دوره 10، شماره 3 - ( 9-1403 )
جلد 10 شماره 3 صفحات 133-93 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Rafieiatani A. Methodological Capacities and Limitations of the Conventional homo economicus (Economic Man) and Future Horizons. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2024; 10 (3) :93-133
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-674-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-674-fa.html
رفیعی آتانی عطاءالله. ظرفیتها و محدودیتهای روششناختی انسان اقتصادی متعارف و افقهای آینده. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1403; 10 (3) :93-133
چکیده: (168 مشاهده)
این مقاله به تحلیل جایگاه «انسان اقتصادی» بهعنوان مبنای روششناختی علم اقتصاد در بستر تحولات فلسفه علم میپردازد و نشان میدهد که علیرغم دگرگونیهای گسترده در الگوهای تبیین در اقتصاد، این مفهوم در همهٔ مکاتب روششناختی، محورِ تبیینهای اقتصادی باقی مانده است. ابزارگرایی فریدمنی این مفهوم را از الزام به واقعنمایی رها ساخت و آن را صرفاً منشأ خلق فروض سادهساز برای پیشبینی دانست. در چهارچوب نظریه ابنسینا برای تبیین ماهیت تجربه، مفهوم انسان اقتصادی نشانگر ماهیت و ذات انسانی در بعد زندگی اقتصادی خواهد بود. در ابطالگرایی پوپری، فرض انسان اقتصادی به عنوان منشأ حدسهای آزمونپذیر حفظ شد؛ و در چهارچوب لاکاتوش، بهمثابه «هستهٔ سخت» برنامه پژوهشی نئوکلاسیک تثبیت گردید. حتی در پارادایمگرایی کوهنی محور اصلی پاردایم اقتصاد نئوکلاسیک خواهد بود. ازاینرو، «انسان اقتصادی» نهتنها فرض بنیادی نظریههای اقتصادی، بلکه براساس قاعده تناسب موضوع و روش در نظریهپردازی، سنگبنای روششناسی این علم در تمام ادوار آن بوده است. مقاله با واکاوی این تداوم، نشان میدهد که محوریت انسان اقتصادی بهویژه بهعنوان منشأ اصلی آکسیومهای مدلهای ریاضی در اقتصاد ازیکسو موجب انسجام صوری و پیشبینیپذیریهای کمی در علم اقتصاد شده است و ازسویدیگر، محدودیتهایی جدی در بازنمایی واقعیت انسانی، اخلاقی و اجتماعی پدید آورده است. نویسنده نتیجه میگیرد که هر تحول روششناختی در اقتصاد، مستلزم بازتعریف مدل انسان اقتصادی است؛ زیرا بازسازی روش هر علم نظیر اقتصاد، بدون بازسازی موضوع آن یعنی بازفهمِ انسان اقتصادی، امکانپذیر نیست. برایناساس راه پیشرفت مکاتب رقیب اقتصاد نئوکلاسیک و نیز اقتصاد اسلامی از همین مسیر میگذرد.
فهرست منابع
1. ابراهیمی دینانی، غلامحسین. ۱۳۸۰. قواعد کلی فلسفه اسلامی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
2. ابنسینا، حسینبنعبدالله. ۱۴۰۴ ق. الشفاء. ج ۲. قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی.
3. پوپر، کارل ریموند. ۱۳۷۰. منطق اکتشافات علمی. ترجمه احمد آرام. تهران: انتشارات سروش.
4. درخشان، مسعود. ۱۴۰۱. فریب بزرگ؛ علم اقتصاد یا اقتصاد علمنما. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
5. رفیعی آتانی، عطاالله. 1403. «ماهیت و محدودیتهای بهکارگیری نظریۀ انتخاب عقلایی در تبیین امور غیراقتصادی». مجله معرفت اقتصاد اسلامی. ۱۵ (۲)، پیاپی 30: 185-210.
6. صدر، سیدمحمدباقر. 1410 ق. الأسس المنطقیة للاستقراء. قم: المجمع العلمی للشهید صدر.
7. مینی، پیرو و. ۱۳۷۵. فلسفه و اقتصاد. ترجمه مرتضی نصرت و حسین راغفر. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
