دوره 11، شماره 2 - ( 6-1404 )
جلد 11 شماره 2 صفحات 85-49 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Abdoli Mesinan M. Methodological, methodological and systemic implications of the position of experience in the model of the Academy of Islamic Sciences of Qom. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 11 (2) :49-85
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-693-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-693-fa.html
عبدلی مسینان مرضیه. دلالتهای روشی، روششناختی و نظاموارهای جایگاه تجربه
در مدل فرهنگستان علوم اسلامی قم. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1404; 11 (2) :49-85
چکیده: (27 مشاهده)
جایگاه «تجربه» در تولید علم اجتماعی اسلامی از مسائل بنیادین در نظریه علم دینی معاصر است. درحالیکه علوم اجتماعی مدرن، تجربه را معیار نهایی داوری نظریهها میدانند، مدل فرهنگستان علوم اسلامی قم با رویکردی وحیمحور، تجربه را در چهارچوب نظام معرفتی متفاوتی بازتعریف میکند. این پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی و مبتنی بر مطالعه اسنادی آثار نظری فرهنگستان، نشان میدهد که تجربه در این مدل، نه منبع مستقل معرفت و نه معیار نهایی صدق، بلکه رکن ضروری نظام سهمنبعی وحی-عقل-تجربه به محوریت وحی است. تجربه در سطوح سهگانه نظریه علمی، کارکردهای متمایزی دارد. در سطح توسعه، زمینهساز فهم مسئله و ترسیم وضع مطلوب؛ در سطح کلان، شرط تشخیص روندهای تاریخی و اعتبارسنجی اوصاف تکاملی نظریه؛ و در سطح خرد، معیار سنجش کارآمدی عینی و تحققپذیری اجتماعی نظریه دینی است. در سطح دلالتهای روشی، تجربه در زمینهپژوهی، روندنگاری تاریخی، آزمون میدانی و سنجش کارآمدی نظریهها نقشآفرین است. در سطح دلالتهای روششناختی، در این مدل با تمرکز بر کنش و فاعلیت، تفسیر دینی و معناکاوی، رویکردی کلنگر و نظاممند، فرآیند تحقیق چرخهای و بازتابی با هدف غایی «تولید نظریه دینی سهسطحی» و «تغییر اجتماعی» (معادله تصرف) صورت میپذیرد. درنهایت، از منظر دلالتهای نظاموارهای، تجربه به حلقه واسط نظریه دینی و تحقق اجتماعی-تمدنی تبدیل شده و نقشی کلیدی در نظامسازی علم اجتماعی اسلامی ایفا میکند.
واژههای کلیدی: تجربه، مدل فرهنگستان علوم اسلامی، دلالتهای روشی، دلالتهای روششناختی، دلالتهای نظاموارهای.
فهرست منابع
1. پیروزمند، علیرضا و جهانبخش، عباس (۱۳۹۷). مبانی و روش تحقیق تکاملی در علوم انسانی اسلامی. نظریه. شماره ۳. تهران: آفتاب توسعه.
2. پیروزمند، علیرضا؛ جهانبخش، عباس؛ شیخالعراقینزاده، حسن. (۱۳۷۸). چگونگی پیوند و جریان معارف وحیانی، عقلانی و تجربی در دین. مدل سازمان و برنامه بودجه (جلسه سوم). کد داخلی: ۰۰۱۴۲۴۰۰۳. قم: فرهنگستان علوم اسلامی قم.
3. جهانبخش، عباس؛ و شیخالعراقینزاده، حسن (۱۳۹۶). بازتعریف سازمان تولید علم در ایران براساس نظریه علم دینی فرهنگستان علوم اسلامی. شیراز: مجموعه مقالات همایش ملی چیستی و چگونگی تحول در علوم انسانی اسلامی.
4. حسینی الهاشمی، سیدمنیرالدین (۱۳۷۸). مدل سازمان و برنامه بودجه (جلسه سوم). کد داخلی: ۰۰۱۴۲۴۰۰۳. قم: فرهنگستان علوم اسلامی قم.
5. حسینی الهاشمی، سیدمنیرالدین (۱۳۷۹). جلسه دوم روش تحقیق جدید (متدها). بیجا: بینا.
6. حسنی، سیدحمیدرضا؛ علیپور، مهدی؛ و موحد ابطحی، سیدمحمدتقی (1386). علم دینی دیدگاهها و ملاحظات، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
7. خسروپناه، عبدالحسین (1394). درجستوجوی علوم انسانی اسلامی، ج 1، قم: دفتر نشر معارف.
8. رضوی، سیدمهدی و حسن شیخالعراقینزاده (۱۳۹۸). بررسی خصوصیات متمایزکننده علم اسلامی از علم غربی و تأثیر آن بر ساختار نظریات علمی. مجموعه مقالات چهارمین کنگره بینالمللی علوم انسانی اسلامی. تهران: آفتاب توسعه.
9. شیخالعراقینزاده، حسن و رضوی، سیدمهدی (۱۳۹۶). بررسی خصوصیات متمایزکننده علم اسلامی از علم غربی و تأثیر آن در ساختار نظریات علمی. مجموعه مقالات چهارمین کنگره علوم انسانی اسلامی. ج ۲. تهران: بینا. صص ۸۱-۱۰۵.
10. عبدلی، مرضیه و اعظم برغمدی (1404 الف). بررسی تطبیقی مدل حکمی-اجتهادی و مدل فرهنگستان علوم در روششناسی تولید علوم انسانی اسلامی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. (103)، 7-38 .
11. عبدلی، مرضیه و اعظم برغمدی (1404 ب). تحلیل و ارزیابی مدلشناختی دیدگاه فرهنگستان علوم اسلامی در تولید علوم انسانی اسلامی. فلسفه دین ۲۲(۱)، 32-47.
12. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی (۱۳۹۴). نسبت نظریه فرهنگستان علوم اسلامی درباره علم دینی با واقعگرایی معرفتشناختی. راهبرد فرهنگ. ۸ (۳۲)، 125-146.
13. موحد، مهدی؛ و رضاپور، محمد (1402). بررسی مبنای غربشناختی و جامعهشناختی فرایند تولید علم، در تعیین هویت علم دینی از منظر فرهنگستان علوم اسلامی. نسیم خرد (13)، 45-59.
14. میرباقری، سیدمهدی (۱۳۸۵). گفتوگوی علمی پیرامون مفهوم علم دینی. قم: فجر ولایت.
15. میرباقری، سیدمهدی (۱۳۹۸). حکمت حکومت. ج ۲. قم: انتشارات تمدن نوین اسلامی.
16. میرباقری، سیدمهدی (۱۳۹۰). نظام فکری. چ 5. قم: فجر ولایت.
17. نورافشان، سیدروحالله؛ نمازی، محمود؛ و جعفری، محمد (۱۴۰۲). جهتداری معرفتشناختی و مبانی آن؛ نقد دیدگاه فرهنگستان علوم اسلامی. ذهن. ۲۴ (۹۴)، ۹۶-۱۱۰.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
