Fundamental Researches in Humanities

fa روش‌شناسی بنیادین و مسئله علوم انسانی در ایران؛ تحلیل انتقادی «روش‌شناسی بنیادین» حمید پارسانیا Foundational Methodology and the Problem of the Humanities in Iran: A Critical Analysis of Hamid Parsania’s “Foundational Methodology” تخصصي Special پژوهشي Research مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی-انتقادی، به واکاوی مبانی، ساختار و دلالت‌های نظریه «روش‌شناسی بنیادین» متعلق به دکتر حمید پارسانیا می‌پردازد. این پژوهش از‌یک‌سو به تبیین دستاوردهای برجسته این چهارچوب نظری می‌پردازد که ازجمله آن‌ها می‌توان به ارائه دستگاه مفهومی یکپارچه برای نقد نظریه‌های علمی، تبیین انتقال علم در جهان غیرغربی و عملیاتی‌کردن حکمت صدرایی برای علوم انسانی اشاره کرد. ازسوی‌دیگر، چالش‌های بنیادین آن را نیز مورد‌تحلیل قرار می‌دهد. مهم‌ترین این چالش‌ها شامل فاصله میان مبانی فلسفی حکمت متعالیه و روش‌شناسی عملیاتی، ابهام در سلسله‌مراتب مبانی چهارگانه (هستی‌شناختی، معرفت‌شناختی، انسان‌شناختی و روش‌شناختی)، و غفلت از تحلیل نهاد علم و ناخودآگاه گفتمانی است. علاوه‌براین یافته‌ها نشان می‌دهند که اگرچه «روش‌شناسی بنیادین» در تبیین بحران علوم انسانی در ایران و ارائه راهبرد «مواجهه فعال» در برابر «مصرف منفعل» موفق عمل کرده؛ اما برای تبدیل به یک برنامه پژوهشی زایا، نیازمند توسعه روش‌های عملیاتی، گفت‌وگو با دیگر سنت‌های فکری و تمرکز بر آفرینش نظریه‌های بدیع است. این پژوهش درنهایت، «روش‌شناسی بنیادین» را به‌مثابه پارادایمی درحال تکوین ارزیابی می‌کند که با رفع کاستی‌های موجود می‌تواند به نقش‌آفرینی مؤثرتری در افق علوم انسانی ایران دست یابد.   This article offers an analytical and critical examination of the foundations, structure, and theoretical implications of the concept of “Foundational Methodology” of Prof. Hamid Parsania. On the one hand, the study elucidates the major achievements of this theoretical framework, including its provision of an integrated conceptual apparatus for the critique of scientific theories, its explanation of the transmission and reception of knowledge in non-Western societies, and its attempt to operationalize the principles of Transcendent Philosophy (al-Ḥikmah al-Mutaʿāliyah) for the humanities. On the other hand, it critically investigates several fundamental challenges within the framework. The most significant of these challenges include the gap between the philosophical foundations of Transcendent Philosophy and methodological operationalization, the ambiguity surrounding the hierarchical relationship among the four foundational levels (ontology, epistemology, anthropology, and methodology), and the neglect of the institutional dimensions of science and the role of discursive unconscious structures. The findings further indicate that, although “Foundational Methodology” has been successful in explaining the crisis of the humanities in Iran and in proposing a strategy of “active engagement” as an alternative to “passive consumption,” its transformation into a productive research program requires the development of more concrete methodological tools, sustained dialogue with other intellectual traditions, and a stronger emphasis on the creation of original theoretical frameworks. Ultimately, this study evaluates “Foundational Methodology” as an emerging paradigm that, by addressing its existing shortcomings, has the potential to play a more influential role in shaping the future of the humanities in Iran.   روش‌شناسی بنیادین, حمید پارسانیا, نظریه و فرهنگ, علم مدرن, علوم انسانی اسلامی. Foundational Methodology, Hamid Parsania, Theory and Culture, Modern Science, Islamic Humanities. 11 42 http://frh.sccsr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-498-1&slc_lang=fa&sid=1 Hamed HajiHeidari حامد حاجی حیدری h.h.heidari@ut.ac.ir 10031947532846001830 0009-0000-3813-7043 Yes University of Tehran دانشگاه تهران Mohammad Hossein Jamalzadeh محمدحسین جمال‌زاده jamalzadeh@ut.ac.ir 10031947532846001831 10031947532846001831 No University of Tehran دانشگاه تهران