دوره 11، شماره 1 - ( 3-1404 )
جلد 11 شماره 1 صفحات 225-185 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Tohidinia M, Joodaki R. Analyzing the Role of A priori Foundations in the Formation of Divergence between Demonstrative and Explanatory Paradigms:
A Comparative Study of Religious Studies in the Thoughts of Javadi Amoli and Durkheim. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 11 (1) :185-225
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-584-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-584-fa.html
توحیدی نیا محمدمحسن، جودکی راضیه. واکاوی نقش مبانی پیشینی در شکلگیری واگرایی میان پارادایمهای برهانی و تبیینی: مطالعه تطبیقی دینپژوهی در آرای جوادی آملی و دورکیم. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1404; 11 (1) :185-225
چکیده: (9 مشاهده)
این پژوهش به بررسی تطبیقی و انتقادی نسبت میان دو رویکرد مهم در مطالعه دین، یعنی روش «برهانی» با تأکید بر آرای آیتالله جوادی آملی و روش «تبیینی» با محوریت دیدگاههای امیل دورکیم میپردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که اختلاف میان نظریههای دین غالباً نه از دادههای تجربی، بلکه از مبانی پیشینی و اصول پارادایمیک آنها ناشی میشود. ازاینرو، پژوهش حاضر میکوشد بنیانهای مفهومیای را واکاوی کند که به واگرایی این دو رویکرد در فهم و صورتبندی پدیده دین انجامیده است. این مطالعه با رویکردی کیفی و با بهرهگیری از روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، در قالب تحلیلی فراروششناختی سامان یافته و دادههای آن ازطریق منابع کتابخانهای و آثار دستاول استخراج شده است. تحلیلها براساس سه شاخص بنیادین هستیشناسی، انسانشناسی و معرفتشناسی انجام گرفته است. یافتهها نشان میدهد که پارادایم برهانی دین را حقیقتی عینی و متافیزیکی مبتنی بر اصالت وجود تلقی میکند، درحالیکه پارادایم تبیینی آن را به سطح واقعیت اجتماعی و بازنماییهای جمعی فرو میکاهد. این تفاوت مبنایی موجب میشود هر پارادایم پیشاپیش حدود و نحوه شناخت دین را در چهارچوب مفروضات نظری خود تعیین کند. بررسی انتقادی این وضعیت نشان میدهد که تثبیت مرزهای سخت میان این دو رویکرد میتواند به تقلیلگرایی و نوعی امپریالیسم روششناختی بینجامد. برایناساس، پژوهش حاضر پیشنهاد میکند که بهجای طرد متقابل این پارادایمها، چهارچوبی فراروششناختی اتخاذ شود که در آن روش برهانی در تبیین حقیقت دین و روش تبیینی در تحلیل ابعاد اجتماعی و تاریخی آن بهصورت مکمل بهکار گرفته شوند.
واژههای کلیدی: پارادایم برهانی، پارادایم تبیینی، دینپژوهی، جوادی آملی، امیل دورکیم، مبانی هستیشناختی، انسانشناختی و معرفتشناختی، تحلیل فراروششناختی.
فهرست منابع
1. قرآن کریم.
2. ابنسینا (۱۹۵۶). الشفاء (المنطق)، کتاب البرهان، تحقیق ابوالوفا تفتازانی. قاهره: المطبعة الامیریة.
3. ابنسینا (۱۹۶۰). الإشارات و التنبیهات (با شرح خواجه نصیرالدین طوسی)، تحقیق سلیمان دنیا، قاهره: دارالمعارف.
4. بنتون، تد و کرایب، یان. (۱۳۸۴). فلسفه علوم اجتماعی: بنیادهای فلسفی تفکر اجتماعی. ترجمه شهناز مسمیپرست و محمود متحد. تهران: نشر آگه.
5. پارسانیا، حمید. (1395). روششناسی انتقادی حکمت صدرایی. قم: کتاب فردا.
6. جوادی آملی، عبدالله. (1381). تفسیر موضوعی قرآن کریم، جلد 14 (صورت و سیرت انسان در قرآن).قم: مرکز نشر أسراء.
7. جوادی آملی، عبدالله. (1384 الف). تسنیم، قم: مرکز نشر أسراء.
8. جوادی آملی، عبدالله. (1384 ب). تفسیر موضوعی قرآن کریم، جلد 12 (فطرت در قرآن). قم: مرکز نشر أسراء.
9. جوادی آملی، عبدالله. (1384 ج). تفسیر موضوعی قرآن کریم، جلد 13 (معرفتشناسی در قرآن)، قم: مرکز نشر أسراء.
10. جوادی آملی، عبدالله. (1387). دینشناسی، قم: مرکز نشر أسراء.
11. جوادی آملی، عبدالله. (1388). ادب فنای مقربان، قم: مرکز نشر أسراء.
12. جوادی آملی، عبدالله. (1389 الف). انتظار بشر از دین، قم: مرکز نشر أسراء.
13. جوادی آملی، عبدالله. (1389 ب). تفسیر موضوعی قرآن کریم، جلد 17 (جامعه در قرآن)، قم: مرکز نشر أسراء.
14. جوادی آملی، عبدالله، (1400)، منزلت عقل در هندسه معرفتی دینی، قم: مرکز نشر أسراء.
15. جوادی آملی، عبدالله. (1401 الف). شریعت در آینه معرفت، قم: مرکز نشر أسراء.
16. جوادی آملی، عبدالله. (1401 ب). علم دینی. تهران: دانشگاه تهران.
17. جوادی آملی، عبدالله. (1401 ج). تبیین براهین اثبات خدا تعالی شأنه، قم: مرکز نشر أسراء.
18. فارابی، ابونصر (۱۹۸۷). المنطقیات عند الفارابی (کتاب البرهان)، تحقیق ماجد فخری، بیروت: دارالمشرق.
19. لیتل، دانیل. (1380). تبیین در علوم اجتماعی. ترجمه عبدالکریم سروش. تهران: صراط.
20. واخ، یوخیم. (1376). روش مطالعه در جامعهشناسی دین. ترجمه سیدمحمد ثقفی. تهران: معرفت.
21. همیلتون، ملکم. (1377). جامعهشناسی دین. مترجم محسن ثلاثی. تهران: تبیان.
22. Aristotle. (1989). Prior Analytics, translation by Robin Smith, Hackett Publishing.
23. Alston, W. P. (1991). Perceiving God: The Epistemology of Religious Experience. Cornell University Press.
24. Barbour, I. G. (1974). Myths, Models, and Paradigms: A Comparative Study in Science and Religion. Harper & Row.
25. Carter, S., & New, C. (Eds.). (2004).Making Realism Work: Realist Social Theory and Empirical Research. Routledge.
26. Comte, A. (1853). The positive philosophy of Auguste Comte (H. Martineau, Trans.). John Chapman.
27. Crotty, M. (1998). The Foundations of Social Research: Meaning and Perspective in the Research Process. Sage Publications.
28. Descartes, R. (1985). The Philosophical Writings of Descartes.Cambridge University Press edition translated by Cottingham, Stoothoff, and Murdoch. [DOI:10.1017/CBO9780511805042]
29. Descartes, R. (1641/1996). Meditations on First Philosophy. Cambridge University Press. [DOI:10.1017/CBO9780511805028]
30. Dilthey, W. (1911). The Types of Worldviews and Their Formation in Metaphysical Systems. In Selected Writings.
31. Durkheim, É. (1913-1914). Pragmatism and Sociology.Lectures delivered 1913-1914; published posthumously.
32. Durkheim, É. (1914). The Dualism of Human Nature and Its Social Conditions.
33. Durkheim, É. (1982). The Rules of Sociological Method (W. D. Halls, Trans.). Free Press. [DOI:10.1007/978-1-349-16939-9]
34. Durkheim, É. (1995). The Elementary Forms of Religious Life (K. E. Fields, Trans.). Free Press.
35. Durkheim, É., & Mauss, M. (1903). Primitive Classification.
36. Hick, J. (1989). An Interpretation of Religion: Human Responses to the Transcendent. Yale University Press.
37. Kant, I. (1781/1998). Critique of Pure Reason. Cambridge University Press. [DOI:10.1017/CBO9780511804649]
38. Locke, J. (1689/1975). An Essay Concerning Human Understanding. Oxford University Press. [DOI:10.1093/oseo/instance.00018020]
39. Mauss, M. (1938). "Une catégorie de l'esprit humain: la notion de personne, celle de 'moi'". Journal of Psychology, 35, 1-25. [DOI:10.2307/2844128]
40. Müller, F. M. (1873). Introduction to the Science of Religion.
41. Ritzer, G. (1991). Metatheorizing in Sociology. Lexington
42. Scheler, M. (1928). Die Stellung des Menschen im Kosmos. Francke.
43. Tylor, E. B. (1871). Primitive Culture: Researches into the Development of Mythology, Philosophy, Religion, Art, and Custom. J. Murray.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
