fa درآمدی بر چهارچوب مفهومی دین، معنویت و برنامه‌ریزی شهری در ایران: تحلیل مضمون منابع منتشرشده 1404-1393 تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:17.5pt"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="font-family:IRLotus">علی‌رغم انباشت قابل‌توجه پژوهش‌ها در حوزه نسبت دین، معنویت و برنامه‌ریزی شهری در ایران، این عرصه همچنان با پراکندگی گفتمان‌های نظری و فقدان چهارچوبی یکپارچه برای انسجام‌بخشی به آن‌ها مواجه است. پژوهش حاضر با هدف ارائهٔ درآمدی بر چنین چهارچوبی، به کاوش در مضامین بنیادین این حوزه پرداخته است. با به‌کارگیری روش تحلیل مضمون استقرایی (با استفاده از نرم‌افزار </span></span>Atlas.ti<span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="font-family:IRLotus">) و بررسی ۲۵ منبع کلیدی، پنج مضمون محوری آشکار شد که ساحت‌های اصلی چهارچوب مفهومی را می‌سازند: الهیات شهر، شهر اسلامی،&nbsp;فقه شهر، شهر و معنویت&nbsp;و&nbsp;حق به شهر. این پنج مضمون در یک منطق سه‌لایه‌ای (هستی‌شناختی، هنجاری-روش‌شناختی و تجربی-انتقادی) سازمان‌یافته و چهارچوبی منسجم برای بازتعریف شهر ارائه می‌دهند</span></span>.<span style="font-size:13.0pt"><span style="font-family:IRLotus"> برخلاف رویکردهای جزئی‌نگر پیشین که هریک از این ابعاد را به‌طور جداگانه واکاوی کرده‌اند، یافته‌ها نشان می‌دهد چهارچوبِ حاصل دارای سه ویژگی ممیزه است: نخست، بازتعریف شهر به‌مثابهٔ کالبد تحقق‌یافتهٔ توحید&nbsp;در مناسبات اجتماعی؛ دوم، جانشینی&nbsp;شهروند تمدن‌ساز</span></span>&nbsp;<span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="font-family:IRLotus">به‌جای مکلفِ منفرد به‌عنوان کنشگر اصلی شهری؛ و سوم، گذار از&nbsp;استنباط حکمِ موردی&nbsp;به&nbsp;طراحی الگوهای کلان زیستِ جمعی.</span></span> <span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="font-family:IRLotus">این چهارچوب با آشکار ساختن پیوندهای درونی گفتمان‌های دینی و شهری، ضمن پُرکردن خلأ نظری موجود، چشم‌اندازی تازه برای نظریه‌پردازی بومی و سیاست‌گذاری شهریِ مبتنی بر ارزش‌های اسلامی ترسیم می‌کند و مسیرهایی عملیاتی برای مواجهه با چالش‌های گفتمان مسلط سرمایه‌دارانه و گسست‌های معرفتیِ درون‌گفتمانی فراروی پژوهشگران و برنامه‌ریزان قرار می‌دهد</span></span><span lang="FA" style="font-size:13.0pt"><span style="font-family:IRLotus">. </span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:11pt"><span style="line-height:10.0pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Despite significant and substantial research on the relationship between religion, spirituality, and urban planning in Iran, this field still struggles with discursive fragmentation and a lack of a unified framework for theoretical consolidation. Aiming to lay the groundwork for such a framework, the present study explores the fundamental themes of this domain. Employing an inductive thematic analysis (using Atlas.ti software) and examining 25 key sources, five central themes emerged. These five themes&mdash;namely Urban Theology, the Islamic City, Urban Jurisprudence (Fiqh), Urban Spirituality, and the Right to the City&mdash;constitute the core dimensions of the conceptual framework. Organized within a tri-layered logic (ontological, normative-methodological, and empirical-critical), these themes offer a coherent framework for redefining the city<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:14.0pt">.</span> In contrast to previous reductionist approaches that have examined these dimensions in isolation, the findings of this study reveal that the resulting framework possesses three distinguishing characteristics: first, redefining the city as the materialized embodiment of Tawhid (Divine Unity) within social relations; second, replacing the isolated &ldquo;duty-bound citizen&rdquo; with the &ldquo;civilization-building citizen&rdquo; as the primary urban actor; and third, transitioning from the extraction of ad hoc rulings to the design of macro-models for collective living<span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:14.0pt">.</span> By elucidating the intrinsic linkages between religious and urban discourses, this framework serves a dual purpose. First, it bridges the existing theoretical gap and delineates a novel paradigm for indigenous theorization and urban policymaking based on Islamic values. Second, it provides researchers and planners with actionable pathways to confront the challenges posed by the dominant capitalist discourse and intra-discursive epistemological ruptures<span dir="RTL" lang="FA" style="letter-spacing:-.3pt">.</span><span style="letter-spacing:-.3pt"></span></span></span></span></span><br> &nbsp; تحلیل مضمون, دین, الهیات شهر, فقه شهر, شهر اسلامی, معنویت شهری, حق به شهر. Thematic Analysis, Religion, Urban Theology, Urban Jurisprudence (Fiqh), Islamic City, Urban Spirituality, Right to the City. 215 258 http://frh.sccsr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-502-1&slc_lang=fa&sid=1 Ebrahim Kimiyaei Devin ابراهیم کیمیایی دوین kimiyaei@isu.ac.ir 10031947532846001837 0009-0009-3907-7068 No Institute for Islamic Studies in Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, دانشگاه فرودسی مشهد، پژوهشکده مطالعات اسلامی Hossein Afkhami Rohani حسین افخمی روحانی afkhami@um.ac.ir 10031947532846001838 10031947532846001838 Yes Institute for Islamic Studies in Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, دانشگاه فرودسی مشهد، پژوهشکده مطالعات اسلامی