Fundamental Researches on Humanities

fa انتساب روان‌شناسی به اسلام ازطریق حکم عقل، با تأکید بر اندیشهٔ محقق عراقی Attributing Psychology to Islam through Rational Judgment: With an Emphasis on the Thought of Muḥaqqiq al-Irāqī تخصصي Special پژوهشي Research به استناد قاعدهٔ ملازمه بین حکم عقل و شرع، اگر بتوان روان‌شناسی را عقلی دانست، انتساب آن به اسلام نیز اثبات می‌شود. هدف پژوهش حاضر، تبیین انتساب روان‌شناسی به اسلام از طریق حکم عقل با تأکید بر اندیشهٔ محقق عراقی است. به‌این‌منظور، آثار اندیشمندان دانش اصول فقه به‌ویژه محقق عراقی دررابطه‌با شرایط اعتبار حکم عقل و ملازمهٔ آن با نظر اسلام مطالعه و از‌این‌طریق، نقش حکم عقل در انتساب روان‌شناسی به اسلام مشخص شد. مطابق یافته‌ها، قاعدهٔ ملازمه بین حکم عقل و شرع در روان‌شناسی اسلامی، به‌دلیل اتکاء به حسن و قبح، محدود به حوزهٔ هنجارها می‌باشد. همچنین استفاده از این قاعده منوط به احراز چهار شرط است: 1. توصیهٔ روان‌شناختی از جمله امور امضائی باشد؛ 2. پیش از صدور حکم عقل به حسن یا قبح توصیهٔ روان‌شناختی، مصلحت یا مفسدهٔ محضه یا غالبهٔ آن احراز شده باشد؛ 3. نسبت به حکم عقل، قطع یا اطمینان حاصل شده باشد؛ 4. پیش از انتساب روان‌شناسی به اسلام ازطریق حکم عقل، منابع نقلی مرتبط موردمطالعه قرار گرفته و عدم ردع نسبت به مبادی حکم قطعی یا محتوای حکم اطمینانی عقل، احراز شده باشد.   Based on the principle of the correlation (mulāzama) between rational judgment and Sharī‘a, if psychology can be considered rational, its attribution to Islam can likewise be established. The present study aims to explicate the attribution of psychology to Islam through rational judgment, with an emphasis on the thought of Muhaqqiq ‘Iraqi. To this end, the works of scholars of *uṣūl al‑fiqh*, particularly Muhaqqiq ‘Iraqi, were examined with regard to the conditions for the validity of rational judgment and its correlation with Islamic teachings. This approach was used to clarify the role of rational judgment in grounding Islamic psychology. According to the findings, the principle of correlation between rational judgment and Sharī‘a in Islamic psychology is—due to its reliance on the notions of *ḥusn* and *qubḥ*—restricted to the domain of normative judgments. Moreover, the application of this principle depends on four conditions:  1. The psychological recommendation must be among the matters acknowledged (imḍā’ī) by Sharī‘a.  2. Before issuing a rational judgment of goodness or badness regarding the psychological recommendation, its pure or predominant benefit or harm must be established.  3. Certainty or at least strong assurance (*iṭmi’nān*) must be attained with respect to the rational ruling.  4. Before attributing psychology to Islam through rational judgment, the relevant transmitted sources must be examined, and the absence of any textual repudiation of the premises of the definitive rational ruling or the content of the confidence‑based ruling must be verified.   عقل, حکم عقل, حسن و قبح, قاعده ملازمه, روان‌شناسی اسلامی, محقق عراقی. Reason, Rational Judgment, Good and Evil (Ḥusn and Qubḥ), The Principle of Correlation (Qāʿidat al‑Mulāzama), Islamic Psychology, Muhaqqiq ‘Iraqi. 11 40 http://frh.sccsr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-478-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohsen Akbari محسن اکبری mohsenakbari6778@gmail.com 10031947532846001693 0009-0002-4681-4723 Yes مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی Seyyed Mostafa Hosseini Nasab سیدمصطفی حسینی نسب mho507070@gmail.com 10031947532846001694 0009-0004-8408-9053 No مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی