دوره 11، شماره 2 - ( 6-1404 )
جلد 11 شماره 2 صفحات 166-125 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Movahed Abtahi M T, Esfandiari S. A Re-evaluation of the God-Oriented Approach to Multidimensional Spiritual Therapy within the Framework of the "Refinement and Completion" of Existing Sciences. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 11 (2) :125-166
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-709-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-709-fa.html
موحد ابطحی سیدمحمدتقی، اسفندیاری شهرزاد. بازخوانی رویکرد خداسو به درمان چندبُعدی معنوی در چهارچوب رویکرد تهذیب و تکمیل علوم موجود. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1404; 11 (2) :125-166
چکیده: (2 مشاهده)
«رویکرد خداسو به درمان چندبُعدی معنوی»، یکی از نظریههای شناختهشده در رواندرمانی اسلامی است که بیشتر در «پژوهشگاه حوزه و دانشگاه» و توسط دکتر «مسعود جانبزرگی» طرح و دنبال شده است. در این مقاله نشان داده میشود که این رویکرد را میتوان مصداقی از تقریر قوی «رویکرد تهذیب و تکمیل علوم انسانی موجود»، بهمنظور دستیابی به «علوم انسانی اسلامی» قلمدد کرد؛ رویکردی که میکوشد در گام اولیه با استنباط مبانی از متون دینی و دستاوردهای اندیشمندان مسلمان، هسته سختی برای برنامه پژوهش علمی انتخاب کند. در گام بعد، برای اینکه از چهارچوب رواندرمانی علمی و جهانی خارج نشود، به اقتضای رهنمودهای سلبی و ایجابیِ متأثر از هسته سختِ برنامه پژوهشی تدارکدیدهشده، هماهنگترین نظریه رواندرمانی موجود با این هسته سخت، انتخاب میگردد. سپس میکوشد نظریه موجود را از صدر تا ذیل در چهارچوب اندیشه دینی خود بازنویسی کند؛ و در پایان مجدداً تلاش میکند با بهرهگیری از متون دینی و دیگر میراث تمدنی خود ازیکسو، و کاربست نظریه بازنویسیشده در مقام عمل ازسویدیگر، آن را تکمیل نماید؛ و بدینطریق بدون خارجشدن از چهارچوب علم رایج و فضای دانشگاهی در عرصه بینالمللی، سهم اندیشه اسلامی را در عرصه علمورزی و عمل در شاخه رواندرمانی به نمایش گذارد.
واژههای کلیدی: علوم انسانی اسلامی، رویکرد تهذیب و تکمیل علوم انسانی، رویکرد استنباطی، رویکرد خداسو به درمان چندبُعدی معنوی.
فهرست منابع
1. * قرآن کریم.
2. امیرخانی، مهناز؛ شیرازی، فائزه و قمی، محسن (1391). نقد و بررسی رویکرد تهذیب و تکمیل علوم موجود، دانشگاه اسلامی، 16(۱) (50).
3. آذربایجانی، مسعود (1400). مراقبت معنوی بیماران. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
4. آذربایجانی، مسعود (1403). سلامت معنوی. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
5. باربور، ایان (1392). دین و علم، ترجمه پیروز فطورنچی. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
6. باقری، خسرو (1382). هویت علم دینی؛ نگاهی معرفتشناختی به نسبت دین با علوم انسانی. چ ۲. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
7. بستان، حسین (1384). گامی بهسوی علم دینی؛ ساختار علم تجربی و امکان علم دینی، ج ۱. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
8. پایا، علی (1386). ملاحظاتی نقادانه درباره دو مفهوم علم دینی و علم بومی. حکمت و فلسفه، 3(10-11).
9. پناهی، علیاحمد (1402). روانشناسی تبلیغ دینی با رویکرد اسلامی. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
10. پناهی، علیاحمد (1402). سبک فرزندپروری با رویکرد اسلامی. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
11. جانبزرگی، مسعود (1377). بررسی اثربخشی رواندرمانگری با و بدون جهتگیری مذهبی اسلامی بر اضطراب و تنیدگی. نشریه روانشناسی، ۲(۸).
12. جانبزرگی، مسعود (1403). درمانهای شناختی-رفتاری نوین موج دوم و سوم، نقد و مطابقتهای فرهنگی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
13. جانبزرگی، مسعود (1394). اصول رواندرمانگری چندبُعدی معنوی. پژوهشنامه روانشناسی اسلامی، (1)، ص 9-45.
14. جانبزرگی، مسعود (۱۴۰۰). جزوه منتشرنشده کرسی نظریهپردازی، ارائهشده در تاریخ 28/10/1400.
15. جانبزرگی، مسعود؛ و انصاری، حسن (1404). آسیبشناسی روانی با ملاحظات فرهنگی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
16. جانبزرگی، مسعود؛ و غروی، سیدمحمد (1395)، نظریههای نوین رواندرمانگری و مشاوره. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
17. جانبزرگی، مسعود؛ و نوری، ناهید (1393). شیوههای درمانگری اضطراب و تنیدگی. چ ۳. تهران: انتشارات سمت.
18. جانبزرگی، مسعود؛ و نوری، ناهید (1394). نظریههای بنیادین رواندرمانگری و مشاوره (اصول، فنون و مطابقتهای فرهنگی). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
19. جانبزرگی، مسعود (1378). بررسی اثربخشی رواندرمانگری کوتاهمدت (آموزش مهارگری) با و بدون جهتگیری مذهبی (اسلامی) بر مهار اضطراب و تنیدگی. رسالهٔ دکترا، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
20. جانبزرگی، مسعود (1395 الف). درمان چندبُعدی معنوی: امکان تبیین پدیدههای روانی (سلامتی و اختلال) با سازههای معنوی شخصیت براساس منابع دینی. روانشناسی بالینی و شخصیت (دانشور رفتار)، ۱۴(۲)، پیاپی 27، 189-173.
21. جانبزرگی، مسعود (1395 ب). رواندرمانگری چندبعدی معنوی: فعالسازی عمل معنوی و اثربخشی آن بر مشکلات روانشناختی مراجعان مضطرب. پژوهشنامه روانشناسی اسلامی. 3(2)، 8-29.
22. جانبزرگی، مسعود (1398). درمان چندبُعدی معنوی؛ یک رویکرد خداسو برای مشاوره و رواندرمانگری. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
23. جانبزرگی، مسعود؛ و غروی، سیدمحمد (1395). اصول رواندرمانگری و مشاوره با رویکرد اسلامی. انتشارات سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
24. جانبزرگی، مسعود؛ و داستانی، محبوبه (1393). مروری بر وضعیت تجربی رواندرمانگریها در ایران. مطالعات اسلام و روانشناسی، 8(15)، 145-190.
25. جوادی آملی، عبدالله (1383). صورت و سیرت انسان در قرآن کریم. قم: مرکز نشر اسراء.
26. حسنی، سیدحمیدرضا و مهدی علیپور (1390). علم دینی، دیدگاهها و ملاحظات. چ ۵، ویراست دوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
27. حسینی سمنانی، صدیقه (1403). بررسی اثربخشی درمان چندبُعدی معنوی بر اختلال شخصیت خودشیفته. رساله دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی.
28. خسروپناه، عبدالحسین و همکاران (1393). در جستوجوی علوم انسانی اسلامی. قم: نشر معارف.
29. خوشنویس، یاسر (1388). دینیگرایی در علم یک وظیفه معرفتی. روششناسی علوم انسانی، (59).
30. داستانی، محبوبه؛ جانبزرگی، مسعود؛ و روشن، رسول (1396). اثر درمان چندبُعدی بر افسردگی. رساله دکتری روانشناسی بالینی. دانشگاه شاهد.
31. دورکیم، امیل (1387). قواعد روش جامعهشناسی. ترجمه علیمحمد کاردان، چ 8، تهران: دانشگاه تهران.
32. سوزنچی، حسین (1388). معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
33. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1381). انسان از آغاز تا انجام. ترجمه: محمدصادق لاریجانی. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
34. طباطبایی، سید محمد حسین(1374)، المیزان، ترجمه جمعی از مترجمان، ایران، قم، دفتر انتشارات اسلامی نوبت چاپ 5.
35. عطاس، سیدمحمدنقیب (1374). درآمدی بر جهانشناسی اسلامی. ترجمه زیرنظر مهدی محقق. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
36. غنوی، فاطمه (1403). مفهومپردازی درمان اضطراب مرگ در منابع اسلامی و تدوین الگوی مداخلهای منطبق با درمان چندبُعدی معنوی و تأثیر آن بر زنان مبتلا به اضطراب مرگ: مطالعه موردی. رساله دکتری روانشناسی. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
37. فرجی، فرحناز؛ نوحی، شهناز؛ پیاده کوهسار، ابوالقاسم؛ و جانبزرگی، مسعود (1400). اثربخشی درمان چندبعدی معنوی خداسو (فعالسازی شناختی و ادراک از مبدأ) بر مؤلفههای روانی-معنوی کارکنان هلالاحمر دارای نشانههای اختلال تنیدگی پساز سانحه. پایان نامه دوره دکتری، دانشگاه آزاد شاهرود.
38. کافی، مجید (1395). فلسفه علم و علم دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
39. کاویانی، محمد (1398). روانشناسی در قرآن، بنیانها و کاربردها. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
40. کاویانی، محمد (1404). روشهای متنپژوهی در روانشناسی اسلامی (قرآن بنیان). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
41. کاویانی، محمد (1402). مروری بر واژههای روانشناختی قرآن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
42. گلشنی، مهدی (1385). تحلیلی از دیدگاههای فلسفی فیزیکدانان معاصر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
43. مصباح یزدی، محمدتقی (1391). جلسه سوم نشست علم دینی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). https://mesbahyazdi.ir/node/3711
44. ملکیان، مصطفی (1389). پیشفرضهای بازسازی اسلامی علوم انسانی، در مجموعه مقالات علم دینی، دیدگاهها و ملاحظات، ص 303-323.
45. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی (1399). طبقهبندی جامع نظریههای علم دینی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، (83).
46. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی (1402). درآمدی بر ایده علوم انسانی اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
47. میرباقری، سیدمحمدمهدی (1391). «جریانشناسی تولید علوم انسانی اسلامی». مجموعه مقالات تحول در علوم انسانی. قم: کتاب فردا.
48. نصر، سیدحسین (1385). معرفت و معنویت. ترجمه انشاءالله رحمتی. تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
49. نصر، سیدحسین (1379). نیاز به علم مقدس. ترجمه حسن میانداری. قم: طه.
50. Al-Faruqi, Ismail (1987). Islam, Source and Purpose of Knowledge, Herndon: IIIT.
51. Janbozorgi, M. (1999). Effectiveness of psychological therapy with and without the Islamic religious orientation. Journal of Psychology, 2 (8), 368-43.
52. Janbozorgi, M. (2007(. Religious orientation and mental health, Research in Medicine, 31 (4), 345-350
53. Janbozorgi, M. (2022). God-Oriented Spiritual Psychotherapy: A multidimensional approach (Protocol Validation). Clinical Psychology Studies, 13(49), 37-54. doi: 10.22054/jcps.2023.71975.2886
54. Hamid Rafiei-Honar, Masood Azarbayejani, Masood Janbozorgi(2026) Clinical Applications of Islamic Psychology from an Iranian Perspective: An Operational Introduction to the Release Disclosure Protocol in Islamic Spiritual Family Therapy, Journal of Psychology and Religious Spirituality. 2026. Spring 1(1), 95-117; DOI:10.30471/MSSH.2025.10907.2635.
55. Lazarus, A. A. (2008). Multimodal therapy, In: R. J. Corsini
56. D. Wedding (Eds.). Current Psychotherapies, 8 th Ed., Belmont, CA: Brooks/Cole-Thompson Learning, pp. 368-401. Pargament, K. I. (2007). Spiritually integrated psychotherapy: Understanding and addressing the sacred. The Guilford Press.
57. Richards, P. S.; Bergin, A. E. (1997). A Spiritual strategy for Counseling and Psychotherapy, Washington, DC: American Psychological Association. [DOI:10.1037/10241-000]
58. Richards, P. S.; Bergin, A. E. (2004). A Theistic Spiritual Strategy for Psychotherapy, In: P. S. Richards, & A. E. Bergin (Eds.), Casebook for a Spiritual Strategy in Counseling and Psychotherapy, Washington DC: American Psychological Association, pp. 1-32. [DOI:10.1037/10652-001]
59. Robert, T. E; Kelly, V. A. (2015). Critical Incidents in Integrating Spirituality into Counseling, American Counseling Association. [DOI:10.1002/9781119221661]
60. Koenig, H. G., Pearce, M. J., Nelson, B., Shaw, S. F., Robins, C. J., Daher, N. S., … King, M. B. (2015). Religious vs. conventional cognitive behavioral therapy for major depression in persons with chronic medical illness: a pilot randomized trial. J Nerv Ment Dis, 203(4), 243-251. [DOI:10.1097/NMD.0000000000000273]
61. Miller, I. J. (2003). Incorporating spirituality in counseling and psychotherapy: theory and technique. NewYork:Wiley.
62. Corsini, R. J., & Wedding, D. (Eds.). (2005). Current psychotherapies (7th ed., instr. ed.). Thomson Brooks/Cole Publishing Co.
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
