Fundamental Researches in Humanities

fa بازخوانی مفهوم تربیت اسلامی در پرتو تمایز فرایند و فراورده: نقدی بر تعاریف رایج در گفتمان تربیتی ایران Rereading the Concept of Islamic Education in the Light of the Process and Product Distinction: A Critique of Common Definitions in Iranian Educational Discourse تخصصي Special پژوهشي Research این پژوهش با هدف واکاوی منطقی مفهوم «تربیت اسلامی» و نقد تعاریف رایج آن در گفتمان تربیتی ایران معاصر با تأکید بر دو منبع مهم -دیدگاه خسرو باقری و سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش- با تکیه ‌بر چهارچوب تحلیلی «فرایند/فراورده» «ولفگانگ برزینکا» انجام شده است. روش تحقیق، تحلیل مفهومی و نقد درون‌ماندگار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تعریف باقری («شناخت، انتخاب و عمل») با تمرکز بر توصیف «انسان تربیت‌یافته» (فراورده)، ماهیت تربیت به‌عنوان «کنش اجتماعی مربی» (فرایند) را نادیده می‌گیرد و دچار خطای خلط فرایند با فراورده است. سند تحول بنیادین نیز اگرچه بر ماهیت فرایندی تربیت تأکید دارد، با ادغام قیدها و معیارهای ارزشی در ساختار تعریف، آن را از یک گزاره توصیفی علمی به یک برنامه‌ای هنجاری و تجویزی تبدیل کرده و در دام خطای خلط توصیف با تجویز افتاده است. برای رفع این نارسایی‌ها، الگوی «تفکیک ساختار-محتوا» پیشنهاد شده که در آن «ساختار صوری تربیت» (کنش هدفمند مربی) از «محتوای ارزشی آن» (شایستگی‌های معتبر از دید اسلام) جدا می‌شود. این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیلی متاتئوری برزینکا، به‌عنوان یک ابزار منطقی و صوری و نه مبنای هنجاری، امکانی کارآمد برای پالایش منطقی و استحکام‌بخشی به گفتمان تربیت اسلامی در برابر نقدهای روشی در فضای فکری مدرن فراهم کرده است. براین‌اساس، تعریف اصلاح‌شده پیشنهادی این‌گونه است: تربیت اسلامی «مجموعه‌ای از کنش‌های اجتماعی هدفمند مربیان با نیت مساعدت برای کسب، اصلاح یا تقویت شایستگی‌های شناختی، عاطفی و رفتاری ویژه‌ای است که نظام ارزشی اسلام آن‌ها را معتبر می‌شمارد».   This research aims to logically analyze the concept of “Islamic Education” and criticize its common definitions in contemporary Iranian educational discourse, emphasizing two important sources – Khosrow Bagheri’s perspective and the document of fundamental transformation of education – and is based on Wolfgang Berzinka’s “process/product” analytical framework. The research method is conceptual analysis and internal critique. The findings show that Bagheri’s definition (“cognition, choice, and action”), by focusing on describing the “educated person” (product), ignores the nature of education as “social action of the educator” (process) and makes the mistake of confusing process with product. Although the Fundamental Transformation Document emphasizes the process nature of education, by integrating value constraints and criteria into the definition structure, it has transformed it from a scientific descriptive proposition into a normative and prescriptive program and has fallen into the trap of confusing description with prescription. To address these shortcomings, the “structure-content separation” model has been proposed, in which the “formal structure of education” (the purposeful action of the educator) is separated from its “value content” (valid competencies from the perspective of Islam). This research, by utilizing Berzinka’s metatheoretical analytical method, as a logical and formal tool rather than a normative basis, has provided an efficient opportunity for logical refinement and strengthening of the discourse of Islamic education against methodological criticisms in the modern intellectual space. Accordingly, the proposed revised definition is that Islamic education is “a set of purposeful social actions of educators with the intention of assisting in the acquisition, modification, or enhancement of specific cognitive, emotional, and behavioral competencies that the Islamic value system considers valid.”.   تربیت اسلامی, سند تحول بنیادین, روش تحلیلی, فرایند تربیت, فراورده تربیت. Islamic education, fundamental transformation document, analytical method, educational process, educational product. 191 217 http://frh.sccsr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-76-2&slc_lang=fa&sid=1 Ali ghasemi علی قاسمی mailto:alibm1986@gmail.com 10031947532846001811 10031947532846001811 No دانشگاه فرهنگیان Hidar hemati حیدر همتی h.hemati@cfu.ac.ir 10031947532846001812 0009-0001-1956-4530 Yes دانشگاه فرهنگیان