Bhaskar new Sadras. کلیدواژگان: رئالیسم انتقادی حکمت صدرایی بسکار نوصدراییان هستی شناسی. ##پارسانیا، حمید (1387). رئالیسم انتقادی حکمت صدرایی، علوم سیاسی. 42.(9 تا 30)##جوادی آملی، عبدالله (1375). رحیق مختوم. قم: مرکز نشر اسراء.##خامنه‌ای، سیدمحمد (1383). حکمت متعالیه و ملاصدرا. تهران: بنیاد حکمت ملاصدرا.##سبزواری، ملاهادی (1360). شرح منظومه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##سبزواری، ملاهادی (1981). حاشیه اسفار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.##شیرازی، صدرالدین محمد (1981). الاسفار العقلیه الأربعه فی الحکمه المتعالیه. حاشیه سیدمحمدحسین طباطبائی. بیروت:‌ دار احیاء التراث العربی.##شsیرازی، صدرالدین محمد (1390). الشواهد الربوبیه. تصحیح و تعلیق سیدجلال‎الدین آشتیانی. قم: بوستان کتاب.##طباطبائی، سیدمحمدحسین (1367). اصول فلسفه و روش رئالیسم. پاورقی مرتضی مطهری. تهران: انتشارات صدرا.##طباطبائی، سیدمحمدحسین (1981). حاشیه اسفار صدرالدین شیرازی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.##خسروپناه، عبدالحسین (1388). نظام معرفت صدرایی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.##عبودیت، عبدالرسول (1386). درآمدی بر نظام حکمت صدرایی. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی;.##علیزاده، بیوک (1385). علامه طباطبائی، فیلسوفی نو صدرایی، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق7. 29.##قائمینیا، علیرضا (1382). دو نوع رئالیسم: خام و انتقادی، فصلنامه ذهن. 14.##کلیر، اندرو (1388). رئالیسم انتقادی، فصلنامه پژوهشی ذهن. ترجمه یارعلی کرد فیروزجایی. 14.(141 تا 145)##مصباح یزدی، محمدتقی (1405). تعلیقه علی نهایه الحکمه. تهران: الزهراء.##مطهری، مرتضی (1388). مجموعه آثار: اصول فلسفه و روش رئالیسم. قم: انتشارات صدرا.##نصر، سیدحسین، و لیمن، اولیور (1428). تاریخ فلسفه اسلامی. ترجمه جمعی از اساتید. تهران: حکمت.##Archer, M. S. (1998). Critical realism interventions. London: Routledge.##Bhasckar, Roy (1994). The WSCR archive: Roy Bhasckar interviewed, London:The Philosophers Magazine (TPM) issue 8.; ##Bhaskar, Roy (1975). A Realist Theory of Science. Leeds: Leeds Books,.##Bhaskar, Roy (1998). Critical Realism Essential Readings. Ed. M. E. A. Archer. p.xvi. London: Routledge,.##Bhaskar, Roy (2008). Dialectic the Pluse of Freedom. New York: Routledge.##Bhaskar, Roy (2000). From east to West. London: Routledge,.##Bhaskar, Roy (1977). One the Ontological Status of Ideas, Journal for the Theory of Social Behavior. 27: 2/3.##Bhaskar, Roy (1986). Scientific Realism and Human Emancipation. London: Routledge.##Bhaskar, Roy (1998). The Possibility of Naturalism. London: Routledge.##Bhaskar, Roy (1979). The Possibility of Naturalism: A Philosophical Critique of the Contemporary Human Sciences. Brighton: Harvester.##Collier, Andrew (1994). Critical Realism an Introduction to Roy Bhaskar’s Philosophy. London: Verso##Danermarket, Berth & Ekstrom, Mats (2002), Explaining Society: An Introduction to Critical Realism in the Social Sciences, London: Routledge.##Fleetwood, S. (2006) “Rethinking Labour Markets: A Critical-Realist-Socioeconomic Perspective”, Capital and Class, 89, pp. 59-89. : a – -Perspective..##Judd, Donald (2003). Critical Realism and Compositin Theory. London: Routledge.##Lawson, T. (1997). Economics and Reality. London: Routledge.##Maxwell, Joseph Alex (1941). A Realist Approach for Qualitative Research, Los Angeles, Sage publitions.##Mingers, John (2002). Real-izing Information system, Critical Realism as an Underpinning Philosophy for Information System, ICIS 2002 proceeding, paper 27(295- 303).##Phillips, D. C. (1987). Philosophy, Science and Social Inquiry. Oxford: Pergamon,.##Putnam, Hilary (1999). Reprasentation und Realitat. Massachusetts Cambridge, .##Russell, Bertrand (1912). The Problems of Philosophy. New York Oxford University Press.## ##

تبیین مفهوم و مؤلفه‌های شهروندی در فلسفه سیاسی ارسطو و فارابی Explaining the Concept and Components of Citizenship in Aristotle and Farabi's Political Philosophy 1 1 چکیده سازمان‌دهی حقوق و تعهدات متقابل فرد و جامعه از بسترهای فکری فیلسوفان سیاسی بوده است. یکی از منظم‌ترین مباحث فلسفی درباره شهروندی در فلسفه سیاسی کلاسیک، مربوط به ارسطوست. ارسطو در کانون مباحث شهروندی، مؤلفه اعتدال را قرار می‌دهد. او حقوق و تعهدات متقابل فرد و جامعه را بر اساس اصل اعتدال صورت‌بندی می‌کند. پیوند کمال و فضیلت با مؤلفه اعتدال، از ویژگی‌های بنیادین شهروندی در نظام فلسفی ارسطوست. فارابی نیز به عنوان بنیان‌گذار فلسفه سیاسی اسلامی با سه عنصر بنیادین به شهروندی می‌پردازد که عبارت‌اند از: حقیقت، فضیلت و سعادت. او حقیقت را در مرکز نظام شهروندی خود قرار می‌دهد و ارتباطی وثیق میان شریعت و فلسفه برقرار می‌کند. شهروندی حقیقت‎گرایانه فارابی بر اساس تعامل نزدیک شریعت و فلسفه بازسازی می‌گردد. معرفت ناب حاصل‌شده از این تعامل است که به عنوان مؤلفه بنیادین در مرکزیت گفتمان شهروندی در فلسفه فارابی قرار می‌گیرد. حقوق و تعهدات متقابل فرد و جامعه در درون نظم مبتنی بر حقیقت سازمان‌دهی می‌گردد تا با رساندن شهروند به فضیلت، سعادت او را میسر سازد. براین‎اساس ارزش‌هایی چون آزادی، برابری، عدالت، مالکیت، قانون‌مداری و دیگر مؤلفه‌های شهروندی با توجه به اقتضائات حاصل از تعامل نزدیک حقیقت، فضیلت و سعادت، کانون توجه قرار می‌گیرد. در این نوشتار، مفهوم شهروندی با استفاده از توصیف، مقایسه و ارزیابیِ مبتنی بر تحلیل عقلی، بررسی می‌شود. 2 Abstract The organization of the rights and obligations of the individual and the community has been the domains of the political philosophers. One of the most systematic philosophical discussions of citizenship in the classical political philosophy is Aristotle. Aristotle puts the element of moderation in the center of citizenship. He formulates the rights and obligations of the individual and society on the basis of the principle of moderation. The link between perfection and virtue with the component of moderation is a fundamental feature of citizenship in Aristotle's philosophical system. Farabi, as the founder of Islamic political philosophy, deals with three fundamental elements of citizenship, namely, truth, virtue and prosperity. He places the truth in the center of his system of citizenship and establishes a genuine connection between Sharia and philosophy. Farabi's truthful citizenship is restored on the basis of close interaction between Religion _Sharia_ and philosophy. The pure knowledge derived from this interaction is considered to be the fundamental component of the centrality of citizenship discourse in Farabi's philosophy. The rights and obligations of the individual and society are organized within a truth-based order, which seeks to bring happiness to the citizen by virtue of virtue. Values such as freedom, equality, justice, ownership, rule of law, and other components of citizenship are taken into account with regard to the requirements of the close interaction of truth, virtue and prosperity. Using the description, comparison and evaluation based on rational analysis, the subject matter is examined. 73 96 2016/12/182017/01/42016/12/272016/12/18 1395/9/28 2017/04/82017/04/152017/04/152017/04/8 1396/1/19 محمدحسین خلوصی Mohammad Hosain Kholoosi سطح چهار جامعه المصطفی العالمیه، دکترای فلسفه سیاسی اسلامی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ایران، قم ایران M.kholoosi@yahoo.com Keywords: Citizenship Political Philosophy Truth Moderation Justice Freedom Aristotle Farabi. کلیدواژگان: شهروندی فلسفه سیاسی حقیقت اعتدال عدالت آزادی ارسطو فارابی. ##ارسطو (1368). اخلاق نیکوماخوس. ترجمه ابوالقاسم پورحسینی. تهران: دانشگاه تهران.##ارسطو (1371). اخلاق نیکوماخوس. ترجمه محمدحسن لطفی. تهران: طرح نو.##ارسطو (1370). اصول حکومت آتن. ترجمه و تحشیه از باستانی پاریزی. تهران: امیرکبیر. چاپ سوم.##ارسطو (1390). سیاست. ترجمه حمید عنایت. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. چاپ هفتم.##اشتراوس، لئو (1381). فلسفه سیاسی چیست؟. ترجمه فرهنگ رجائی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. چاپ دوم.##خلوصی، محمدحسین (1396). شهروندی در فلسفه سیاسی اسلامی. رساله دکتری. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##دیوید راس، ویلیام (1377). ارسطو. ترجمه مهدی قوام صفری. تهران: فکر روز.##فارابی، ابونصر (1366). السیاسه المدنیه. تحقیق فوزی متری نجار. تهران: نشر الزهراء.##فارابی، ابونصر (1991). المله. تحقیق محسن مهدی. بیروت: دارالمشرق. چاپ دوم.##فارابی، ابونصر (1996). آراء اهل المدینه الفاضله. بیروت. دارالمشرق. چاپ هفتم.##فارابی، ابونصر (1993). فصول منتزعه. تحقیق فوزی متری نجار. بیروت: دارالمشرق. چاپ دوم.##فلامکی، محمد منصور (1367). فارابی و سیر شهروندی در ایران. تهران: نقره.##کلوسکو، جورج (1389). تاریخ فلسفه سیاسی. ترجمه خشایار دیهیمی. تهران: نشر نی.##گالستون، میریام (1386). سیاست و فضیلت، فلسفه سیاسی فارابی. ترجمه حاتم قادری. تهران: بقعه.##گای، ماری (1388). شهروند در تاریخ اندیشه غرب. ترجمه عباس باقری. تهران: فرزان.##Derek, Benjamin Heater. (2004). A Brief History of Citizenship. New York: New York University Press.##Miller, Fred (1995). Nature, Justice and Rights in Aristotle's Politics. New York: Oxford.##Mulgan, Richard (1997). Aristotle's Political Theory. London: Oxford.##Paul J. Weithman, Paul j. (2002). Religion and the Obligations of Citizenship. UK. Cambridge.##Rosenthal, Erwin (1962). Political Thought in Medieval Islam. New York. Cambridge.##Rosler, Andres (2005). Political Authority and Obligation in Aristotle. London. Oxford.##Collins, Susan D. (2006). Aristotle and the Rediscovery of Citizenship. New York. Cambridge University Press.## ##

نقش علوم انسانی اسلامی در تمدن نوین اسلامی از نگاه مقام معظم رهبری The Role of Islamic Humanities in the Modern Islamic Civilization in Iranian Supreme Leader’s View 1 1 چکیده تمدن نوین اسلامی به عنوان واپسین مرحله از مراحل پنج‎گانه در فرایند تحقق اهداف نهضت امام خمینی; مطرح شده است. پرسش اصلی این مقاله آن است که برای رسیدن به این هدف، علوم انسانی اسلامی چه نقش و جایگاهی دارد؟ برای پاسخ به این پرسش با توجه به تعریف تمدن نوین اسلامی از نگاه مقام معظم رهبری، نسبت و نقش علوم انسانی با بخش‌های مختلف تمدن نوین اسلامی و فرایند تحقق آن تبیین شده است. ازآنجاکه رهبری، تمدن را بستر پیشرفت همه‎جانبه انسان می‌دانند و پایه و بخش اصلی تمدن را تعالی معنوی و سبک زندگی اسلامی، و بخش ابزاری تمدن را رشد مادی انسان یعنی علم، اختراع، صنعت، سیاست، اقتصاد، اقتدار سیاسی و نظامی می‌دانند، می‌توان گفت که علوم انسانی در سه محور در تمدن‌سازی نوین اسلامی تأثیرگذار خواهد بود: 1. بخش اصلی و نرم‌افزاری تمدن یعنی سبک زندگی، 2. بخش ابزاری و سخت‌افزاری تمدن یعنی علم، صنعت، اقتصاد و...، 3. پیشرفت همه‎جانبه مادی و معنوی. با توجه به اینکه وصف این تمدن و امتیاز آن از تمدن غربی،‌ اسلامی بودن آن است، طبیعتاً علوم انسانی، الگوی پیشرفت و سبک زندگی باید اسلامی باشند. 2 Abstract The modern Islamic civilization has been considered as the last stage of the five stages in the process of realization of the goals of Imam Khomeini’s movement. The main question of this article is as follows: “what is the role and status of Islamic humanities in achieving that goal?” To answer the question, we have considered the definition of the modern Islamic civilization in Iranian Supreme Leader’s view to explain the role and the relationship of humanities with different sections of the modern Islamic civilization and the process of its realization. Since the Supreme Leader regards civilization as the ground for human’s all-out progress and maintains that the main pillar of civilization is the spiritual transcendence and Islamic lifestyle and the instrumental section of civilization is human’s material growth, i.e. science, invention, industry, politics, economics, political and military authority, we may say that humanities will be influential in three lines in the modern Islamic civilization: The main part of civilization, i.e. the lifestyle The instrumental part of civilization, i.e. the science, industry, economics, etc. All-out material and spiritual progress Considering the distinguishing feature of this civilization and its privilege over the western civilization is its being Islamic, the humanities, the model of progress and the lifestyle must be naturally Islamic. 97 124 2016/12/182017/01/42016/12/272016/12/182017/01/9 1395/10/20 2017/04/82017/04/152017/04/152017/04/82017/04/15 1396/1/26 مهدی ابوطالبی Mahdi Abu Talebi استادیار مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;، ایران، قم ایران abotaleby@gmail.com Keywords: the modern Islamic civilization Islamic humanities progress the Islamic-Iranian model of progress the Islamic lifestyle. کلیدواژگان: تمدن نوین اسلامی علوم انسانی اسلامی پیشرفت الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت ‌ سبک زندگی اسلامی. ##آمارتیا، سن (1377). اخلاق و اقتصاد. ترجمه حسن فشارکی. تهران: نشر شیرازه.##حسنی، سیدحمیدرضا، و علی‌پور، مهدی (1389). پارادایم اجتهادی دانش دینی «پاد». قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##ساندل، مایکل (1374). لیبرالیسم و منتقدان آن. ترجمه احمد تدین. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##شریفی، احمدحسین (1393). مبانی علوم انسانی اسلامی. تهران: انتشارات آفتاب توسعه.##شیا چاران، دوب (1377). نوسازی و توسعه. ترجمه مرتضی غره‌باغیان و مصطفی ضرغامی. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.##زمانی، حسن (1388). الزامات و پیش نیازهای تمدن‎سازی دینی، روزنامه خراسان. 24/1/1388.##عباسی، ابراهیم (1383). دولت پهلوی و توسعه اقتصادی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.##غنی‌نژاد، موسی (1372). سراب عدالت اجتماعی از دیدگاه هایک. نامه فرهنگ. 10 و 11‌: 42-49.##قره‌باغیان، مرتضی (1370). اقتصاد رشد و توسعه. جلد ‎1. تهران: نشر نی.##کاویانی، آرانی، و فولادی‌وندا، حفیظ‎الله (1395). نقش جامعه در تغییر و اصلاح سبک زندگی افراد، معرفت، 231: 27-40.## مصباح یزدی، محمدتقی (1368). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.## موسی پور، نعمت الله (1392). سبک زندگی آموزشگران علوم انسانی در محیط‌های دانشگاه ایران: از آرمان‎های دینی تا واقعیت‎های سازمانی، مطالعات میان‎رشته‌ای در علوم انسانی، 5 (4).## نجفی، حبیب الله، و شرف الدین، سیدحسین (1395). نقد و بررسی مفهوم «سبک زندگی» در اندیشه بوردیو، معرفت. 231: 41-57.## ولفگانگ؛ ژاکس (1377). نگاه نو به مفاهیم توسعه، ترجمه فریده فره و وحید بزرگی. تهران: نشر مرکز.## هتنه، بژورن (1388)‌. تئوری توسعه و سه جهان. ترجمه احمد موثقی. تهران: قومس. چاپ دوم.## هریسون، دیوید (1376). جامعه‎شناسی نوسازی و توسعه. ترجمه علیرضا کلای. با مقدمه عباس توسلی. تهران: دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.##Sobel, Michael E. (1981). Lifestyle and Social Structure: Concepts, Definitions, Analyses. Academic Press.##http://Khamenei.ir## ##

نسبت ‎سنجی میان حق و عدالت سیاسی با تأکید ‎بر قرآن کریم Relationship between right and political justice with emphasis on the Holy Quran 1 1 چکیده پرسش اصلی این نوشتار بر گرد این امر سامان یافته که با توجه به منطق و ادبیات قرآن کریم، چه رابطه‌ای میان حق و عدالت سیاسی برقرار است. برای دستیابی به پاسخی درخور، با مراجعه به متون دینی به‎ویژه قرآن کریم، بر این فرضیه تأکید شده است که با توجه به حق‌داری انسان و اینکه خداوند، منبع حقوق است و مأموریت پیامبران الهی، یادآوری حق و عدل بوده است، می‌توان ساحت‎های ارتباطی حق و عدالت سیاسی را بر این امر استوار کرد که احقاق حقوق سیاسی، هستۀ مرکزی عدالت سیاسی است؛ به گونه‌ای که امور عادلانه، حق‌مدار تعریف شده و داوری عادلانه، حقوق و تکالیف عدالت‌محور و پشتیبانی عدالت از حقوق را می‌توان در این نسبت رصد و بررسی کرد. ضمن اینکه رابطۀ میان آن دو، رابطه‌ای تکاملی، تکمیلی و تعاملی است. 2 Abstract Considering the logic and literature of the Holy Quran, the main question of this paper is about the relationship between right and political justice. In order to arrive at a satisfactory answer, by referring to religious texts, in particular the Holy Qur'an, it has been emphasized that, given the fact that human beings are justified and that God is the source of law and the mission of divine prophets is the reminder of justice, Communications affirming the rights and political justice that the realization of political rights is the core of political justice; in such a way that fair, well-defined and fair judgments, the rights and duties of justice and the maintenance of justice of rights can be found in this Observation ratio. Moreover, the relationship between them is evolutionary, complementary, and interactive. 125 143 2016/12/182017/01/42016/12/272016/12/182017/01/92016/08/30 1395/6/9 2017/04/82017/04/152017/04/152017/04/82017/04/152017/02/4 1395/11/16 سیدکاظم سیدباقری Sayyed Kazem SayyedBaqeri استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ایران sbaqeri86@yahoo.com Keywords: Holy Qur'an justice political justice rights right to justice. کلیدواژگان: قرآن کریم عدالت عدالت سیاسی حقوق احقاق حق. ##قرآن کریم.##نهج البلاغه (1377). ترجمه سیدجعفر شهیدی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی. چاپ پنجم.##ابن‎منظور (1998). لسان العرب. بیروت: دار الجیل.##امامی، سیدحسن (1374). حقوق مدنی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.##بلاغی‌ نجفی، محمدجواد (1420). آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن. تحقیق واحد تحقیقات اسلامی بنیاد بعثت. قم: بنیاد بعثت. ##التمیمی آمدی، محمد (1366). غرر الحکم و درر الکلم. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.##جوادی‌آملی، عبدالله (1379). فلسفه حقوق بشر. قم: نشر اسراء.##حسینی‌شیرازی، سیدمحمد (1424). تقریب القرآن إلی الأذهان. بیروت: دار العلوم. ##دفتر همکاری حوزه و دانشگاه (1363). درآمدی بر اقتصاد اسلامی. قم: دفتر همکاری حوزه و دانشگاه. ##راولز، جان (1378). نظریه عدالت. ترجمه: محمد کمال سروریان، مرتضی بحرانی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##طباطبائی، سیدمحمدحسین (1372). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: منشورات جماعه المدرسین. چاپ سوم.##طباطبائی، سیدمحمدحسین (1416). نهایه الحکمه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه. سیزدهم.##طبرسی، فضل بن حسن (1406). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفه. ##طوسی، محمد بن حسن (1423). التبیان فی تفسیر القرآن. مقدمه شیخ آغابزرگ تهرانی. تحقیق احمد قصیر عاملی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.##عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه (1415). تفسیر نور الثقلین. تحقیق: سیدهاشم رسولی محلاتی. قم: انتشارات اسماعیلیان. چاپ چهارم.##علوانی، طه جابر (1386). مقصدهای شریعت. ترجمه سیدابوالقاسم حسینی (ژرفا). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. ##فیض کاشانی، ملامحسن (1415ق). تفسیر الصافی. تحقیق حسین اعلمی. تهران: انتشارات الصدر. چاپ دوم.##کاتوزیان، ناصر (1377). فلسفه حقوق. تهران: شرکت سهامی انتشار.##کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق (1382). الکافی. قم: انتشارات انصاریان.##مدرسی، سیدمحمدتقی (1419ق). من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین. ##مدنی، جلال‌الدین (1374). مبانی و کلیات علم حقوق. تهران: نشر همراه. چاپ سوم.##مصباح‌ یزدی، محمدتقی (1372). آموزش عقاید. تهران: نشر سازمان تبلیغات اسلامی. چاپ نهم.##مصباح ‌یزدی، محمدتقی (1382). نظریه حقوقی اسلام. قم: مؤسسه آموزشی امام خمینی;. ##مصطفوی، حسن (1375). التحقیق فی کلمات القرآن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##مطهری، مرتضی (1357). نظام حقوق زن در اسلام. تهران: نشر صدرا. چاپ هشتم.##مطهری، مرتضی (1373). انسان کامل. قم: انتشارات صدرا. چاپ یازدهم.##مطهری، مرتضی (1377). سیری در سیره ائمه اطهار:. تهران: صدرا.##مطهری، مرتضی (1379). مجموعه آثار. تهران: صدرا. چاپ سوم.##مکارم‌ شیرازی، ناصر و همکاران (1379). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.## ##