معماری علم دینی(نظریۀ پیوندی در باب علم دینی) Architecture of the Religious Science (The Connective Theory on Religious Science) 1 1 چکیده نگارنده تلاش دارد با استفاده از دستاوردهای جریان‌های‌ مختلف در فلسفۀ علم، امکان علم دینی و فرایند شکل‌گیری آن را نشان دهد. براساس این نظریه، علم دینی از حاصل پیوند معرفتی علم به زمینۀ دین حاصل می‌آید. این پیوند موجب می‌شود که ویژگی‌های معرفتی و شناختی دین از دو جهت در علم تأثیر بگذارد: یکی از جهت فراهم‌آوردن زمینۀ متناسب و سازگار با دین برای علم و دیگر، از جهت تأثیر دین در ساختار درونی علم؛ به‌عبارت دیگر، دین از دو جهت بر مسیر تحوّل و رشد علم تأثیر می‌گذارد: یکی از جهت دست‌بردن در امور بیرونی علم (مبانی و ارزش‌ها) و دیگر، از جهت تأثیرگذاری در ویژگی‌ها و عناصر درونی علم (نظریات و مدل‌ها و مسائل وغیره). روشن است که این نظریه «پیوند معرفت‌شناختی» میان علم و دین را نشان می‌دهد. همان‌طور که در «پیوند زیست‌شناختی» اوصاف و ویژگی‌های یک گیاه مثلاً در گیاه دیگر تأثیر می‌گذارد و گیاه دوم از یک جهت وابسته به گیاه نخست است، در پیوند معرفت‌شناختی هم اوصاف معرفتی دین و مؤلفه‌های معرفت دینی به صور مختلف در علم تأثیر می‌گذارد. دین و علم به‌صورت دو فضای مفهومی در ذهن عمل می‌کنند که میان آنها روابط و نسبت‌هایی پیدا می‌شود و تلفیق‌هایی به‌وجود می‌آید. حاصل پیوند زیست‌شناختی میوه‌ای جدید با خصوصیاتی تازه است، حاصل تلفیق علم با دین هم علم دینی است که ویژگی‌های تازه‌ای دارد؛ اما این پیوند، برخلاف پیوند زیست‌شناختی، غالباً با اختیار صورت نمی‌گیرد. بلکه به‌طور طبیعی در ذهن دیندار شکل می‌گیرد. کلیدواژه‌ها: 2 Abstract Here, the writer tries to use the achievements of various streams in the philosophy of science to show the possibility of the existence of religious science and its formation process. According to that theory, the religious science is the product of an epistemological connection between science and religion – as a background. This connection causes the epistemological and cognitive features of the religion to affect science in two ways: first, in preparing the ground for science consistent with religion; and second, religion’s effect on the internal structure of science. In other words, religion affects the path of the science’s growth and evolution in two ways: first, in manipulating in external affairs of religion (foundations and values); and second, in affecting the internal features and elements of science (theories, models, issues and so on). Obviously, this theory shows the “epistemological connection” between science and religion. Just as in a ‘biological connection’ (‘transplant’ or ‘cross’), the features of a plant affects another plant and the second plant is somehow dependent on the first plant, in epistemological connection, the epistemic features of religion and the components of religious knowledge affect science in a variety of ways. Religion and science act as two conceptual climates in one’s mind, with some connections and integrations between them. The result of the biological cross is a new fruit with new features, and the result of linkage between science and religion is the religious science with new features. However, this linkage, unlike biological cross, is not done volitionally; rather, it is formed in the mind of a religious person naturally. 7 40 2017/01/7 1395/10/18 2017/05/9 1396/2/19 علیرضا قائمی‌نیا Alireza Qaeminia ایران qaeminia@yahoo.com religious science epistemological connection conceptual integration metaphysical science holism metaphorical effect conceptual system. علم دینی پیوند معرفت‌شناختی تلفیق مفهومی متافیزیک علم کل‌گرایی تأثیر استعاری دستگاه مفهومی. ##اقبال، مظفر. 1389. اسلام و علم. ترجمۀ فرشته ناصری و علی آخشینی. مشهد: انتشارات آستان قدس.##پیترز، تِد. 1386. بازی در نقش خدا؟. ترجمۀ عبدالرضا سالار بهزادی. تهران: نشر نی.##باربور، ایان. 1362. علم و دین. ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##جانیاک، آندرو. 1392. نیوتون فیلسوف. ترجمۀ سعید جعفری. تهران: انتشارات نیلوفر.##چیتیک، ویلیام. 1388. علم جهان، علم جان؛ ‌ربط جهان‌شناسی اسلامی در دنیای معاصر. ترجمۀ سید امیرحسین اصغری. تهران: انتشارات اطلاعات.##دورتیه، ژان فرانسوا. 1392. علوم انسانی؛ گسترۀ شناخت‌ها. ترجمۀ مرتضی کُتبی و جلال‌الدین رفیع‌پور و ناصر فکوهی. تهران: نشر نی.##دامپی‌یر، ویلیام سیسیل. 1371. تاریخ علم. ترجمۀ عبدالحسین آذرنگ. تهران: انتشارات سمت.##فروند، ژولین. 1372. نظریه‌های مربوط به علوم انسانی. ترجمۀ محمدعلی کاردان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##قائمی‌نیا، علیرضا. 1382. «شبکۀ معرفت دینی». قبسات. شماره 28.##Andersen, Hanne & Barker, Peter & Chen, Xiang. 2006. The Cognitive Structure of Scientific Revolutions. New York: Cambridge University Press.##Delanty, Gerard. 1991. Social Science; Beyond Constructivism and Realism, Buckingham: Open University Press.##French, Steven. 2007. Science; Key concepts in Philosophy. London: Continuum.##Fauconnier, Gilles & Turnner, Mark. 2000. The way we think; Conceptual blending and the mind’s hidden complexities. New York: Basic books; a member of Perseus Books Group.##Gaukroger, Stephen. 2006. The Emergence of a Scientific Culture. Oxford. Clarendon Press.##Hollis, Martin. 1994. The Philosophy of Social Science; an introduction. New York: Cambridge University Press.##Harris, Errol. 1965. The Foundations of Metaphysics in Science. New Jersey and London: Humanities Press.##Imre Lakatos and Alan Musgrave, eds. 1970. Criticism and the Growth of Knowledge, Cambridge: Cambridge University Press.##Laudan, Larry. 1977. Progress and its Problems. California: Univerity of California Press.##Niiniluoto, Ilkka. 1999. Critical Scientific Realism. New York: Oxford University Press.##Reeves, Carol. 2005. The language of Science. London and New York: Routledge.##Rescher, Nicholas. 2003. Epistemology; An Introduction to the Theory of Khnowledge. New York: State University of New York. ##Scott, John. 2011. Conceptualising the Social World. Cambridge: Cambridge University Press.##Thagard, Paul. 1988. Computational Philosophy of Science. London: The MIT Press.##Thagard, Paul. 1992. Conceptual Revolutions. Princeton & New Jersey, Princeton University Press.##Van Fraassen, Bas. 1980. The Scientific Image. Oxford: Clarendom Press.##Weinberg, Steven. 1994. Dreams of A Final Theory. NewYork: Vintage Books.## ##

نظریۀ علم دینی با رویکرد توحیدی از منظر استاد مطهری Theory of Religious Knowledge with Monotheistic Approach in Motahhari`s view 1 1 چکیده اسلام دین توحید است و قرآن کریم با تأکید فراوان بر توحید، نقطۀ مقابل آن یعنی شرک را به‌شدت تخطئه کرده است. نظر به این اهمیت و اینکه معمولاً شرک، صرفاً به‌معنای بت‌پرستی فهمیده می‌شود، این مقاله تلاشی است برای بازتعریف توحید و شرک. از نظر قرآن و روایات، تمام ابعاد زندگی انسان، ازجمله عرصه‌ی علم و دانش، می‌تواند مصداقی از حیات موحدانه یا مشرکانه باشد. در این مقاله با استفاده از اندیشه و آثار استاد مرتضی مطهری، نشان داده‌ایم چگونه توحید و شرک در علم تأثیر می‌گذارند. به این منظور پس از تعریف مفاهیم اصلی تحقیق، چهار شاخص برای توحید و شرک ارائه شده که عبارت‌اند از: از اویی تکوینی (أَللّهُ خالِقُ کُلِّ شَی‌ء)، به‌سوی اویی تکوینی (الا اِلَی اللهِ تَصیرُ الأُمور)، از اویی تشریعی (اِن الحُکمُ اِلا للهِ)، به‌سوی اویی تشریعی (اَلا للهِ الدینُ الخالِص). برای بیان تفصیلی‌تر به مصادیقی از تفکر مشرکانه اشاره شده، پدیده‌هایی مانند مادیگرایی، ثنویت، انکار قیامت، پیروی از هوا و هوس شخصی، لیبرالیسم فرهنگی، دموکراسی، لذت‌گرایی، و ارزش‌های یک‌بعدی. 2 Abstract Monotheism and polytheism are the most important issues in religious thought. Islam is the religion of monotheism and the Holy Qur'an with great emphasis on monotheism, has conflicted its opposite point that is polytheism. Regarding this importance and concerning the fact that polytheism is usually understood as idolatry, this article is an attempt to redefine monotheism and polytheism. According to Qur'an and hadith, every dimension of human life including knowledge and science can be an example of monotheistic or polytheistic thinking. In this article relying on works of Master Mortaza Motahhari we have shown how scientific thinking can be affected by monotheism and polytheism. For this purpose, after defining the main concepts of the research, four criteria have been suggested for monotheism and polytheism: creation is from Him (أَللّهُ خالِقُ کُلِّ شَی‌ء), creation is toward Him (الا اِلَی اللهِ تَصیرُ الأُمور), legislation is from Him (اِن الحُکمُ اِلا للهِ), legislation is toward Him (اَلا للهِ الدینُ الخالِص). Speaking in more details, some examples of polytheistic thinking have been mentioned, like materialism, dualism, denying of resurrection, personal whim, cultural liberalism, democracy, hedonism, and one-dimensional values. 41 72 2017/01/72017/04/3 1396/1/14 2017/05/92017/07/11 1396/4/20 علی‌‌اصغر خندان Aliasghar Khandan دانشیار دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام) ایران khandan@isu.ac.ir & aliakhandan@gmail.com Keywords: Religious Knowledge Monotheism polytheism creation legislation Motahhari. کلیدواژه‌ها: علم دینی توحید شرک تکوین تشریع مطهری. ##قرآن کریم.##آمدی، عبدالواحد بن محمد تمیمی. 1366. غرر الحکم و درر الکلم. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی قم.##بهرام‌پور، ابوالفضل. 1387. تفسیر یک‌جلدی قرآن کریم. تهران: آوای قرآن.##پترسون، مایکل؛ هاسکر، ویلیام؛ رایشنباخ، بروس؛ بازینجر، دیوید.1376. عقل و اعتقاد دینی. ترجمۀ احمد نراقی و ابراهیم سلطانی. تهران: طرح نو. ##جوادی آملی، عبدالله. 1386. سرچشمه اندیشه. ج4. تنظیم عباس رحیمیان. قم: مرکز نشر اسراء. ##چیتیک، ویلیام. 1388. علم جهان، علم جان، ربط جهان‌شناسی اسلامی در دنیای جدید. ترجمۀ سید امیرحسین اصغری. تهران: انتشارات اطلاعات. ##حائری شیرازی، محیی‌الدین. 1385. خبرگزاری ایسنا.‌ شماره خبر 05209-8503 ##https://www.isna.ir/news/8503-05209##حرانی، حسن بن شعبه. 1404. تحف‌العقول. قم: انتشارات جامعه‌ مدرسین.##رضی الدین، حسن بن فضل طبرسی. 1412. مکارم الأخلاق. قم: انتشارات شریف رضی.##ری‌شهری، محمدی. 1383. منتخب میزان الحکمه. ترجمۀ حمیدرضا شیخی. قم: دارالحدیث.##ابن شهرآشوب، محمد بن علی مازندرانی. 1379. مناقب آل أبی طالب (ع). قم: مؤسسه انتشارات علامه.##سیوطی، عبدالرحمن. ۱۴۲۱. الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. بیروت: نجدت نجیب.##صدوق، محمدبن علی بن بابویه. 1357. التوحید. قم: انتشارات جامعه مدرسین.##ــــــــــــــــــــــــــــــــــ. 1361. معانی الأخبار. قم: انتشارات جامعه‌ مدرسین.##ــــــــــــــــــــــــــــــــــ‌. 1403. الخصال. قم: انتشارات جامعه مدرسین.##طاهرزاده، اصغر. 1387. گزینش تکنولوژی از دریچه بینش توحیدی. اصفهان: گروه فرهنگی المیزان.##طباطبایی، علامه سید محمدحسین. 1417. المیزان فی تفسیر القرآن. جلد 10. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات. ##عاملی شیخ حر . 1409. وسایل الشیعه. جلد 6. قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.##عبدالباقی، محمد فؤاد. 1364. العجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم. القاهره: مطبعه دار الکتب المصریه.##عبودیت، عبدالرسول. 1383. «تحلیل و بررسی اندیشه ساعت‌ساز لاهوتی». معرفت فلسفی. شمارۀ 5.##عزیزی، سید مجتبی. 1389. «لیبرالیسم، فلسفۀ اجتماعی سقط جنین». درآمدی بر علوم انسانی اسلامی. تهران: دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.##عیاشی، محمد بن مسعود. 1380. تفسیر. تهران: چاپخانه علمیه.##کلینی، محمد. 1365. الکافی. ج1. تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیه.##لاریجانی، محمدجواد. 1383.‌ نقد دینداری و مدرنیسم (مجموعه مقالات). تهران: انتشارات اطلاعات.##مجلسی، علامه محمدباقر. 1404. بحار الأنوار. بیروت: مؤسسۀ الوفاء.##مطهری، مرتضی. 1364. امامت و رهبری. تهران: صدرا.##ــــــــــــــــ‌. 1368. ده گفتار. تهران: صدرا. ##ــــــــــــــــ‌. 1370. بیست گفتار. تهران: صدرا. ##ــــــــــــــــ‌. 1372. تکامل اجتماعی. تهران: صدرا.##ــــــــــــــــ. 1392. انسان‌شناسی قرآنی. تهران: صدرا.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج1: عدل الهی، انسان و سرنوشت، علل گرایش به مادی‌گری. نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج2: مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی (انسان و ایمان، جهان‌بینی توحیدی، وحی و نبوت، انسان در قرآن، جامعه و تاریخ). نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج3: جهان‌بینی الهی و جهان‌بینی مادی، ...، امدادهای غیبی در زندگی بشر، .... نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج4: توحید، نبوت، اصل عدل در اسلام، امامت و رهبری، معاد. نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج5: سیر فلسفه در اسلام، منطق و فلسفه، شرح منظومه. نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج6: اصول فلسفه و روش رئالیسم. نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج11: درسهای اسفار. نسخۀ الکترونیکی##بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج13: مقالات فلسفی. مسئلۀ شناخت، نقدی بر مارکسیسم. نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج15: فلسفۀ تاریخ. نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج16: سیری در سیره‌ نبوی، جاذبه و دافعه علی (ع)، سیری در نهج‌البلاغه. نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج17: حماسه حسینی. نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج20: اصول فقه و فقه، الهامی از شیخ الطایفه. نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج21: اسلام و نیازهای زمان 1 و 2، اسلام و نیازهای جهان امروز، .... نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج22: حکمت عملی، حکمت‌ها و اندرزها، فلسفه اخلاق، تعلیم و تربیت. نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج23: عرفان، انسان کامل، ...، نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج24: نهضت‌های اسلامی در صدسالۀ اخیر، آیندۀ انقلاب اسلامی، قیام و انقلاب مهدی ع، و .... نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج25: الغدیر و وحدت اسلامی، حج، نهضت آزادی‌بخش اسلام، و .... نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج26: شناخت قرآن، تفسیر سوره‌های حمد، قسمتی از بقره، انفال، ..... نسخۀ الکترونیکی.##ــــــــــــــــ‌. بی‌تا. مجموعه آثار استاد مطهری. ج27: آشنایی با قرآن، تفسیر سوره‌های الرحمن، واقعه، حدید، حشر، صف، جمعه، منافقون، تغابن. نسخۀ الکترونیکی.##هاکسلی، آلدوس. 1381. سیری در سپهر جان؛ «بت‌پرستی». ترجمۀ مصطفی ملکیان. ‌تهران: ‌نشر نگاه معاصر.## ##

عدل شبکه‌ای توصیف و تبیینی از عدالت با اقتباس از مبانی معرفتیِ اسلام (پیشنهادی برای «نظریۀ پایه در حیطه‌های مختلف عدالت») Reticular Justice an explanation of justice, based on the principles of Islamic knowledge (Suggested for basic theory of Justic) 1 1 چکیده مسئلۀ این مقاله، دستیابی به دستگاه معرفتیِ تولیدکنندۀ تعریف عدل، شاخص‌ها و معادلات عدالت‌ورزی است. در این مقاله، با ابتنا بر «پارادایم شبکه‌ای» و «روش تحقیق شبکه‌ای» و «بستۀ مفاهیم بنیادین»، که هر سه متخذ از دیدگاه معرفتی اسلام است، تعریفی از عدالت ارائه شده و با رویکرد سیستمی و توجه به مقیاسِ «شبکۀ هستی»، نقطۀ شروع فرایندِ «تحقق عدالت»، هستۀ مرکزی، و راهبرد حاکم بر فرایند و مراحل آن به‌صورت قدم‌به‌قدم، در قالب یک دستگاه آکسیوماتیک عرضه شده است. براساس این تحلیل، عدالت عبارت‌است از: «نسبتی میان نیازها و امکانات، که منجربه زمینه‌سازی برای رشد در مقیاس شبکۀ هستی شود» و نظریۀ «عدل شبکه‌ای» یعنی تعیین معادلۀ مطلوبیت در مقیاس شبکۀ هستی، به‌طوری‌که برایند پنج مؤلفۀ مطلوبیت جسمی، فکری و روحی، محیطی، جمعی و مطلوبیت پایدار (با میل به پایداریِ بی‌نهایت) باشد؛ و مراحل تحقق عدالت عبارت‌اند از: تشخیص نیاز (در مقیاس شبکۀ هستی) ← تشخیص امکانات (در مقیاس شبکۀ هستی) ← تعیین زمینۀ لازم برای استفاده از امکانات به جهت رفع نیاز (تحقق رشد) ← تعیین نسبت میان نیازها و امکانات (تعریف معادلۀ حرکت)، براساس مطلوبیتِ پنج‌محورۀ عدل شبکه‌ای. 2 Abstract The paper’s question is who achieve an Axiomatic Knowledge system defined discourse of justice. In this paper, using the "reticule paradigm" and "reticule research" and "fundamental concepts" that all three arguments from the perspective of Islamic knowledge, achieve the definition of justice and a systemic approach in the scale of "Existence network", starting point the process of justice ", the central core and its processes strategy step by step, in the form of a Axiomatic supplied. Based on this analysis, justice is: 'relationship between requirements and capabilities, which are to facilitate growth in Existence network scale, "and the theory of "Reticular Justice" means determining utility equation in in Existence network scale, so that is the result of five factors: the desirability of physical, intellectual and spiritual, environmental, social and sustainable compliance (with infinite desire for stability); and the pursuit of justice include: recognition of the need (in Existence network scale) → detection facilities (in Existence network scale) → determination needed to use the facilities to meet the needs (for development) → determining the relationship between requirements and capabilities (defined equation of motion), according to the utility in "Reticular Justice". 73 96 2017/01/72017/04/32017/02/9 1395/11/21 2017/05/92017/07/112017/05/9 1396/2/19 عبدالحمید واسطی Abdolhamid Vaseti استادیار گروه منطق فهم دین پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ایران hvaseti@yahoo.com Keywords: Existence networks Reticular paradigms need’s model identity development identity justice Reticular justice کلیدواژه‌ها: شبکۀ هستی پارادایم شبکه‌ای مدل نیازها هویت رشد هویت عدالت عدل شبکه‌ای. ##ارسطو. 1337. سیاست. مترجم عنایت حمید. تهران: نشر نیل. ##ایمان، محمدتقی. 1390. مبانی پارادایمی روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##پورعزت، علی اصغر. 1383. «شهر عدل و دولت هوشمند». چشم‌انداز مدیریت بازرگانی. تابستان. صص 162-143.##پوپر کارل 1370، آرام، احمد، منطق اکتشاف علمی، تهران، انتشارات سروش: صص 77-75##جهانیان، ناصر. 1389. «نظریه جامع عدالت». فلسفه دین. تابستان. صص 133-97.##خاکبان، سلیمان. 1392. «نظریه راهنما، یا هندسه نیازهای صادق، یا نقطه آغاز طراحی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت». دومین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. تهران: مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.##خسروپناه، عبدالحسین؛ عزت‌پور، علی‌اصغر و محمدنژاد چاوشی، حبیب. 1393. «وسعت معنایی عدالت در قرآن». فصلنامه مطالعات تفسیری. بهار. صص 49-74.##دانایی‌فرد، حسن. 1388. «روش‌شناسی عمومی نظریه‌پردازی». روش‌شناسی علوم انسانی. بهار: صص 32-7.##دانایی‌فرد، حسن؛ الوانی، سید مهدی. 1381. تئـوری نظـم در بـی‌نظمـی و مـدیریت. تهران: بی‌نا. ##علامه حسینی طهرانی، سیدمحمدحسین. 1360. معادشناسی. تهران: انتشارات حکمت. ##علامه طباطبایی، سیدمحمدحسین. 1393ق. المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات اسماعیلیان. ##فائز کوکب و غیره1391، مفهوم‌شناسی تطبیقی عدالت زبانی،‌ نشریه جستارهای زبانی، دوره 3 شماره1##کلینی، یعقوب. 1429ق. الکافی. قم: دارالحدیث. ##کوهن، توماس. 1391. ساختار انقلاب‌های علمی. مترجم سعید زیباکلام. تهران: انتشارات سمت. ##لاریجانی، علی. 1383. روش ریاضی در فلسفۀ کانت. تهران: دانشگاه تهران. ##مصباح، مجتبی. 1386. فلسفۀ اخلاق. قم: مؤسسۀ امام خمینی. ##مقدمی، محمدتقی. 1390. نظریۀ تحلیل گفتمان لاکلا و موف و نقد آن. فصلنامه معرفت فرهنگی اجتماعی. شماره6##نراقی، ملامهدی. 1383ق. جامع‌السعادات. نجف اشرف: جامعه النجف الدینیه. ##واسطی، عبدالحمید. 1391. راهنمای تحقیق با اقتباس از نگرش اسلام. مشهد مقدس: مؤسسۀ مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام. ##ـــــــــــــــــــــــــــ‌. 1391.نگرش سیستمی به دین. مشهد مقدس: مؤسسۀ مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام. ##واعظی، احمد. 1388. نقد و بررسی نظریه‌های عدالت. قم: مؤسسۀ امام خمینی.## ##

جامعه‌شناسی خانواده با رویکرد سه‌وجهی Islamic or Moslem Sociology: from individual and society point of view 1 1 چکیده در این مقاله براساس رویکرد سه‌وجهی به جامعه‌شناسی اسلامی، به بیان جامعه‌شناسی خانواده می‌پردازیم. در رویکرد سه‌وجهی با استعانت از اندیشۀ هستی‌شناسانۀ شهید مطهری دربارۀ رابطۀ فرد و جامعه و از دیدگاه فلسفۀ شدن و یا فلسفۀ چگونگی ارائه‌شده توسط مرحوم آیت‌الله سیدمنیرالدین حسینی الهاشمی به ارائۀ نظریه‌ای مبادرت ورزیدیم. در این نظریه گفته می‌شود که فرد و جمع و رابطه در تشکلات اجتماعی همه ذی‌اثر یا فاعل هستند؛ به‌عبارت دیگر، هر تشکل اجتماعی از تقوم این سه با یکدیگر شکل می‌گیرد. در این مقاله بر‌اساس رویکرد سه‌وجهی، دربارۀ جامعه‌شناسی خانواده به نظریه‌پردازی خواهیم پرداخت و الگویی برای توصیف، تبیین و تحلیل خانواده به‌دست خواهیم داد. اجمالاً می‌توان گفت که در خانواده سه نوع فرد ایفای نقش می‌کنند: پدر، مادر و فرزند یا فرزندان. این افراد در زمینۀ اجتماعی با سه زیرنظام سیاست، فرهنگ و اقتصاد عمل می‌کنند و نوع موضع‌گیری آن‌ها (رابطه) درمقابل این زمینه ازطریق گرایش، بینش و دانش فرهنگی در اخلاق، اعتقاد و رفتارشان انعکاس می‌یابد. در بررسی هریک از این سه بخش به 27 عامل تشکیل‌دهنده در جامعه‌شناسی خانواده دست می‌یابیم. برای مطالعۀ هر خانواده به‌صورت موردی می‌باید 27 عامل هر سه بخش را شناسایی کنیم. برای عملیاتی‌شدن این نظریه به‌عنوان نمونه به الگوی خانواده در دو فرهنگ دورۀ قاجار و دوران حاضر اشاراتی خواهیم داشت. 2 Abstract This article will look at sociology of family from three dimensional Islamic sociology point of view. In three dimensional out look, I had presented a sociological approach using ontological understanding of martyred Motahhari to the relationship between individual and society and "how" or "becoming" philosophy of late Ayt. Hoseini Al- Hashemi. In this approach it is assumed that there are three actors playing part in all social phenomena: individual, society and relations. In this paper we will present a sociological theory of family which enables us to describe, explain and analyze family as a social entity. There are three individuals playing part in a family: father, mother and child or children. They play their roles in a social context with three subsystems such as: politics, culture and economy. Their positions shape through their relations to cultural "tendency", "outlook" and "knowledge" which are mirrored in their "ethics", "believes" and "behaviors". In each of these three parts analysis, we will introduce 27 concepts in sociological interpretation of family. In a case study of a family we should follow 27 factors in each three above mentioned parts. To show the theory's practical validity we will point out to some characteristics of family in two cultures of Qajar and present time periods in Iran. 97 114 2017/01/72017/04/32017/02/92017/05/4 1396/2/14 2017/05/92017/07/112017/05/92017/06/20 1396/3/30 سید سعید زاهد زاهدانی Seyed Saeid Zahed Zahedani دانشیار جامعه‌شناسی و عضو پژوهشکدۀ تحول در علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه شیراز. ایران zahedani@shirazu.ac.ir Keywords: family parent's roles family policy family economy family culture. کلیدواژه‌ها: جامعه شناسی خانواده نقش والدین و فرزندان سیاست در خانواده فرهنگ در خانواده اقتصاد در خانواده. ##ایگلتون؛ بوردیو. 1388. «ایدئولوژی؛ عقاید رایج و زندگی عادی»، برگردان از جواد گنجی. فصلنامۀ سینما و ادبیات. شماره بیستم. بهار. صص 112-109.##بستان، حسین. 1390. جامعه‌شناسی خانواده، با نگاهی به منابع اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. ##بنتون، تد؛ کرایب، ایان. 1384. فلسفۀ علوم اجتماعی: بنیادهای فلسفی تفکر اجتماعی، ترجمۀ شهناز مسمی پرست. تهران: نشر آگه. ##حسینی الهاشمی، سید منیرالدین .1376. معرفی دفتر فرهنگستان علوم اسلامی از زبان استاد. قم: دفتر فرهنگستان علوم اسلامی.##زاهد زاهدانی، سید سعید. 1369. «رابطۀ فرد و جامعه: مقایسۀ دو دیدگاه». مجلۀ علوم اجتماعی و انسانی. شیراز. دانشگاه شیراز. دوره پنجم. شمارۀ دوم. بهار.##ــــــــــــــــــــــــــــ. 1395. «جامعه‌شناسی اسلامی یا مسلمان (رویکرد سه‌وجهی)». مقاله نظریه‌پردازانه. ارائه شده به سومین کنگرۀ بین المللی علوم انسانی اسلامی.##زاهد زاهدانی، سید سعید؛ کاوه، مهدی. 1394 جامعه‌شناسی هنر، رویکردی نو. شیراز: دانشگاه شیراز. ##زاهد زاهدانی، سید سعید؛ فتوتیان، علی. 1393. «نقد و بررسی نظریۀ جنبش‌های اجتماعی کروسلی از منظر نظریۀ اصالت ربط، فرد و جمع». رهیافت انقلاب اسلامی. سال هشتم. پاییز. شماره 28. صص 24-3.##زاهد زاهدانی، سید سعید. 1384. جنبش‌های اجتماعی معاصر ایران. چاپ دوم، تهران: سروش و طه.##ـــــــــــــ‌. 1389. جنبش‌های سیاسی معاصر ایران. قم: کتاب طه.##گرنفل، مایکل. 1389. مفاهیم کلیدی پیر بوردیو. برگردان از محمد مهدی لبیبی. تهران: نشر افکار.##ممتاز، فریده. 1383. «معرفی مفهوم طبقه از نگاه بوردیو». پژوهشنامۀ علوم انسانی. شماره 42 - 41، بهار و تابستان. صص 160-149.##مطهری، مرتضی. 1359. جامعه و تاریخ. قم: صدرا.##Archer, Margaret S. 1995. Realist Social Theory: The Morphogenetic Approach, Cambridge: Cambridge University Press.##Bhaskar, Roy. 1975. A Realist Theory of Science. Brighton: Harvester Press.##_____________. 1979. The Possibility of Naturalism. Brighton: Harvester.##Bourdieu, Pierre. 2000 a. Pascalian Meditations. Translated by Richard Nice. Oxford: Polity Press.##_____________. 2000 b. "The politics of protest (interview)". Socialist Review. June. pp.18-20. ##_____________. 1984. Distinction. London: Routledge.##_____________. 1977. Outline of a Theory of Practice. Cambridge: Cambridge University.##Craib, Ian. 1992. Modern Social Theory, From Parsons to Habermas. London Harvester: Wheatsheaf.##Crossley, Nick. 2002. Making Sense of Social Movement. Buckingham: Open University Press.##Giddens, Anthony. 1984. The Constitution of Society. Cambridge: Polity Press.##Habermas, J. 1984. The Theory of Communicative Action. Vol. 1. Cambridge: Polity Press.##__________. 1987. The Theory of Communicative Action. Vol. 2. Cambridge: Polity Press.##Hall, Rogohn, Mary go Neitz and Marshall Battanl. 2007. Sociology on Culture. London: Routledge.##Harre, R. & P. Secord. 1972. The Explanation of Social Behaviour. Oxford: Blackwell.##Keat, R. & J. Urry. 1975. Social Theory and Science. London: Routledge.##Layder, Derek. 1990. The Realist Image In Social Science. Cambridge: Polity Press.##___________. 1993. New Strategies in Social Research. Cambridge: Polity Press.##___________. 1994. Understanding Social Theory. London: Sage Pub.##Marx, Karl. 1888. Manifesto of the Communist Party. Chicago: Charles H. Kerr.##Pawson, Ray. 1989. Measure for Measures: a manifesto for empirical sociology. London & New York: Routledge. ##Savage, M. 2000. Class Analysis and Social Transformation. Buckingham: Open University Press.##Sayer, Andrew. 2000. Realism and Social Science. London: Sage.##Turner, Jonathan H. 1998. The Structure of Sociological Theory. Belmont, CA, Wadsworth Publishing Company.##Weber, Max. 1930. The Protestant Ethic and The Spirit of Capitalism. trans. Tolcott Parsons (New York; Charles Scribner's Sons). ##Zahed, Saeid & B. Khajenoori. 2010. "Contemporary Women’s Movement in Iran". Journal of Iranian Social Studies. Vol. 4. No. 1 Spring. pp. 87-110.##Zahed Z., S. Saeid. 2009. "Realist Strategy and Theory Making". Conference of the International Journal of Arts and Science. 1(20): 36-58.## ##

تبیین ماهیت پول در چهارچوب «نظریۀ اعتباریات علامه طباطبایی» Analysis of the nature of money within the framework of Allameh Tabataba'i's theory of ‘Itibari or constructional affairs 1 1 چکیده در تاریخ تغییر و تحولات تکاملی پول به مرحله‌ای رسیدیم که اسکناس، که تا پیش از این رسید و حوالۀ پول طلا و نقره بود، عرف نگرش استقلالی به آن پیدا کرد و در ادامه با پیشرفت فناوری به نسخۀ الکترونیکی و دیجیتالی اسکناس و سکّه رسیدیم که بی‌ مادّه فیزیکی محض هستند؛ ازاین‌رو، این پرسش اساسی پیش آمد که پول کنونی از حیث ماهیت و حقیقت چیست؟ پاسخ به این پرسش هم برای اقتصاد اسلامی و هم برای اقتصاد متعارف غرب مهم و اساسی است. با مرور اجمالی نظریات ماهیت پول روشن است که اهم این تحلیل‌ها بر محور اعتباریات می‌گردند؛ بنابراین، برای فهم بهتر این تحلیل‌ها ابتدا با اعتبار و اعتباریات در فلسفه و ارتباط آن با شناخت ماهیت پول آشنا می شویم. سپس با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی به ارزیابی این تحلیل‌ها و ارائۀ شناختی کامل‌تر و صحیح‌تر از ماهیت پول با ابتنا بر رویکرد اعتباریات علامه طباطبایی (ره) و آموزه‌های امور عامه فلسفه و روش رئالیسم پرداخته می‌شود. آنگاه احکام فقهی و نتایج اقتصادی حاصل از عمل براساس این تحلیل‌ها بیان می‌شود که تأثیر زیادی بر اتخاذ سیاست‌های پولی مناسب در نظام اسلامی بر جا می‌گذارد. 2 Abstract In the history of the evolution of money, we reached the stage where the banknote was the transfer of gold and silver. The notes independently became money. Then, with the advancement of technology, we arrived at the electronic and digital versions of banknotes and coins, no physical substance. Therefore, the fundamental question came about what is the current money in terms of nature and truth. The answer to this question is also important for the Islamic economics, and for the conventional economics of the West. An overview of the views of the nature of money is clear that these analyzes are central to ‘Itibari or constructional affairs. Therefore, to better understanding these analyzes, we first need to be acquainted with the ‘Itibari or constructional affairs of philosophy and its relation to the nature of money. Then, through descriptive-analytic method, evaluating these analyzes and presenting a more complete and correct cognition of the nature of money based on the approach of Allameh Tabataba'i's ‘Itibari or constructional affairs and the teachings of public affairs of philosophy and the method of realism are discussed. Then will be expressed the jurisprudential rulings and the economic results of these analyzes, which have a great influence on the adoption of appropriate monetary policies in the Islamic system. 115 140 2017/01/72017/04/32017/02/92017/05/42017/01/4 1395/10/15 2017/05/92017/07/112017/05/92017/06/202017/04/18 1396/1/29 محمّداسماعیل توسّلی Mohammad Esmaeil Tavassoli استادیار دانشکدۀ اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی (ره) ایران metavassoli@gmail.com Keywords: Islamic Economics Nature of Money ‘Itibari or constructional affairs Allameh Tabataba'i. کلیدواژه‌ها: اقتصاد اسلامی ماهیت پول اعتباریات علامه طباطبایی. ##القرآن الکریم.##آملی لاریجانی، صادق. 1394. علم اصول و نظریه اعتبار. قم: مدرسه علمیه ولیعصر. ##توسلی، محمد اسماعیل. 1394 ش. تحلیل ماهیت پول و بنیان‌های اعمال سیاست پولی در اقتصاد اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##الحرالعاملی، شیخ محمدحسن. بی تا. وسائل‏الشیعه الی تحصیل مسائل‏الشریعه. بیروت: دار احیاءالتراث العربی.##دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.1374. پول در اقتصاد اسلامی. تهران: سمت. ##سبزواری، حاج ملاهادی. بی‌تا. شرح منظومه. قم: مصطفوی. ##شاکری، عباس. 1397ش. «نگاهی به نقش شوک‌ درمانی در بحران‌سازی نقدینگی». پایگاه خبری الف. گروه اقتصاد. 25 شهریور 1397. https://www.alef.ir/news/3970625110.html##شیر علی نیا، ابراهیم .1387. مفاهیم ماهوی در نگاه علامه طباطبائی، ماهنامه معرفت، شماره 128، مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (قدس سره).##شیروانی، علی. 1387. شرح مصطلحات فلسفی بدایه الحکمه و نهایه الحکمه. قم: نشر بوستان کتاب.##صدر، محمدباقر .بی تا. الاسلام یقود الحیاه. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات. ##طباطبایی، سید محمد حسین. بی‌تا. اصول فلسفه و روش رئالیسم (با پاورقی شهید مرتضی مطهری). قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.##ــــــــــــــــــــــــــــــــ. 1417ق، المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. ##فریدمن، میلتون. 1375ش. اقتصاد مکتب پولی. ترجمه دکترمهدی تقوی. دکترحسن مدرکیان. تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.##کرجی، علی. 1382. اصطلاحات فلسفی و تفاوت آنها با یکدیگر. قم: نشر بوستان کتاب. ##مطهری، مرتضی. 1403 ق. بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی. حکمت: تهران.##موسوی بجنوردی، سید محمد. 1372 ش. «نظرخواهی از فقها پیرامون مسائل فقهی و حقوقی ناشی از کاهش ارزش پول». مجله رهنمون. شماره 6. پاییز. تهران: مدرسه عالی شهید مطهری. ##هاشمی شاهرودی، سیّد محمود. 1374 ش. «احکام فقهی کاهش ارزش پول». مجلّه فقه اهل بیت (ع). شماره دوّم.##Bofinger, P. 2001. Monetory Policy: Goals, institutions, strategies and instruments. Oxford: Oxford uniersity press.##Keynes, J. M. 1971. Treatise on money. London: Macmillam.##Knopp, G. F. 1924. the state theory of money. London: Macmillan.##Harris , L .1981. Monetary theory. New York: Mcgraw – Hill Book company.##Hicks , J. R .1967. Critical Essays in Monetary theory. Oxford: Clarendon press.##Masgrave, R .2009. "Chartalism – and why money has value". Durham. UK, http:// charta. Blogspot. Com.##Menger, K. 1892. "On the origin of money". Economic Jornal. 2 (6): pp 55 – 239.##Mosler, w. 2010. "Soft currency Economics". http: // moslereconomics . Com / mandatory – readings, soft – currency – economics.##Ingham, G. 2000. "Babylonian mad ness: On the Historical and Sociological origins of money. In: John smithim". 2000. What is money? Routledg, London and New York.##Ingham, G .2004. The nature of money. Policy press. Cambridge.##Rossi, Sergio. 2007. Money and Payments in theory and practice. London and New York: Routledge.##Simmel , G (1990) , The Philosophy of Money, Routledge , London and New york.##South African Reserve Bank, Act 90 of 1989##Schumpeter, J. A. 1994. History of Economic Analysis. London and New York: Routledge.## ##

درآمدی بر نظریۀ «اِشراف» در علوم انسانی اسلامی An introduction to the Eshraf theory in the Islamic Humanities 1 1 چکیده به باور پژوهشگران اسلامی، علوم انسانی موجود تحت‌تأثیر تکانه‌های وارداتی غرب قرار گرفته و ازنظر مبنا و محتوا، خدشه‌ها و رعشه‌هایی بر پیکر آن پدیدار شده است. این مهم، ضرورت حرکت ازسوی علوم انسانی موجود را به‌سوی علوم انسانی مطلوب می‌طلبد که تنها در سایۀ اجتهاد علمی و تولید نظریات نو دست‌یافتنی است. نظریۀ اشراف می‌تواند گامی مؤثر در این راستا قلمداد شود که ازجمله کارکردهای آن ارتقای سلامت دینی علوم انسانی و تدوین علوم مُشرف پیوستی است. براساس ویژگی این نظریه منابع، مبانی و روش‌های آن با تکیه بر آموزه‌های وحیانی بنا نهاده شده است. چراکه در تدوین علوم مادر مطلوب (کلام، اخلاق و فقهِ مطلوب) بر بازپژوهی آموزه‌های قرآنی و روایی و نقش بنیادین عقل و کاربست بایسته از این منابع سترگ پای فشرده است. این نظریه که به زعامت و نظارت علوم مادرِ بینشی، ارزشی و حکمی بر گزاره‌های مبنایی و معرفتیِ علوم انسانی تعریف می‌شود، بر پایۀ روایت نبوی (العلم ثلاثه) بنیان شده است. البته شواهد و قراین میدانی و عقلی نیز این مضمون روایی را تأیید می‌کند. از حیث روشی نیز، سازوکارهای این نظریه یعنی (عرضه و تطبیق ـ استنطاق و تولید اجتهادی) از آموزه‌های اهل‌بیت (علیهم‌‌السلام) الگوگیری شده است. 2 Abstract According to Islamic scholars, the existing humanities are influenced by the imported sciences of West, and it's basis and contents was deviated. This necessitates the necessity of moving from the available humanities to the desirable human sciences that are only available in the shadow of scientific ( ijtihad )and the production of new ideas. The (Ishraf) theory can be regarded as an effective step in this regard, including the promotion of the religious health of the humanities and the development of Musharraf sciences. Based on the feature of this theory, sources, foundations and methods are based on revelation teachings. Because in compilation of desirable maternal sciences (theology, ethics, and jurisprudence desirable), it is necessary to rely on these great sources of resources to re-examine Qur'anic doctrines and narrative and fundamental role of reason and practice. This theory, which defines the insight, value, and veracity of the science of motherhood on the basic and epistemic propositions of the humanities, is based on the Prophetic narrative (al-'Alm-i-Sala'ita). Of course, the field and rational evidence also confirms this narrative. In terms of the method, the mechanisms of this theory, namely, the supply and implementation of intercession and the production of ijtihadi, have been modeled from the teachings of Ahlulbit (against Islam 141 167 2017/01/72017/04/32017/02/92017/05/42017/01/42017/04/3 1396/1/14 2017/05/92017/07/112017/05/92017/06/202017/04/182017/07/11 1396/4/20 حامد پوررستمی Hamed purrostami دانشیار دانشگاه تهران (پردیس فارابی). ایران purrostami@ut.ac.ir Keywords: Ishraf theory mother science Musharraf sciences humanities supply and adaptation scientific scholarship ijtihadi production. کلیدواژه‌ها: نظریۀ اشراف علوم مادر علوم مشرف علوم انسانی عرضه و تطبیق استنطاق علمی تولید اجتهادی. ##قرآن کریم.##نهج‌البلاغه، ترجمه سید جعفر شهیدی. ##ابن ابی الحدید، عزالدین. بی‌تا. شرح نهج البلاغه. جلد 2. مصصح ابوالفضل ابراهیم. قم: نشر کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.##ابن شعبه حرانی. 1404ق. تحف العقول. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.##باربور، ایان. 1374ش. علم و دین. ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##بحرانی، مرتضی. 1392ش. «رشته، میان‌رشته و تقسیم‌بندی علوم». فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی. دوره پنجم. شماره 2.##بختیاری، محمدعزیز. 1389ش. «ارتباط دین با علوم انسانی». فصلنامۀ معرفت. شماره 32.##پوررستمی، حامد؛ الهیان، مجتبی. 1388ش. «عرضۀ حدیث بر قرآن». مجله سفینه. دوره 6. شماره 23.##جمعی از نویسندگان. 1361ش. علوم انسانی، اسلام و انقلاب فرهنگی. تهران: جهاد دانشگاهی، چاپ اول.##جوادی آملی، عبدالله. 1373ش. شریعت‌ در آینه‌ معرفت. قم: نشر رجاء.##ـــــــــــــــــــــــ‌. 1381ش. قرآن در کلام علی علیه‌السلام. قم: نشر اسراء.##ـــــــــــــــــــــــ‌. 1386. منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی. تحقیق احمد واعظی. قم: اسراء.##حر عاملی، محمد بن حسن. 1412 ق. وسائل الشیعه. قم: مؤسسۀ آل البیت علیهم‌السلام.##حسنی، سیدحمیدرضا؛ علی‌پور، مهدی؛ موحد ابطحی، سید محمدتقی. 1392ش. علم دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##حمیری، عبدالله بن جعفر. بی‌تا. قرب الاسناد. تهران: مکتبه نینوی.##خمینى، روح الله. 1387ش. شرح چهل حدیث. جلد 1. قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینى (ره).##رابرت هیوم. 1374ش. ادیان زندۀ جهان. ترجمۀ عبدالرحیم گواهی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##رولاند، اس. 1387ش. میان‌رشتگی در مبانی نظری و روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای. ترجمۀ سیدمحسن علوی‌‌پور و همکاران. تهران: پژوهشکدۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##سروش، عبدالکریم. 1382. «قصه افول اخلاق». بازتاب اندیشه. شماره 46.##السیوری، فا‌ضل‌ مقداد. 1405ق. ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین. قم: مکتبه‌ آیه‌ الله‌ المرعشی‌ العا‌مه‌.##سیوطی، جلال‌الدین. 1365ق. الدر المنثور. جلد1. بیروت: دارالمعرفه.##شاهرودی، علی. 1376ش. «مختصات و تقسیمات علم». کیهان اندیشه. شماره 73. ##شریفی، احمدحسین. 1393ش. مبانی علوم انسانی اسلامی. تهران: انتشارات آفتاب توسعه. چاپ اول.##شهید ثانی (عاملی)، زین‌الدین. 1409ق. منیه المرید. تحقیق رضا مختاری. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.##صاحبی، محمد جواد. 1389ش. دین‌پژوهی در جهان معاصر. قم: بوستان کتاب.##صدر، سید محمّد باقر. 1400ق. مقدمات فی التفسیر الموضوعی للقرآن. بی‌جا: دارالتوجیه الاسلامی.##صدوق، محمد بن علی. بی‌تا. من لا یحضره الفقیه. تحقیق علی‌اکبر غفاری. قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی.##طباطبایی، سید محمد حسین. 1363ق. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.##عاملی، علی بن یونس. 1384ق. الصراط المستقیم. جلد3. تحقیق محمد باقر بهبودی. [بی‌جا]: مکتبه المرتضویه. ##کلینی، محمد بن یعقوب. 1405ق. الکافی. تصحیح علی اکبر غفاری. بیروت: دارالاضواء.##گولدنر، آلوین. 1368ش. بحران جامعه‌شناسی غرب. ترجمۀ فریده ممتاز. تهران: شرکت سهامی انتشار.##گلشنی، مهدی. 1377ش. از علم سکولار تا علم دینی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##گیدنز، آنتونی. 1377ش. جامعه‌شناسی. ترجمۀ منوچهر صبوری. تهران: نشر نی.##مجلسی، محمد باقر. 1403ق. بحارالانوار. بیروت: مؤسسه الوفاء.##مددی، سید احمد. 1389ش. شرح مکاسب محرمه، تقریرات درس خارج فقه. تدوین کاظم دلیری، http://www.ostadmadadi.ir/.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1378ش. «رابطۀ ایدئولوژی و فرهنگ اسلامی با علوم انسانی». حوزه و دانشگاه: مجموعه مقالات و مصاحبه‌‌های برگزیده. کتاب اول. قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه. چاپ اول.##ـــــــــــــــــــــــــــ. 1389ش. جستارهایی در فلسفۀ‌ علوم انسانی. قم. مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##مطهری، مرتضی. 1368ش. اسلام‌ و مقتضیات‌ زمان‌. تهران: صدرا.##ـــــــــــــــــ‌. 1377ش. آشنایی با علوم اسلامی. تهران: صدرا.##المعهد العالمی الاسلامی. 1986م. اسلامیه المعرفه، المبادی العامه، خط العمل- الانجازات. بی‌جا.##معین، محمد. 1354ش. فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.##مفید، محمدبن‌نعمان. 1414ق. الفصول المختاره. بیروت: دارالمفید.##مکارم شیرازی، ناصر. 1386ش. پیام امام امیرالمؤمنین علیه‌السلام. قم: مدرسه الامام علی بن ابی طالب.##مورَن، ادگار. 1387ش. پیرامون میان‌رشتگی. ترجمۀ توحیده ملاباشی. در: مبانی نظری و روش‌شناسی مطالعات میان‌رشته‌ای. ترجمۀ سیدمحسن علوی‌پور و همکاران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.##نصر، سیدحسین. 1377ش. ترجمه «مقاله جهان بینی اسلامی و علم جدید». ترجمۀ تاج‌الدین، ضیاء. فصلنامه فرهنگ. شماره 30.##ویلیام جیمز. 1356. دین و روان. ترجمۀ مهدی قائنی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##هادوى تهرانى، مهدى. 1385ش. مبانى کلامى اجتهاد. قم: خانه خرد.##هیک، جان. 1376ش. فلسفه دین. ترجمۀ بهزاد سالکی. تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی.## ##