دوره 10، شماره 2 - ( 6-1403 )
جلد 10 شماره 2 صفحات 46-11 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
The Evolution of the Concept of the State and Its Reflection in the Transformation of Conventional Budgeting Methods (An Approach to the Budgeting System in Iran with an Islamic Orientation). فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2024; 10 (2) :11-46
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-615-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-615-fa.html
موسوی سیدمحمدعلی. تحول مفهوم دولت و بازتاب آن در دگردیسی روشهای متعارف بودجهریزی (رهیافتی برای نظام بودجهریزی در ایران با رویکرد اسلامی). فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1403; 10 (2) :11-46
مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)
چکیده: (69 مشاهده)
این مقاله به بررسی شکست مستمر اصلاحات مدیریت مالی عمومی در ایران، بهویژه گذار دستوری به «بودجهریزی مبتنی بر عملکرد» (PBB) میپردازد. درحالیکه تحلیلهای متعارف بر کمبودهای فنی یا مقاومتهای سیاسی تمرکز دارند، این پژوهش استدلال میکند که اینها صرفاً نشانههای یک آسیبشناسی ریشهایتر هستند. پرسش محوری این است که چرا و چگونه ابزارهای مدیریتی رایج جهانی مانند (PBB)، در بستر ایران، به جای اجرای واقعی، به پذیرش نمادین (جداسازی) و شکست فنی تقلیل مییابند؟ این پژوهش با استفاده از یک روششناسی تحلیلی-انتقادی و ارائه یک چهارچوب نظری ترکیبی (نظریه نهادی، اقتصاد سیاسی دولت رانتیر، و فلسفه سیاسی-اقتصادی دولت اسلامی) به تبیین این پدیده میپردازد. یافته اصلی آن است که شکست اصلاحات، ریشه در یک «تضاد پارادایمی» آشتیناپذیر دارد. بودجهریزی مبتنی بر عملکرد، بهعنوان محصول یک جهانبینی نئولیبرال (متمرکز بر کارایی اقتصادی و منطق بازار)، با چارچوب هنجاری و اقتصادی دولت اسلامی (متمرکز بر عدالت، مصلحت و فلاح) در تضاد هستیشناختی قرار دارد. این تضاد، خود را از طریق سازوکارهایی چون پذیرش نمادین (جداسازی) برای کسب مشروعیت، و مقاومت دیوانسالاری برای حفظ منطق واقعی توزیع منابع، متجلی ساخته و تلاشهای اصلاحی را بیاثر میکند. همچنین این مقاله با عبور از نقد صرف، یک الگوی جایگزین، بومی و هنجاری ارائه میدهد. این الگو، برآمده از مفهوم اسلامی «امانت» بودن منابع عمومی است و با اقتباس از ابزارهای نوینی چون «حسابداری ارزش عمومی» (PVA) و «بازده اجتماعی سرمایهگذاری» (SROI) و انطباق آنها با حوزههای کلیدی ارزش عمومی مبتنی بر اصول اسلامی، راهی برای ادغام نظاممند «ارزش» و «مصلحت» در فرآیند تخصیص منابع عمومی پیشنهاد میکند.
واژههای کلیدی: بودجهریزی مبتنی بر عملکرد (PBB)، تضاد پارادایمی، جداسازی نهادی، دولت تحصیلدار (رانتیر)، ارزش عمومی، بازده اجتماعی سرمایهگذاری (SROI)، امانت، اقتصاد اسلامی.
فهرست منابع
1. نهجالبلاغه. ۱۳۷۹. ترجمه سیدجعفر شهیدی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
2. ابنهشام، عبدالملک. بیتا. السیره النبویه. بیروت: دارالمعرفه.
3. اسمیت، آدام. 1357. ثروت ملل. ترجمه سیروس ابراهیمزاده. چ ۱. تهران: انتشارات پیام.
4. خمینی، سیدروحالله. ۱۳۷۸ الف. صحیفه امام (مجموعه ۲۲ جلدی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
5. خمینی، سیدروحالله. ۱۳۷۸ ب. ولایت فقیه (حکومت اسلامی). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
6. جمشیدی، محمدحسین. ۱۳۷۷. اندیشه سیاسی شهید رابع (امام سیدمحمدباقر صدر). تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی.
7. جهانیان، ناصر. ۱۳۸۹. «معیارهای دخالت دولت اسلامی در اقتصاد». حکومت اسلامی، ۱۵ (۴): ۷۹-۱۰۸.
8. خامنهای، سیدعلی. ۱۳۷۵. حدیث ولایت: مجموعه رهنمودهای مقام معظم رهبری. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی، مرکز چاپ و نشر.
9. رحیمی (روشن)، حسن. ۱۳۸۹. «نظریه دولت رانتییر (تحصیلدار) و جمهوری اسلامی ایران». مطالعات انقلاب اسلامی، (۲۲): ۶۹-۱۰۰.
10. رکابیان، رشید و نجف لکزایی. ۱۳۹۵. «نظریه دولت مطلوب در اندیشه امام خمینی (ره)»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، ۶ (۱۹): 121-141
11. صدر، سیدمحمدباقر. ۱۴۱۷ ق. اقتصادنا. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
12. طوسی، خواجه نصیرالدین. بیتا. اخلاق ناصری. شیراز: انتشارات علمیه اسلامیه.
13. العاملی، السیدجعفرمرتضی. 1426 ق. الصحیح من سیرة النبی الأعظم (ص). 35 ج. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث، سازمان چاپ و نشر.
14. فارابی، ابونصر. 1379. سیاست مدنیّه. ترجمه: سیدجعفرسجادی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
15. قمی، علیبنابراهیم. 1404 ق .تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
16. کعبی، عباس. 1393. مبانی تحلیلی نظام جمهوری اسلامی ایران (تحلیل مبانی اصل سوم قانون اساسی). تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
17. کردبچه، محمد. 1401. سیر تحولات برنامهریزی و بودجهریزی در ایران و جهان. چ ۱. تهران: نور علم.
18. گرائینژاد، غلامرضا. 1399. مقالههایی درباره بودجه و کاربرد آن در ایران. تهران: نشر پرچین.
19. لکزایی، نجف و رقیه جاویدی. 1397. «نظریه دولت در اندیشه سیاسی آیتالله خامنهای». علوم سیاسی. ۲۱ (۸۱): 145-166.
20. محسنی تنکابنی، ساره و صدیقه طوطیان. 1400. «فراتحلیل موانع استقرار بودجهریزی مبتنی بر عملکرد در دستگاههای اجرایی کشور». حسابداری و بودجهریزی بخش عمومی، (۴) (پیاپی 6): 64-84.
21. مدنی، داوود. 1390. مبانی و فراگرد بودجهریزی دولتی. چ ۷. تهران: مرکز نشر جهش.
22. واقدی، محمدبنعمر. 1409 ق. المغازی. تحقیق: مارسدن جونس. بیروت: دار الأعلمی.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
