دوره 10، شماره 4 - ( 12-1403 )
جلد 10 شماره 4 صفحات 156-123 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Shojaei M, Jafaritaray Dehaqani M, Lotfi J. The Role of Consensus in Religious Interpretation and Its Functions in Contemporary. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 10 (4) :123-156
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-606-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-606-fa.html
شجاعی مهرزاد، جعفرطیاری دهاقانی مصطفی، لطفی جواد. بررسی نقش اجماع در تفسیر دینی و کارکردهای آن در علوم انسانی معاصر. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1403; 10 (4) :123-156
دانشگاه ادیان و مذاهب
چکیده: (53 مشاهده)
مسئله «اجماع» بهعنوان یکی از منابع بنیادین تفسیر دینی، در سنت اسلامی همواره نقشی تعیینکننده در تولید معنا، مشروعیتبخشی هنجارها و ساماندهی نظم اجتماعی داشته است؛ بااینحال، در بستر علوم انسانی معاصر، گسترش کثرتگرایی معرفتی، تنوع قرائتهای دینی، تحولات فناوری و دگرگونی ساختارهای قدرت، کارآمدی و اعتبار اجماع را با پرسشهای جدی مواجه ساخته است. چالش اصلی آن است که اجماع، با وجود جایگاه تاریخی خود، چگونه میتواند در مواجهه با مسائل نوپدید حقوقی، اجتماعی و سیاستگذاری، همچنان نقشی معتبر و حلمسئلهمحور ایفا کند و از فروکاست به توافقی صوری یا ابزاری برای حذف تکثر جلوگیری نماید. این مقاله با رویکرد تحلیلی-تطبیقی و با بهرهگیری از الگوی تطبیق مفهومی در مطالعات علوم اسلامی، برپایه مطالعات کتابخانهای و ارجاع به متون اصلی مکاتب امامیه و اهل سنت، میکوشد ضمن آسیبشناسی مبانی و کارکردهای اجماع، ظرفیتها و موانع پویاسازی آن را در گفتمان علوم انسانی معاصر بررسی نماید. در این مسیر، ابتدا با بازخوانی مبانی معرفتشناختی اجماع در دو مکتب، تفاوتها و پیامدهای آنها برای امکان تحقق اجماع در شرایط معاصر تبیین میشود؛ سپس، با تحلیل گفتمانی و نهادی، نقش ساختارهای قدرت، رسانه و عقلانیت جمعی در شکلگیری یا تضعیف اجماع واکاوی میگردد. در گام بعد، کارآمدی اجماع براساس شاخصهایی چون سرعت تصمیمگیری، کاهش تعارض، افزایش اعتماد عمومی و قابلیت انطباق با مسائل نوپدید، در حوزههایی مانند حقوق معاصر و سیاستگذاری اجتماعی ارزیابی میشود. یافتههای پژوهش نشان میدهد اجماع تنها درصورتی میتواند در علوم انسانی معاصر نقشآفرین باشد که بهمثابه فرآیندی پویا، نقدپذیر و نهادیشده فهم شود؛ فرآیندی که عقلانیت انتقادی و مشارکت نخبگانی را با میراث دینی پیوند میزند و امکان تولید معرفت و سیاست پایدار را فراهم میسازد.
فهرست منابع
1. ابنمنظور، محمدبنمکرم. 1414 ق. لسان العرب. ج 2، بیروت: دار صادر.
2. عبدلی، مرضیه. 1404. مبانی انسانشناسی علوم انسانی در اسلام و غرب. قم: نشر بوستان کتاب، چاپ اول.
3. ابنابیالحدید، عبدالحمید. 1404 ق. شرح نهجالبلاغه. ج 20، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
4. افشار، بهروز. 1397. بررسی حقوقی روابط اسلام با دیگر مکاتب بشری. تهران: نشر بازاندیشی، چاپ اول.
5. آمدی، علیبنمحمد. 1402 ق. الأحکام فی أصول الأحکام. ج 1، بیروت: دارالکتب العلمیة.
6. بخاری، محمدبناسماعیل. 1410/1418 ق. صحیح البخاری. ج 3 و ج 11، بیروت: دار ابن کثیر.
7. ترابی، یوسف. 1399. اجماع نظر نخبگان سیاسی و توسعه در جمهوری اسلامی ایران. چ ۱. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
8. جعفریان، رسول. 1395 ش. تاریخ علم کلام در جهان اسلام. ج 2، تهران: نشر علم.
9. جناتی شاهرودی، عبدالحسین. 1367 ش. اجماع در تفسیر و اصول فقه امامیه. تهران: انتشارات علمی.
10. حسینی طهرانی، سیدمحمدحسین. 1399. اجماع از منظر نقد و نظر. چ ۱. ناشر: نشر مکتب وحی.
11. داوری، رضا. 1401. علوم انسانی و برنامهریزی توسعه. تهران: نقد فرهنگ.
12. دهلوی، شاه ولیالله. بیتا. حجةالله البالغة. بیروت: دارالقلم.
13. روحانی، مؤمن. 1370 ش. مبانی استنباط فقه امامیه. قم: انتشارات بوستان کتاب.
14. زرشناس، شهریار. 1403. کاوشی در چیستی علوم انسانی مدرن. تهران: کانون اندیشه جوان.
15. زمخشری، محمودبنعمر. 1407 ق. الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. ج 1، بیروت: دارالکتب العلمیة.
16. سبحانی، جعفر. بیتا. اسلامپدیا، ج 2 و ج 4، (چاپهای متعدّد)، بیجا: بینا.
17. سبکی، تاجالدین عبدالوهاب. 1419 ق. طبقات الشافعیه الکبری. ج 6، بیروت: دارالکتب العلمیة.
18. شوشتری، سیدعبدالحسین. 1392 ش. درآمدی بر اندیشه کلامی شیعه. تهران: انتشارات حکمت.
19. طباطبایی، سیدمحمدحسین. 1390 ق. المیزان فی تفسیر القرآن. ج 4 و ج 12، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
20. طوسی، محمدبنحسن (شیخ طوسی). 1382 ش/1413 ق. التهذیب الأحکام، ج 1 و ج 4، تهران/بیروت: دارالکتب الإسلامیة.
21. فخر رازی، محمدبنعمر. 1420 ق. التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). ج 3 و ج 8، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
22. قاری، محمد عبدالقادر. 1415 ق. شرح الشفاء للقاضی عیاض. ج 1، قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
23. قاضی عبدالجبار، احمد. 1965 م. المغنی فی أبواب التوحید والعدل. ج 15 و ج 17، بیروت: دارالفکر المعاصر.
24. قرباننیا، ناصر. 1392. تأمل در فقه، تحول در حقوق. تهران: نشر میزان.
25. مجلسی، محمدباقر. 1404 ق. بحارالأنوار. ج 29، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
26. مفید، محمدبنمحمد. 1413 ق. أوائل المقالات. بیروت: دارالمفید.
27. نسفی، نجمالدین عمر. 1416 ق. العقائد النسفیة مع شرح التفتازانی. ج 1، بیروت: دارالکتب العلمیة.
28. نووی، یحییبنشرف. 1407 ق. شرح صحیح مسلم. ج 10، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
29. Abou El Fadl, Khaled. 2001. Speaking in God's Name: Islamic Law, Authority and Women. Oxford: Oneworld Publications.
30. Asad, Talal. 1993. Genealogies of Religion: Discipline and Reasons of Power in Christianity and Islam. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
31. Gadamer, Hans-Georg. 1989. Truth and Method. Trans. Joel Weinsheimer and Donald G. Marshall. New York: Continuum.
32. Habermas, Jürgen. 1984. The Theory of Communicative Action, Volume I: Reason and the Rationalization of Society. Trans. Thomas McCarthy. Boston: Beacon Press.
33. Rorty, Richard. 1979. Philosophy and the Mirror of Nature. Princeton: Princeton University Press.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
