یکی از موضوعات مهم در اندیشۀ آیتالله خامنهای، مبحث حکومت اسلامی و مبانی آن است. در این مقاله، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، تبیینی دقیق و مستدل از مبانی «منشائیت» و «مشروعیت» حکومت اسلامی از منظر آیتالله خامنهای ارائه و به پرسشهای پژوهش پاسخ داده شده است. یافتههای مقالۀ حاضر نشان میدهد از نظر آیتالله خامنهای، با توجه به مبادی سهگانۀ منشائیت حکومت اسلامی، یعنی حق حاکمیت انحصاری و مطلق خداوند بر انسانها، عدم ولایت استقلالی انسانها بر یکدیگر و ضرورت تشکیل حکومت انسانی بهمنزلۀ مجرای حاکمیت الهی، تنها منبع و منشأ حکومت اسلامی، خداوند متعال و اذن اوست. بر همین اساس، از نظر آیتالله خامنهای، خداوند متعال بهعنوان یگانه منبع حاکمیت اسلامی، عامل انحصاری مشروعیت حکومت اسلامی است و حاکم اسلامی اعم از معصوم یا فقیه جامعالشرایط، مشروعیت حاکمیت خود را تنها از منبع الهی اخذ میکند. اراده و قبول مردم نیز شرط لازم تحقق حکومت اسلامی از نظر شارع است و درصورت از بین رفتن این شرط، امکان تحقق شرعی حکومت اسلامی منتفی است.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
عمومى انتشار الکترونیک: 1401/3/1
فهرست منابع
1. قرآن کریم.
اسماعیلی، محمدمهدی. 1398. اندیشۀ سیاسی حضرت آیتالله خامنهای. چاپ اول. تهران: انتشارت انقلاب اسلامی.
اشرفی، اکبر؛ علیزاده سیلاب، قدسی. 1395. «ولایت مطلقۀ فقیه در اندیشۀ سیاسی آیتالله خامنهای». پژوهشنامۀ انقلاب اسلامی. دورۀ ششم. شمارۀ 21. صص 50 - 23.
انصاری دزفولی، مرتضی. 1415 ق. المکاسب المحرمه. تحقیق و تصحیح: گروه پژوهش کنگره. جلد 3. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری. چاپ اول.
_______________.1410 ق. المکاسب (المحشّی). جلد 10. چاپ سوم. تصحیح و تعلیق: سید محمد کلانتر. قم: مؤسسۀ مطبوعاتی دار الکتاب.
ترخان، قاسم. 1395. «پایههای مشروعیت حکومت اسلامی (با تأکید بر آرای آیتالله خامنهای)». علوم سیاسی. دورۀ نوزدهم. شمارۀ 74. صص 30 - 7.
جوادی آملی، عبدالله. 1369. پیرامون وحی و رهبری. چاپ دوم. تهران: انتشارات الزهرا.
ــــــــــــــــــ. 1385. ولایتفقیه: ولایت، فقاهت و عدالت. چاپ ششم. قم: مرکز نشر اسراء.
حر عاملی، محمد بن حسن. بیتا. وسائل الشیعه. جلد 18. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
حسینی قائممقامی، سید عباس. 1379. قدرت و مشروعیت: رویکردی نو و نقادانه به نظریههای مشروعیت در ولایتفقیه. چاپ اول. تهران: انتشارات سورۀ مهر.
خامنهای، سید علی. 1391. ولایت و حکومت. چاپ دوم. تهران: صهبا.
____________. 1394. طرح کلی اندیشۀ اسلامی در قرآن. چاپ پنجم. تهران: صهبا.
____________. 1360. بیانات در اولین کنگره بینالمللی نهجالبلاغه. 29/ 2/ 1360.
____________. 1362. بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران. 14/5/ 1362.
____________. 1364. بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران. 10/11/1364.
____________. 1366. بیانات در خطبههای نماز جمعه. 22/3/ 1366.
____________. 1366. بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران. 12/4/1366.
____________. 1369. بیانات در دیدار کارگزاران نظام. 20/4/1369.
____________. 1377. بیانات در جلسۀ پرسش و پاسخ با مدیران مسئول و سردبیران نشریات دانشجویی. 04/ 12/ 1377.
____________. 1378. بیانات در خطبه های نماز جمعه تهران. 14/3/1378.
____________. 1380. بیانات در اجتماع مجاوران و زائرین حرم مطهر رضوی در مشهد. 1/1/ 1380.
____________. 1380. بیانات در مراسم دوازدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (ره). 14/3/ 1380.
____________. 1382. بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان استان قزوین. 26/9/1382.
____________. 1382. بیانات در خطبههای نماز جمعه. 24/11/1382.
____________. 1385. بیانات در مراسم هفدهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی. 14/3/1385.
____________. 1388. بیانات در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری. 6/12/1388.
____________. 1393. بیانات در مراسم بیست و پنجمین سالروز رحلت حضرت امام خمینی در حرم مطهر امام خمینی. 14/03/1393.
____________. 1400. سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سی و دومین رحلت حضرت امام خمینی (ره). 14/3/1400.
خرمشاد، محمدباقر؛ امینی، پرویز. 1397. «مسئلۀ مشروعیت در نظریۀ مردمسالاری دینی آیتالله خامنهای». دولت پژوهی. دورۀ چهارم. شمارۀ 15. صص 136- 109.
خسروپناه، عبدالحسین. 1398. منظومۀ فکری آیتاللهالعظمی خامنهای. جلد 2. چاپ ششم. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
خمینی، سید روحالله. 1373. ولایتفقیه (حکومت اسلامی). چاپ اول. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
_____________. بیتا. القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (الرسائل). جلد 2. چاپ اول. قم: مؤسسۀ مطبوعاتی اسماعیلیان.
_____________.1385. صحیفۀ نور. جلد 11 و 20. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
_____________. 1382 ق. القواعد الفقهیه و الاجتهاد و التقلید (تهذیبالاصول). جلد 3. چاپ اول. مقرر: جعفر سبحانی تبریزی. قم: دار الفکر و انتشارات اسماعیلیان.
دلاکامپی، کریستیان. 1382. فلسفۀ سیاست در جهان معاصر. ترجمۀ بزرگ نادرزاده. چاپ اول. تهران: انتشارات هرمس.
سبحانی تبریزی، جعفر؛ خوشنویسی، جعفر. 1362. مبانی حکومت اسلامی. جلد 1. ترجمه و نگارش فارسی: ابوالفضل موحده. اصفهان: کتابخانۀ امیرالمؤمنین.
شریف الرضی، سید مرتضی. 1414ق. نهجالبلاغه. چاپ اول. قم: انتشارات هجرت.
صدوق، محمد بن علی بن بابویه. بیتا. علل الشرایع. جلد 1. قم: کتابفروشی داوری.
_____________. 1338. معانی الأخبار. تصحیح و تعلیق: علیاکبر غفاری. قم: مؤسسۀ النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
طباطبائی، محمدحسین. 1422 ق. المیزان فی تفسیر القرآن. جلد 1. الطبعه الثانیه. بیروت: منشورات مؤسسۀ الأعلمی للمطبوعات.
عمید زنجانی، عباسعلی. 1385. مبانی اندیشۀ سیاسی اسلام. چاپ سوم. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
قربانی، مصطفی؛ شفیعیفر، محمد. 1395. «ارکان مشروعیت در اندیشۀ آیتالله خامنهای». اندیشنامۀ ولایت. دورۀ دوم. شمارۀ 4. صص 40 -23.
کدیور، محسن. 1378. حکومت ولایی. چاپ دوم. تهران: نشر نی.
کلینی، محمد بن یعقوب. 1363. الکافی. جلد 1 و 8. چاپ پنجم. تصحیح و تعلیق: علیاکبر غفاری. تهران: انتشارات اسلامیه.
لکزایی، شریف. 1386. بررسی تطبیقی نظریههای ولایتفقیه. چاپ دوم. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
مجلسی، محمدباقر. 1403 ق. بحارالانوار. جلد 53. چاپ سوم. تحقیق: محمدباقر بهبودی و دیگران. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
محقق داماد، سید مصطفی. 1406 ق. قواعد فقه. جلد 1. چاپ دوازدهم. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
مصباح یزدی، محمدتقی. 1394. حکیمانهترین حکومت: کاوشی در نظریه ولایتفقیه. تحقیق و نگارش: قاسم شباننیا. قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
معینیپور، مسعود؛ عبداللهنسب، محمدرضا. 1395. «رابطۀ ولایت و جمهوریت در اندیشۀ سیاسی آیتالله خامنهای». سیاست متعالیه. دورۀ چهارم. شمارۀ 15. صص 100 - 83.
منتظری، حسینعلی. 1409 ق. دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة السلامیه. جلد 1. الطبعة الثانیه. قم: المرکز العالمی للدراسات الاسلامیه.
مؤمن قمی، محمد. 1428 ق. الولایة الهیة الاسلامیه أو الحکومة الاسلامیه زمن حضور المعصوم و زمن الغیبه. جلد 1. الطبعة الثانیه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
مهاجرنیا، محسن. 1393. فلسفۀ سیاسی آیتالله خامنهای. چاپ اول. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
مهاجرنیا، محسن؛ کریمی خضرا، محمد. 1391. «خاستگاه و مشروعیت نظام سیاسی صالح در اندیشه آیتالله خامنهای». مطالعات انقلاب. دورۀ نهم. شمارۀ 31. صص 24- 7.
کاشف الغطاء جعفر بن محمد. 1422 ق. کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء. جلد 1. چاپ اول. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.
همپتن، جین. 1389. فلسفۀ سیاسی. ترجمۀ خشایار دیهیمی. چاپ سوم. تهران: انتشارات طرح نو.