بایسته‌های روش‌شناختی تولید نظریه در عرصه‌های جدید اجتماعی از منظر اسلامی Methodological requirements for providing theory in the new social arenas from an Islamic perspective 1 1 چکیده مهم‎ترین نکته‌ای که علوم انسانی را به مرکز مباحثات دانشگاهی کشاند، پیشرفت‌های مادی در مغرب‎زمین بود. ظهور و رشد علوم انسانی در ایران نیز مرهون آمدوشدهای محصلان ایرانی به فرنگ و نیز انگیزه غربیان برای همراه کردن مشرق‎زمین با خود در جهت گسترش فرهنگ غرب و ایجاد بازارهای اقتصادی جدید بود. در سال‎های اخیر نیز که مقام معظم رهبری به صورت جدی بحث تحول در علوم انسانی را مطرح و مطالبه می‎‎کنند، سخنشان در بستر نگاه به پیشرفت تبیین‎پذیر است. در همان فضایی که الگوی پیشرفت و سبک زندگی اسلامی مطرح می‌شود، تحول در علوم انسانی نیز به ‌طور جدی مورد توجه ایشان قرار می‌گیرد. در نتیجه در نسبت علوم انسانی با پیشرفت و سازوکارهای آن بهتر می‌توان جایگاه این بحث را تبیین کرد. رشد و گسترش علوم انسانی اسلامی در گرو روش‌شناسی‌های دقیق و ارائه راهکارهای علمی متناسب در عرصه‌هایی است که نماد فرهنگ و تمدن اسلامی به شمار می‌روند. عرصه‌هایی از قبیل الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و سبک زندگی اسلامی به دلیل شمول و کلیتشان همه عرصه‌های علوم انسانی را دربرمی‌گیرند و اهتمام به روش‌شناسی و نظریه‌پردازی در این دو عرصه، نقطه ثقل تحول در علوم انسانی به شمار می‌رود. علوم انسانی همچنان‎که پیشران توسعه در مغرب‎زمین به شمار می‌روند، عنصری تعیین‌کننده در تحقق الگوی اسلامی پیشرفت و نیز سبک زندگی اسلامی در جهان اسلام هستند. تغییر مسیر علوم انسانی از رویکردهای غربی به سمت‌وسوی مسائل اسلامی و حتی بومی، استلزاماتی دارد که در این مقاله مورد توجه قرار می‌گیرد. بدین‎ترتیب با بهره‌گیری از ظرفیت روشِ «پیاز پژوهش» ساندرز، در پاسخ به این پرسش که از نگاه اسلامی، نظریه‌پردازی در عرصه‌های جدید دارای چه استلزاماتی است، دیدگاه نظری و روش‌شناسانه برخی متفکران اسلامی معاصر (شهید صدر، محمدتقی جعفری، جوادی آملی، اعرافی، رشاد، عابدی و پارسانیا) در جهت دستیابی به الگوی روش‌شناسانه مناسب در تحول علوم انسانی بررسی شد و این نتیجه به دست آمد که ورود به هر گونه مبحث کاربردی از دیدگاه اسلامی، نیازمند توجه توأمان به فلسفه، اخلاق و فقه به ‌صورت منظومه‌ای است. 2 Abstract Regardless of the social environment and life world, one cannot discuss the evolution in the humanities. As in the West, as long as no progress was made in the natural sciences, there was no discussion of the humanities. In fact, the most important factor that brought humanities to the center of academic debates was material advancement in the West. The emergence and growth of humanities in Iran, on the other hand, was due to the transfer of Iranian scholars to the West and, on the other hand, the Western motives for expanding Western culture and creating new economic markets in eastern countries. The main motive of Ayatollah Khamenei, who in the recent years called for this argument seriously, was the groundwork for progress. As the Islamic-Iranian Model of Progress is developed and the Islamic life is raised, the development in the humanities is also seriously considered by them. As a result, the role of the humanities in the progress and its mechanisms makes it clearer. The evolution of Islamic human sciences is based on precise methodologies and the provision of appropriate scientific solutions in the areas which related to Islamic culture and civilization. Areas such as the Islamic-Iranian Model of Progress and the Islamic lifestyle, because of their inclusiveness and generality, cover all areas of human sciences. And the focus on methodology and theorization in these two areas is the critical point in the development of humanities. Human sciences, as the propellant of development in the west, is considered as the determining factor in the realization of the Islamic Model of Progress and also the Islamic lifestyle in the Islamic world. The change of the path of human sciences from Western approaches to the field of Islamic and even indigenous issues has implications that are considered in this paper. So, using the Saunders "research onion" method, in response to the question that what is the implication of theorizing in new fields, the theoretical and methodological point of view of some contemporary Islamic thinkers (like: Sadr, Mohammad Taghi Jafari, Javadi Amoli, Arafi, Rashad, Abedi, Parsania) be addressed in order to achieve a suitable methodological model in the development of humanities. The result was that the entry into any practical application of the Islamic perspective requires systematic attention to philosophy, ethics and jurisprudence. 7 40 2017/04/13 1396/1/24 2017/07/11 1396/4/20 حسن یوسف‌زاده Hassan Yousefzadeh استادیار جامعه ‌المصطفی العالمیه، ایران، قم ایران usefzadeh.h@gmail.com Keywords: Methodology Theory Humanities Islamic Sciences Transformation in the Humanities. کلیدواژگان: روش‌شناسی نظریه‌پردازی علوم انسانی علوم اسلامی تحول در علوم انسانی. ##ابن‌سینا (1383). الهیات دانشنامه علائی. تصحیح محمد معین. همدان: دانشگاه بوعلی سینا.##ابن‌عربی، محمدبن علی (1381). درخت هستی. ترجمه گل‌بابا سعیدی. تهران: شفیعی.##اعرافی، علیرضا (1392). اجتهاد تمدن‌ساز، مجموع مقالات دومین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. تهران:‌ مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.##اعرافی، علیرضا (1393). جایگاه فقه در ترسیم الگوی اسلامی پیشرفت، پژوهشنامه علوم انسانی اسلامی. 1 (2): 5-20.##اعرافی، علیرضا (1394)، الزامات روش‌شناختی سبک زندگی (متن پیاده شده سخنرانی در همایش ملی سبک و فرهنگ زندگی).##ایمان،‌ محمدتقی (1390). مبانی پارادایمی روش‎های تحقیق کمی و کیفی در علوم انسانی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##باقری، بری(1386)، تحلیلی پیرامون نقش شهید صدر در نظریه سازی اسلامی: نظریهپردازی بر کاربست واقعگرایی، پگاه حوزه، شماره اردیبهشت، ص 13-18. ##بهمنی، سعید (1395). مدل مفهومی نظریه‌پردازی قرآن‌بنیان با تکیه بر آراء شهید سیدمحمدباقر صدر، فصلنامه صدرا. 17: 251-257.##پارسانیا، حمید (1392). حدیث پیمانه. قم: دفتر نشر معارف.##پارسانیا، حمید (1392 ب). جهان‌های اجتماعی. تهران: کتاب فردا.##پارسانیا، حمید (پاییز 1379). هفت نظریه برای اصلاحات، کتاب نقد. 16: 70-105.##پلامناتز، جان (1387). انسان و جامعه: نظریه سیاسی و اجتماعی از ماکیاولی تا مارکس. جلد 1. ترجمه کاظم فیروزمند. تهران: روزنه.##جعفربن محمد. امام صادق ع(1381). مصباح الشریعه. ترجمه عباس عزیزی. قم. صلاه##جعفری، محمدتقی (1360). شناخت از دیدگاه علمی و از دیدگاه قرآن کریم. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##جعفری، محمدتقی (1387). تکاپوگر اندیشه‌ها. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.##جعفری، محمدتقی (1387). حیات معقول. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.##جعفری، محمدتقی (1388). علم و دین در حیات معقول. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.##جعفری، محمدتقی (1389). پیام خرد (مجموعه مقالات و سخنرانی‌های بین‎المللی). تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار استاد علامه جعفری.##جعفری، محمدتقی (1389الف). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار استاد علامه محمدتقی جعفری.##جعفری، محمدتقی (1390). قرآن نماد حیات معقول. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری. چاپ هفتم.##جعفری، محمدتقی (بی‌تا). گزیده افکار. قابل دسترس در وبگاه رسمی علامه محمدتقی جعفری.##جوادی آملی، عبدالله (1381). صورت و سیرت انسان در قرآن. قم: نشر اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1382). حیات حقیقی انسان در قرآن. قم: نشر اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1384). تفسیر انسان به انسان. قم: نشر اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1386). انتظار بشر از دین. قم: نشر اسراء##جوادی آملی، عبدالله (1386). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. قم: مرکز نشر اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (بی‌تا). تفسیر موضوعی، قم: نشر اسراء.##حداد عادل، غلامعلی (1395). مفهوم پیشرفت در فلسفه جدید اروپایی، سخنرانی در مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.##حسینی، سیدرضا (1378). فرهنگ آثار: معرفی آثار مکتوب ملل جهان از آغاز تا امروز، تهران: سروش.##حسینی، سیدمنیرالدین (بی‌تا). علوم انسانی اسلامی، دفتر فرهنگستان علوم اسلامی. قم: بانک اطلاعات، کد پژوهشی 320.##دیلینی، تیم (1389). نظریه‌های کلاسیک جامعه‎شناسی. ترجمه بهرنگ صدیقی و وحید طلوعی. تهران: نشر نی. چاپ چهارم.##دینانی، ابراهیم (1395). سند حدیث من عرف نفسه، مندرج در وبگاه رسمی ابراهیم دینانی.##رشاد، علیاکبر (1379). انسان‎شناس جان‌آشنا، نامه علوم انسانی. 1: 177-196.##رشاد، علی اکبر (1389). درباره فلسفه فرهنگ، راهبرد فرهنگ. شماره دوازدهم و سیزدهم، زمستان 1389 و پاییز 1390، ص 7-16.##رشاد، علی اکبر(1388). منطق فهم دین. تهران. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی##رشاد، علی اکبر(1393). «تعریف پیشرفت». قابل دسترس در وبگاه شخصی:Rashad.ir. بازبینی 1 اسفند 1394.##رشاد، علی اکبر(1392)، معناشناسی سبک زندگی. قابل دسترس در وبگاه شخصی:Rashad.ir. بازبینی 1 اسفند 1394.##رشاد، علی اکبر(1390). فلسفه فرهنگ. قابل دسترس در وبگاه شخصی:Rashad.ir. بازبینی 1 اسفند 1394.##رودگر، محمدجواد (1392). مبانی انسان‎شناسی وحیانی: نظریه پیشرفت با رویکردی عرفانی، قبسات. 19: 73-102.##ریمان، جفری (1391). جایگاه فلسفه در علوم انسانی؛ نسبت فلسفه با علوم انسانی، خبرگزاری مهر. 23 بهمن، شناسه خبر: 1813600.##زرشناس، شهریار (1383). مبانی نظری غرب مدرن. تهران: کتاب صبح. چاپ دوم.##زرشناس، شهریار، (1395). علوم انسانی در ترازوی نقد. تهران. انتشارات بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق7.##سلزام،‌ هوارد (1387). اخلاق و پیشرفت. ترجمه مجید مددی، تهران: نشر ثالث.##سیاهپوش، امیر (1390). الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت در منظر رهبر معظم انقلاب. تهران: انقلاب اسلامی.##شیرازی،‌ صدرالدین محمد (1368). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. ج‎3. قم: مصطفوی.##شیرازی،‌ صدرالدین محمد (1377). رساله الحشر. ترجمه و تصحیح محمد خواجوی. تهران: مولی.##صدر، سیدمحمدباقر(بی تا). المدرسه القرآنیه، بیروت. دارالتعارف##صدر، سیدمحمدباقر(1393). اقتصاد ما، ترجمه سیدابوالقاسم حسینی، تهران. پژوهشگاه علمی تخصصی شهید صدر.##صدر، سیدمحمدباقر (1381). سنت‌های تاریخ در قرآن. ترجمه سیدجمال‌الدین موسوی. تهران: تفاهم.##صدر، سیدمحمدباقر (1393). اسلام، راهبر زندگی: مکتب اسلام؛ رسالت ما. ترجمه مهدی زندیه. تهران: دارالصدر.##صدوق، مسعود(1395)، سلسله نشست‌های گفتمان انقلاب اسلامی در مصلای قم. مندرج در وبگاه رجانیوز (بازبینی: 23 اسفند 1396)##طباطبائی، محمدحسین (1364). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران. صدرا##علومی، مهدی (1387). میوه اخلاق از درخت مابعدالطبیعه (ترجمه از دائره‌المعارف استنفورد)، روزنامه ایران، دوم خرداد.##فی، برایان (1389). پارادایم‌شناسی علوم انسانی. ترجمه مرتضی مردیها. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق7.##کوزر، لوئیس، و روزنبرگ، برنارد (1387). نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناختی. ترجمه فرهنگ ارشاد. تهران:‌ نشر نی.##گریمالدی، نیکلا (1383). انسان پاره‌پاره. ترجمه عباس باقری. تهران: نشر نی.##مارکوزه، هربرت (1362). انسان تک‌ساحتی. ترجمه محسن مؤیدی. تهران: امیرکبیر. چاپ سوم.##مجمع عالی حکمت اسلامی (1394). ظرفیت‌شناسی علوم اسلامی در تحول علوم انسانی. قم: انتشارات حکمت اسلامی.##مصلح، علیاصغر (1392). ادرکات اعتباری علامه طباطبائی و فلسفه فرهنگ. تهران: مؤسسه فرهنگی هنری پگاه روزگاری نو.##مطهری، مرتضی (1388). مجموعه آثار. جلد ‎24. تهران: صدرا.##مطهری، مرتضی (1390). مجموعه آثار. جلد ‎20. تهران: صدرا.##مطهری، مرتضی (1377). مجموعه آثار. جلد ‎13. تهران: صدرا.##مطهری، مرتضی (1390الف). هدف زندگی. تهران: صدرا.##موسوی، سیدمهدی (1394). الگوهای کلان تولید علوم انسانی اسلامی در بستر انقلاب اسلامی. تهران: آفتاب توسعه.##مؤمنی، فرشاد (1385). اخلاق توسعه به ‌مثابه رشته علمی جدید، دین و اقتصاد. 1 (2): 6-20.##مصباح یزدی، محمدتقی (1389). سخنرانی در نوزدهمین نشست انجمن فارغ‌التحصیلان موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی;. قابل دسترس در وبگاه رسمی آیت‌الله مصباح یزدی، تاریخ بازبینی: 20 آذر 1395.##مصباح یزدی، محمدتقی (1390). علمی دینی و اسلامی‎سازی علوم انسانی، ماهنامه معارف. 86: 16-22.##مصباح‌یزدی، محمدتقی (1392). رابطه علم و دین. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی;.##نصری، عبدالله (1387). تکاپوگر اندیشه‌ها (زندگی، آثار و اندیشه‌های استاد محمدتقی جعفری). تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.##نصری، عبدالله (1394). نظریه تمدنِ انسان‎محور. گفت‌وگو درباره آرا تمدن‌شناسانه علامه جعفری. مجله عصر اندیشه، 16 دیماه.##نیچه، فردریش (1393). انسانی زیادی انسانی. ترجمه ابوتراب سهراب. محمد محقق نیشابوری. تهران: نشر مرکز.##وبر، ماکس (1373). مقدمه اخلاق پروتستان و روح سرمایه‌داری، ارغنون. ترجمه حسن چاوشیان. 3: 295-308.##یوسف‌زاده، حسن (1394). الزامات روش‌شناختی نظریه‌پردازی در عرصه‌های جدید اجتماعی (با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله اعرافی)، پژوهشنامه علوم انسانی اسلامی. 2 (4): 95-126.##یوسف‌زاده، حسن (1395). الزامات نظریه‌پردازی در عرصه پیشرفت با تأکید برجایگاه انسان‎شناسی، پنجمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.##Fukuyama, Francis (1992). The End Of History and the Last Man. New York: The Free Press, A Division of Macmillan, Inc.##Gasper, Des (2008). Denis Goulet and the project of development ethics: Choices in Methodology, Focus and Organization, Institute of Social Study.##Goulet, Denis (1997). Development ethics: A New Discipline, International Journal of Social Economics, 24 (11):1160– 1171.## Mill, John Stuart (1843). A System of Logic: Ratiocinative and Inductive: http://www.earlymoderntexts.com/assets/pdfs/mill1843book1.pdf.## ##

بازشناسی و عیارسنجی دو روایت رئالیستی برای تبیین جنبش اجتماعی Recognition and examine of two realist narratives for the explanation of the social movement 1 1 چکیده جنبش اجتماعی نمونه‌ای از یک کنش جمعی اثرگذار است؛ اما در چه شرایطی کنش جمعی اثرگذار به وقوع می‌پیوندد و چگونه تاریخ توسط انسان‌ها تحول می‌یابد؟ با مروری بر نظریات جامعه‌شناسان در این باره درمی‌یابیم که پاسخ‎های متفاوتی به این پرسش‌ داده شده است. از نظریات فردگرا، جمع‎گرا و رابطه‎گرا گرفته تا نظریات تلفیقی، همه در پی پاسخ‌گویی به این پرسش مهم بوده‌اند. به طور کلی نظریات تلفیقی نسبت به نظریات فردگرا، جمع‎گرا و رابطه‎گرا، از موفقیت بیشتری در تبیین جنبش اجتماعی برخوردار بوده‌اند. از جمله منطق‌هایی که با رویکرد تلفیقی به وجود آمده‌اند، می‌توان به منطق دیالکتیک، منطق تبیینی-تفهمی و منطق رئالیستی اشاره کرد. این مقاله ضمن اشاره‌ای مختصر به منطق دیالکتیک و منطق تبیینی- تفهمی، رسالت شرح منطق رئالیستی در تبیین جنبش اجتماعی را برعهده گرفته است. ازآنجاکه نظریه‌پردازان رئالیست نیز در تبیین جنبش اجتماعی، به ‎رغم اشتراکات مهم، اختلافات اساسی نیز دارند، نیاز است تا با روش مقایسه‌ای عیار هر کدام از آنها سنجیده شود. دو روایت برجسته در تبیین رئالیستی کنش جمعی اثرگذار عبارت‌اند از نظریه اصالت فرد-جمع-رابطه زاهد زاهدانی و نظریه کنشگر- شبکه برونو لاتور. نگارنده برای عیارسنجی این دو روایت رئالیستی از جنبش اجتماعی، انقلاب اسلامی ایران را به عنوان نمونه‌ای موردی، در ترازوی این دو نظریه قرار می‌دهد. نتیجه‌ این عیارسنجی، مزیت نسبی هر یک از این دو روایت رئالیستی را متذکر می‌شود. نظریه اصالت فرد-جمع-رابطه، برای تبیین لحظه وقوع (زمان حال) یک جنبش مزیت نسبی دارد؛ درحالی‌که نظریه کنشگر-شبکه، برای تبیین گذشته و آینده یک جنبش اجتماعی بهتر می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد 2 Abstract The social movement is an example of a Effective collective action. The question is, under what conditions, Effective collective action will take place and how history will be transformed by humans. Looking at the sociologists' views on this, we find that different answers have been given to this single question. From individualist, collectivist, and relationship-authenticity theories to Combination ideas, all sought to answer this question. In general, the combined ideas Compared with individualistic, collectivist, and relationship-authenticity ideas have had more success in explaining the social movement. One of the logic created by the combined approach is the dialectical logic, also explanatory-comprehension logic, and realistic logic. This paper, while briefly referring to dialectical logic and explanatory-comprehension logic, has undertaken the description of the realist logic in explaining the social movement. Since realist theorists also have fundamental differences in explaining the social movement, in spite of important shared meanings, it is necessary to measure each of them in a comparative way. Two prominent narratives in the realistic explanation of effective collective action are the theory of personality- collective –relationship authenticity of Zahed Zahedani and Actor-Network Theory Bruno Latour.The author for examine of the two narratives of the social movement, the Islamic revolution of Iran, as a case study, scale for the comparison of these two theories. The result of this paper is the relative advantage of each of these two realist narratives. The theory of individuality- collective –relationship authenticity, to explain the moment of occurrence (present time), has a comparative advantage to one movement, while the actor-network theory can be used to explain the past and future of a social movement. 41 72 2017/04/132017/07/8 1396/4/17 2017/07/112017/11/14 1396/8/23 رضا نظریان Reza Nazarian کارشناس ارشد جامعه‎شناسی دانشگاه خوارزمی، ایران، کرج ایران rezanzr45@gmail.com Keywords: actor network personality- collective -relationship authenticity social movement realism کلیدواژگان: کنشگر-شبکه اصالت فرد-جمع-رابطه جنبش اجتماعی رئالیسم. ##آبراهامیان، یرواند (1384). ایران بین دو انقلاب: درآمدی بر جامعه‎شناسی سیاسی ایران معاصر. ترجمه احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نشر نی. چاپ یازدهم.##آرون، ریمون (1387). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‎شناسی. ترجمه باقر پرهام. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.##باقری، شهلا، ونظریان، رضا (1394). مقایسه رئالیسم اسلامی و رئالیسم انتقادی از منظر جامعه‎شناختی. مجموعه مقالات دومین کنگره بین‎المللی علوم انسانی اسلامی. 129-164##برگر، پتر، و لوکمان، توماس (1375). ساخت اجتماعی واقعیت. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##بودون، ریمون، و بوریکو، فرانسوا (1385). فرهنگ جامعه‎شناسی انتقادی. ترجمه عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر.##بیرو، آلن (1375). فرهنگ علوم اجتماعی. ترجمه باقر ساروخانی. تهران: انتشارات کیهان.##دورکیم، امیل (1383). قواعد روش جامعه‎شناسی. ترجمه علی‌محمد کاردان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##ربانی خوراسگانی، علی (1377). بررسی سه رهیافت نظری در جامعه‎شناسی تاریخی، نشریه زبان و ادبیات دانشگاه اصفهان. 12: 48-84##زاهد زاهدانی، سیدسعید (1367). نگرشی اجتماعی به اصول دین در اسلام، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز. 4 (1). 31-38##زاهد زاهدانی، سیدسعید (1369). رابطه فرد و جامعه: مقایسه دو دیدگاه، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز. 5 (2). 5-19##زاهد زاهدانی، سیدسعید (1370). مبانی روش تفکر اجتماعی در اسلام. شیراز: مؤسسه انتشارات بهینه.##زاهد زاهدانی، سیدسعید (1370الف). طرحی نو در علوم اجتماعی. شیراز: مؤسسه انتشارات بهینه. ##زاهد زاهدانی، سیدسعید (1380). بهائیت در ایران. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.##زاهد زاهدانی، سیدسعید (1381)، جنبش‌های اجتماعی معاصر ایران. تهران: نشر کتاب طه.##زاهد زاهدانی، سیدسعید و همکاران (1390الف). چیستی و چگونگی فرهنگ پایه اسلامی و سکولار. شیراز: دانشگاه شیراز و دانشگاه پیام نور شیراز.##زاهد زاهدانی، سیدسعید (1391). مبانی معرفت‌شناختی تمدن جدید اسلامی، همایش تحول در علوم انسانی، بزرگداشت استاد فقید سیدمنیرالدین حسینی. قم: کتاب فردا. 547-574##زاهد زاهدانی، سیدسعید (1391الف). مبانی روان‎شناختی و جامعه‎شناختی معروف و منکر با استناد به مفاهیم قرآنی، کنگره بین‎المللی علوم انسانی اسلامی.##زاهدانی، سیدسعید (1387). نظریه‌ای در مورد جنبش‌های اجتماعی. داوران: دکتر حمید احمدی، دکتر غلامرضا جمشیدی‌ها و دکتر عیوضی.##زاهدانی، سیدسعید (1390). مبانی روان‎شناختی و جامعه‎شناسی معروف و منکر بر پایه قرآن و نبوت، روزنامه رسالت. ناقدان: دکتر شهلا باقری و دکتر محسن جاجرمی زاده، شماره 7340.##سایر، آندرو (1385). روش در علوم اجتماعی: رویکردی رئالیستی. ترجمه دکتر عماد افروغ، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##شریف‌زاده، رحمان (1393). «برساخت‎گرایی جمعی برنو لاتور؛ از متافیزیک سوژه-ابژه به متافیزیک مذاکره»، غرب‎شناسی بنیادی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 5 (2). 55-84##شریف‌زاده، رحمان، و مقدم حیدری، غلامحسین (1394). از ساخت اجتماعی معرفت تا ساخت جمعی واقعیت: لاتور در مقابل بلور، فصلنامه روش‎شناسی علوم انسانی. 83.. 93-120##شریف‌زاده، رحمان، و مقدم حیدری، غلامحسین (1394). خروج از دوگانگی تکنولوژی خودمختار و تکنولوژی به مثابه وسیله صرف، فلسفه علم. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.5 (1). 29-51##صدری، احمد (1374). روش تحقیق در علوم انسانی از دیدگاه ماکس وبر، روش‎شناسی علوم انسانی. 5. 38-47##فروند، ژولین (1372). نظریه‌های مربوط به علوم انسانی. ترجمه علی‌محمد کاردان. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##فرهمند، مهناز (1394). از رئالیسم علمی لاتور تا رئالیسم انتقادی باسکار، فلسفه علم. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 6 (2). 93-108##فولکیه، پل (1362). دیالکتیک. ترجمه مصطفی رحیمی. تهران: مؤسسه انتشارات آگاه.##کرایب، یان (1384)، نظریه اجتماعی کلاسیک. ترجمه شهناز مسمی‌پرست. تهران: نشر آگاه.##کوزر، لوئیس، و روزنبرگ، برنارد (1378). نظریه‌های بنیادی جامعه‎شناختی. ترجمه فرهنگ ارشاد. تهران: نشر نی.##محمدی، شادی، و مقدم حیدری، غلامحسین (1391). بازسازی و بررسی مقومات متافیزیکی نظریه عامل شبکه برونو لاتور، مجله ذهن. 52. 139-172##مطهری، مرتضی (بی تا)، جامعه و تاریخ. تهران: انتشارات صدرا.##نَش، کِیت (1387). جامعه‎شناسی سیاسی معاصر: جهانی شدن، سیاست، قدرت، ترجمه محمدتقی دلفروز. تهران: انتشارات کویر. چاپ پنجم.##وبر، ماکس (1382). روش‎شناسی علوم اجتماعی. ترجمه حسن چاوشیان. نشر مرکز: تهران.##وینچ، پیتر (1372). ایده علم اجتماعی و پیوند آن با فلسفه. ترجمه گروه مترجمان. تهران: انتشارات سمت.## Diani, M. (1992). The Concept of Social Movement, Sociological Review. 40. (1).## Latour, B. (1996 A). ARAMIS or the Love of Technology. Translated by Catherine porter. Harvard University press.##Latour, B. (1996). Do scientific objects have a history? PASTEUR AND WHITEHEAD IN A BATH OF LÂCTIC ACID, common Knowledge. Translated by Lydia davis. 5(1).## Latour, B. (2012). The Whole Is Always Smaller than its Parts: –a digital test of gabriel tardes monads, The British Journal of Sociology. 63(4).##Latour, B. (2005). Reassembling the social: An introduction to Actor-Network Theory. Oxford University press.##Latour, B. (1993). We Have Never Been Modern. Cambridge Mass Harvard University press.##Touraine, A. (1981). The Voice and the Eye: an Analysis of Social Movements. Cambridge University Press: Cambridge.## ##

روش‌های نهادینه‌سازی رفتار از دیدگاه اسلام Methods of institutionalizing behavior from the point of view of Islam 1 1 چکیده اجتماعی‌کردن اعضای جامعه و نهادینه‌کردن ارزش‌ها و فرهنگ جامعه در افراد یکی از مباحث مهم جامعه‌شناسی است که بسیاری از اندیشمندان این حوزه به‌نحوی به آن پرداخته‌اند و اکثر آنچه در این زمینه در متون علمی و دانشگاهی ما تدریس می‌شود‌، ترجمان دیدگاه صاحب‌نظران غیر بومی و غیر‌اسلامی است که متأثر از شرایط محیطی و اجتماعی جامعه آنها است؛ ازاین‌رو، استفاده از نظرات آنان بدون هیچ‌گونه دخل و تصرف و بومی‌سازی در سایر جوامع نتیجه مطلوبی نخواهد داشت. برای حرکت در جهت بومی و اسلامی‌سازی این علوم، مقاله حاضر با هدف شناخت شیوه‌های نهادینه‌کردن رفتار در اسلام از روش کیفی و مراجعه به متون دینی به‌ویژه قرآن کریم و نهج‌البلاغه استفاده کرده است. ‌‌شیوه‌های دینی چون تغییر ظاهر‌، تحول باطن، مداومت و محافظت بر عمل‌، ارائه الگوی مناسب رفتاری، حسن خلق، عمل به وعده‌های داده‌شده، نظم در کار و تعیین مکان و زمان مشخص و ثابت برای انجام کار، نیز ارائه استدلال‌های منطقی برای انجام‌ رفتار می‌توانند به نهادینه‌کردن رفتار در اعضای جامعه منجر شوند. 2 Abstract Socializing the members of a society and institutionalizing community values and culture is one of the major issues of sociology, Which many scholars of this field have somehow paid attention to, and most of what is taught in our scientific and academic texts is a translation of the opinion of non-native and Islamic scholars that influenced by their social and environmental conditions. So, the use of their viewpoint without any interference of their opinion with local communities in other societies would not be desirable. In order to localize and Islamize these sciences, this article aims to identify the methods of institutionalizing behavior in Islam using qualitative method along with referring to religious texts, especially the Holy Quran and Nahj al-Balaghah. Religious practices such as changing the appearance, the inner transformation, the continuity and protection of the action, the presenting proper behavioral pattern, good temperament, acting as promised, the order in duties, punctuality, and providing rational arguments for Behavior, can lead to institutionalizing behavior in community members. 73 94 2017/04/132017/07/82017/06/8 1396/3/18 2017/07/112017/11/142017/09/5 1396/6/14 فریبا شایگان Fariba Shayegan دانشیار دانشگاه علوم انتظامی امین. تهران. ایران ایران shayegan_fa@yah00.com حیدر سهرابی Heydar Sohrabi دانشیار دانشگاه علوم انتظامی امین. تهران. ایران ایران aaabbb4455@chmail.ir Keywords: Islam institutionalization stabilization internalization of behavior society. کلید‌واژه‌ها: اسلام نهادینه‌سازی ملکه‌شدن درونی‌شدن رفتار جامعه. ##قرآن کریم.##ن‍ه‍ج‌‌ال‍ب‍لاغ‍ه. ۱۳۸۱. ت‍رج‍م‍ه‌ و ش‍رح‌ ع‍ل‍ی‍ن‍ق‍ی‌ ف‍ی‍ض ‌الاس‍لام‌. ت‍ه‍ران. نشر ف‍ق‍ی‍ه. ##آم‍دی، ع‍ب‍دال‍واح‍د ب‍ن‌ م‍ح‍م‍د ت‍م‍ی‍م‍ی‌. ۱۳۸۱. غ‍ررال‍ح‍ک‍م‌ و دررال‍ک‍ل‍م‌. ت‍رج‍م‍ه‌ و ت‍ص‍ن‍ی‍ف‌ م‍ص‍طف‍ی‌ درای‍ت‍ی‌. م‍ش‍ه‍د. ض‍ری‍ح‌ آف‍ت‍اب‌. ##اب‍ن‌ اب‍ی‌ ال‍ح‍دی‍د، ع‍ب‍د ال‍ح‍م‍ی‍د ب‍ن‌ ه‍ب‍ه ال‍ل‍ه المعتزلی. ۱۳۸۸.‌ شرح نهج‌البلاغه. ت‍رج‍مه غلامرضا لایقی. تهران. نیستان‏‫. چاپ دوم.##اب‍ن‌ ب‍اب‍وی‍ه‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ع‍ل‍ی‌‏‫. ۱۳۸۹. معانی ‌الاخبار. تصحیح و تحقیق علی‌اکبر غفاری. مؤسسه انتشارات اسلامی.##اب‍ن‌ ب‍اب‍وی‍ه‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ع‍ل‍ی‌. 1413ق. من لایحضره الفقیه. قم. انتشارات اسلامی. چاپ سوم.##اهرنجانی، حسن؛ سلطان تیرانی، فلورا. 1374. سازمان‌ها؛ سیستم‌های عقلایی، طبیعی و باز. تهران. انتشارات دانشکده مدیریت دانشگاه تهران. ##باقری، خسرو. 1391. نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. تهران. انتشارات مدرسه. چاپ بیست و هفتم.##برگر، پترول؛ لوکمان، توماس. 1375. ساخت اجتماعی واقعیت. ت‍رج‍م‍ه فریبرز مجیدی. تهران. نشر علمی فرهنگی.##ب‍ودون‌، ری‍م‍ون؛‌ ب‍وری‍ک‍و، ف‍ران‍س‍وا. 1385. ف‍ره‍ن‍گ‌ ان‍ت‍ق‍ادی‌ ج‍ام‍ع‍ه‌ش‍ن‍اس‍ی‌. ت‍رج‍م‍ه‌ ع‍ب‍دال‍ح‍س‍ی‍ن‌ ن‍ی‍ک‌ گ‍ه‍ر. ت‍ه‍ران‌. انتشارات ف‍ره‍ن‍گ‌ م‍ع‍اص‍ر.##حر عاملی، محمد بن ‌حسن. 1409ق. تفصیل‌ وسائل الشیعه إلى تحصیل مسائل الشریعه‌. قم. مؤسسه آل البیت (ع).##خامنه‌ای، سید علی. 1394. بیانات در دیدار اساتید دانشگاه. 13/4/1394. برگرفته از پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری به آدرس:##http://www.leader.ir/fa/speech/13387/%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86##دلشاد تهرانی، مصطفی. 1376. سیری در تربیت اسلامی. تهران. انتشارت ذکر. چاپ چهارم.##دورکیم، امیل. 1378. نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناختی. ت‍رج‍م‍ه‌ فرهنگ ارشاد. تهران. نشر نی. ##شایگان، فریبا؛ مصطفی‌نژاد، حسن. 1390. نهادینه‌سازی و انضباط اجتماعی. تهران. انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.##شرفی، محمد رضا. 1379. تربیت اسلامی با تأکید بر دیدگاه‌های امام خمینی. تهران. نشر پنجره. چاپ سوم.##صداقتی فرد، مجتبی. 1386. جامعه‌شناسی. تهران. نشر ارسباران. چاپ دوم.##طباطبائی، محمد حسین.۱۳۹۰. المیزان فی تفسیر القرآن. تهران. مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.##کافی، مجید. 1385. مبانی جامعه‌شناسی. تهران. انتشارات مرکز جهانی علوم اسلامی.##کریمی، یوسف. 1379. روان‌شناسی اجتماعی (نظریه‌ها، مفاهیم و کاربردها). تهران. ارسباران. چاپ هشتم.##ک‍ل‍ی‍ن‍ی‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ ی‍ع‍ق‍وب.‌ 1370. اصول کافی. ت‍رج‍م‍ه‌ و ش‍رح‌ ف‍ارس‍ی‌ م‍ح‍م‍دب‍اق‍ر ک‍م‍ره‌ای‌. ت‍ه‍ران. اس‍وه‌. چاپ چهارم.##ــــــــــــــــــــــــ. 1407ق. الکافی. تهران. دارالکتب الاسلامیه. چاپ چهارم.##کوزر، لوئیس؛ روزنبرگ، برنارد. 1378. نظریه‌های بنیادی جامعه‌شناختی. ترجمه فرهنگ ارشاد. تهران. نشر نی. ##کوهن، بروس 1385. درآمدی بر جامعه‌شناسی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران. توتیا. چاپ بیست و هفتم.##گیدنز، آنتونی. 1376. مبانی جامعه‌شناسی. ترجمه منوچهر صبوری. بی‌جا. نشر نی.##مارشال، کاترین؛ راسمن، گرچن. 1377. روش تحقیق کیفی. ترجمه علی پارسیان و محمد اعرابی. تهران. دفتر پژوهش‌های فرهنگی.##مجلسى، محمدباقر بن‌ محمدتقى. 1403ق. بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار. بیروت. دار إحیاء التراث العربی. چاپ دوم.##مقدس‌نیا، محمد؛ محمدی، محمدمهدی. 1379. آداب معاشرت. قم، نشر افق فردا##مکارم‌ شیرازی، ناصر. 1388. قرآن عربی‌ـ‌فارسی. قم. انتشارات پژواک اندیشه‏‫. ##م‍ک‍ارم‌ ش‍ی‍رازی‌، ن‍اص‍ر با همکاری جمعی از فضلا‌ و دانشمندان. ۱۳۹۲. تفسیر نمونه. تهران. دارالکتب ‌الاسلامیه.##ن‍وری‌ ال‍طب‍رس‍ی، ح‍س‍ی‍ن ‌ب‍ن‌ م‍ح‍م‍دت‍ق‍ی‌ . 1368. م‍س‍ت‍درک‌ ال‍وس‍ائ‍ل‌ و م‍س‍ت‍ن‍ب‍ط ال‍م‍س‍ائ‍ل‌. ق‍م‌. نشر م‍ؤس‍س‍ه‌ آل ‌ال‍ب‍ی‍ت ‌(ع‌). چ‍اپ‌ دوم‌.##نیک ‌گهر، عبدالحسین. 1369. مبانی جامعه‌شناسی. تهران. رایزن. چاپ دوم.##هانتیگتون، سموئل. 1375. سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران. نشر علم. چاپ دوم.##Scott, W.Richard. 1995. Institution and Organization. Sage Publications. Silverma.## ##

مدل‌سازی سیستمی دینی مهم‌ترین مؤلفه اسلامی‌سازی علوم انسانی Islamic Systemic Modeling as the most important factor in Islamitization of humanities 1 95 122 2017/04/132017/07/82017/06/82017/05/4 1396/2/14 2017/07/112017/11/142017/09/52017/07/11 1396/4/20 محمدحسین گلکار mohamad hosein golkar محصل درس خارج حوزه و مدرس سطح یک و دو حوزه و محقق و مدرس مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام. مشهد. ایران. ایران mhgolkar@yahoo.com ##ایمان، محمدتقی. 1393. فلسفه روش تحقیق در علوم انسانی. قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##الف- بستان، حسین. 1390. جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی. قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##ب- بستان، حسین. 1390. خانواده در اسلام. قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##بستان، حسین و همکاران. 1391. گامی به سوی علم دینی. قم. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. 1366. غررالحکم و دررالکلم. قم. انتشارات دفتر تبلیغات قم.##باتومور. تى. بى.. 1357. جامعه‏شناسى. ترجمه سیدحسن حسینى کلمجاهى تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی صص325ـ326.##جمعی از نویسندگان. 1386. جستاری نظری در باب تمدن. قم. پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی##حمیدی‌زاده، محمد‌رضا. 1379. پویایی سیستم. تهران. مرکز چاپ و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.##خاکبان، سلیمان. 1375. درآمدی بر اسلام، توسعه و ایران. موسسه انتشارات حضور. قم. ##خندق‌آبادی، مجتبی؛ بیاتی، ابوالحسن. 1392 «تأملی پیرامون هویت نیاز». مجله مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام. شماره چهارم.##دیرباز، عسگر؛ دادگر، حسن. 1386. اسلام و توسعه پایدار. تهران. کانون اندیشه جوان.##روح‌الامینی، محمود. 1390. زمینه فرهنگ‌شناسی. تهران. عطار.##زاهدی، شمس‌السادات. 1390. تجزیه‌وتحلیل سیستم‌ها و روش‌ها. تهران. دانشگاه پیام نور.##سایت مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام: www.isin.ir.##ساجدی، ابوالفضل. 1387. دین و دنیای معاصر. قم. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##صدر. السید محمد باقر. 1421ق. قم. مرکز الابحاث و الدراسات التخصصیه للشهید الصدر ##عظیمى، حسین. 1371. توسعه اقتصادى (جزوه درسى مقطع کارشناسى ارشد جامعه‏شناسى). تهران. دانشگاه تربیت مدرس.##کلینی، محمدبین یعقوب. 1365. اصول کافی. ج8. قم. دارالکتب الاسلامیه.##گیدنز، آنتونی. 1374. مبانی جامعه شناسی. تهران.ابجد.##کوش، دنی 1392. مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی. مترجم فریدون وحیدا. تهران. انتشارات سروش.##گروه نویسندگان. 1901 تاکنون. دائرهالمعارف بریتانیکا. انگلستان. ##گلکار، محمدحسین. 1393. کارگاه نگرشی دیگر به تصمیم‌گیری و انتخاب. مشهد مقدس. انتشارات مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام.##مبلغی، احمد. اسفند 92. «فقه باید مشوق علوم الگوساز باشد». گفتمان الگو (دوماهنامه الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت). شماره دوم.##مصباح یزدی، محمدتقی. 1390. جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. قم. مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).##محدث نوری. 1408ق. مستدرک الوسائل. قم. مؤسسه آل البیت قم.##واسطی، عبدالحمید. 1391. نگرش سیستمی به دین. مشهد مقدس. انتشارات مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام.##ــــــــــــــــ . 1391. نان در اسلام. مشهد مقدس. انتشارات مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام.##ــــــــــــــــ . 1392. راهنمای تحقیق براساس نگرش اسلام به علم و هستی. مشهد مقدس. انتشارات مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام.##ــــــــــــــــ . 1393. کانون تفکر و خلاقیت. مشهد مقدس. انتشارات مؤسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام.##Allan & Crow , Graham. 2001. families, Households and Society. New York.##Ingoldsby, Bron B. 2006. "Mate selection and Marriage". Families in Global and Multicultural Perspective.##http://www.U.S.Bureau of the Census.## ##

تبیین و تشریح حقیقت انسان به‌عنوان یکی از پیش‌فرض‌های اصلی روان‌شناسی با تأکید بر مفهوم «حی متأله» بر‌اساس نظریه «تفسیرانسان به انسان» آیت الله جوادی آملی An Explanation and Description of the Truth of Human Being as One of the Main Presuppositions of Psychology With an Emphasis on the Conception of “Deist Living Being” Based on Ayatollah Jawadi Amoli’s Theory of “Interpreting Man with Man” 1 1 چکیده هدف از پژوهش و نوشتار حاضر تبیین و تشریح حقیقت انسان به‌عنوان موضوع اصلی روان‌شناسی با تأکید بر مفهوم «حی متأله» بر‌اساس نظریه «تفسیر انسان به انسان» جوادی آملی بود. در این پژوهش و نگارش از روش تحقیق کیفی و کتابخانه‌ای برای رجوع به منابع غنی و اصیل اسلامی و روان‌شناختی استفاده شد. موضوع انسان و ارائه یک تعریف جامع، صحیح و پایدار از حقیقت انسان از ابتدا مد‌ّنظر تمامی متفکران و محققان علوم انسانی بوده است. مکاتب مختلف روان‌شناسی‌ براساس تعریف خود از انسان به مطالعه رفتار و فرایندهای ذهنی او می‌پردازند؛ ازاین‌رو، در روان‌شناسی یک تعریف جامع و کامل از انسان وجود ندارد و بعضاً تعاریفی با نگاه بدبینانه به انسان و در سطوح مادی ارائه می‌شود. برای ارائه یک تعریف جامع، صحیح و پایدار از انسان باید به شناخت «حدّ تام» انسان پرداخت. بر‌اساس نتایج به‌دست‌آمده از پژوهش حاضر، انسان به‌عنوان «حی متأله» تعریف می‌شود. این مفهوم در حین اینکه به تعریف جنس انسان (حی) می‌پردازد، فصل‌الفصول انسان (متأله) را نیز معرفی می‌کند. بر همین اساس انسان برای نیل به فصل‌الفصول خود دارای چهار مرتبه و سه ساختار وجودی اساسی است. نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش نشان می‌دهد که مفهوم «حی متأله» به‌عنوان اساسی‌ترین رکن نظریه «تفسیر انسان به انسان» جوادی آملی، موجبات ارائه یک تعریف جامع، پایدار و صحیح را بر‌اساس تکیه بر معارف قرآنی فراهم می‌آورد. 2 Abstract The present study aims at explaining and describing the truth of man as the main subject of psychology, with an emphasis on the conception of “deist living being” based on Ayatollah Jawadi Amoli’s theory of “interpreting man with man”. In this study, we have used library sources and qualitative research method to refer to rich and original Islamic and psychological sources. The subject of “man” and presenting a comprehensive, proper and stable definition of man’s truth have always been considered by all thinkers and researchers in humanities. Various psychological schools deal with studying man’s behavior and his mental processes based on their own definitions. Thus, there is no complete and comprehensive definition of man in psychology; and sometimes, there are definitions with a pessimistic view of man and on materialistic levels. To present a comprehensive, proper and stable definition of man, one must recognize man’s “ultimate term of definition”. According to the findings of this study, man is defined as the “deist living being”. While defining the genus of man (i.e. “living”), this definition defines the man’s “ultimate difference” (i.e. deist) as well. Accordingly, to achieve his ultimat. 123 138 2017/04/132017/07/82017/06/82017/05/42017/05/2 1396/2/12 2017/07/112017/11/142017/09/52017/07/112017/09/5 1396/6/14 محمد علیان Mohammad Aliyan M.A. in Faculty of Psychology and Educational Sciences/ Isfahan University ایران mo.aliyan@gmail.com فرزانه نوری Farzana Noori M.A. in Faculty of Psychology and Educational Sciences/ Isfahan University ایران noorifarzaneh85@gmail.com Keywords: Human Deist Living Being Interpreting Man with Man کلیدواژه‌ها: انسان حی متأله تفسیر انسان به انسان. ##قرآن کریم.##اتکینسون، ریتا ال و همکاران. 1388. متن کامل زمینه روان‌شناسی هیلگارد. ترجمه براهنی و بیرشک و بیک و زمانی و شاملو و شهرارای وکریمی و گاهان. تهران. رشد. چاپ دوازدهم##جوادی آملی، عبدالله. 1389. تفسیر انسان به انسان. قم. اسراء. چاپ پنجم.##حسین‌زاده، محمد. 1390. در‌آمدی بر معرفت‌شناسی و مبانی معرفت دینی. قم. مؤسسه آموزشی‌ـ‌پژوهشی امام خمینی (قدس سره).چاپ سوم.##طاهرزاده، اصغر. 1390. خویشتن پنهان. اصفهان. لب‌المیزان.##طباطبایی، سید محمد حسین. 1421ق. المیزان فی تفسیر القرآن. قم. مطبوعات اسماعیلیان. ##عباسی، حسن. تابستان 1391. «سلسله‌مباحث تجاوز به ذهن». اندیشکده یقین .kolbeh-keramat.ir .## ##

بررسی میزان همدلی گزاره‌های بنیادین جامعه‌شناسی با دینِ اسلام Checking the Compatibility of Fundamental Propositions of Sociology with Religion-Islam 1 1 چکیده در بحث از علم اسلامی، اگر طبق نظری مشهور، اخذ گزاره‌های بنیادی علم از منابع اسلامی را ملاک اسلامی بودن آن علم بدانیم، میزان تعارض نداشتن گزاره‌های بنیادی آن علم با اندیشه اسلامی نیز ملاک میزان همدلی آن علم با دین اسلام خواهد بود. به دلایل معرفت‌شناختی، آزمودن امکان وجود یک علم جامعه‌شناسی همدلانه‌تر با دین، بسی ساده‌تر و راهگشاتر از تأسیس یک علم جدید محل وفاق، با کارایی لازم است. در این مقاله، برای بررسی چیستی گزاره‌های بنیانی و پیش‌فرض‌های عمومی در علم جامعه‌شناسی، مباحث مهم فلسفی و روشی مربوط به جامعه‌شناسی در منابع کاویده می‌شود، و گزاره‌های بنیانی و عمومی کشف یا استنباط می‌گردد، و برای بررسی سازگاری یا ناسازگاری پیش‌فرض‌های به‌دست‌آمده با دین اسلام، به مقتضای نوع نگاه و هدف مقاله، ملاک اندیشه و جهان‌بینی اسلامی، برداشت مشهور و رایج بین متخصصان دین‌شناس است. بررسی حاضر نشان می‌دهد که پیش‌فرض‌های غالباً معرفت‌شناختی و روش‌شناختی عمومی در جامعه‌شناسی معاصر با اندیشه رایج اسلامی منافات ندارد، به این معنا که در محدوده و حیطه خود که قلمرو تجربه است با اندیشه اسلامی در این قلمرو، ناسازگار نیست، و راجع به قلمرو فراتجربی نیز ساکت است. جامعه‌شناسی (نه نظریه یا نظریه‌های خاص در آن) را از این لحاظ، و به این معنا، می‌توان با دین اسلام همدل دانست. اکنون، دو راه نسبتاً ساده‌تر پیش روست: راه اول، پایه‌ریزی عَمَلی جامعه‌شناسی اسلامی با الهام گرفتن از گزاره‌های بنیانی و عمومی استخراج‌شده، و استنباط محتواهای هم‌ارز از منابع اسلامی به عنوان گزاره‌های بنیانی و عمومی جایگزین؛ اگر علم اسلامی را ممکن می‌دانیم؛ راه دوم، پرداختن نظریه‌هایی با پیش‌فرض‌های قریب اسلامی، با تکیه بر همین مبانی استخراج‌شده جامعه‌شناسی معاصر. 2 Abstract In the discussion of Islamic science, if deriving fundamental propositions of a scientific discipline from Islamic sources is the criterion for it to be Islamic, the extent of compatibility of its fundamental propositions with Islamic worldview will be the criterion for its empathy with Islam. Some epistemological reasons indicate that testing the possibility of a more empathetic sociology with Islam is much easier and more useful than establishing a new efficient one, accepted by all. In this essay, I search important philosophical and methodological discussions in order to study and derive fundamental propositions and general assumptions in the contemporary sociology. Moreover, according to my goal, the criterion for Islamic worldview is prevalent perception among contemporary religious experts in our society. This study indicates that the general epistemological and methodological assumptions of contemporary sociology are not incompatible with the prevalent Islamic thought. Then, we have two easier ways: 1) Establishing Islamic sociology-if we consider it possible- by taking inspiration from the derived propositions, and inferring their content from Islamic sources, 2) Developing theories with close Islamic assumptions, on the basis of foundations of contemporary sociology. 139 165 2017/04/132017/07/82017/06/82017/05/42017/05/22017/07/5 1396/4/14 2017/07/112017/11/142017/09/52017/07/112017/09/52017/11/14 1396/8/23 محمدمسعود سعیدی MohammadMasood Saeedi عضو هیئت علمی و استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، پژوهشکده اسلام تمدنی، گروه حکمت و کلام جدید، رشتۀ تخصصی جامعه‌شناسی دین، مشهد، ایران ایران m.saeedi@isca.ac.ir Keywords: Islamic science sociology empathy fundamental propositions Islamic worldview epistemology. کلیدواژگان: علم اسلامی جامعه‌شناسی همدلی گزاره‌های بنیانی جهان‌بینی اسلامی معرفت‌شناسی ## ##