Volume 10, Issue 4 (2-2025)
فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025, 10(4): 122-122 |
Back to browse issues page
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Shojaei M, Jafaritaray Dehaqani M, Lotfi J. The Role of Consensus in Religious Interpretation and Its Functions in Contemporary. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 10 (4) :122-122
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-606-en.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-606-en.html
Abstract: (54 Views)
The concept of consensus (ijmāʿ) has historically played a decisive role in Islamic tradition as a foundational source of religious interpretation, norm legitimation, and the organization of social order. However, within the context of contemporary human sciences, the expansion of epistemic pluralism, the diversification of religious interpretations, technological transformations, and shifts in power structures have raised serious questions regarding the validity and effectiveness of consensus. The central challenge addressed in this study is how consensus, despite its historical authority, can continue to function as a credible and problem‑solving mechanism in response to emerging legal, social, and policy‑related issues, while avoiding reduction to a merely formal agreement or an instrument for suppressing pluralism. This article adopts an analytical–comparative approach and employs a conceptual mapping model in Islamic studies, drawing on library‑based research and primary sources from both Imāmī Shīʿa and Sunnī traditions. It seeks to critically examine the theoretical foundations and practical functions of consensus, as well as the opportunities and constraints involved in its revitalization within contemporary human sciences. The analysis proceeds in three stages. First, it revisits the epistemological foundations of consensus in the two traditions and clarifies their implications for the feasibility of consensus under contemporary conditions. Second, through discursive and institutional analysis, it investigates the role of power structures, media, and collective rationality in shaping or undermining consensus. Third, the effectiveness of consensus is assessed using operational indicators such as decision‑making efficiency, conflict reduction, public trust, and adaptability to emerging issues, with particular reference to fields such as contemporary law and social policymaking. The findings demonstrate that consensus can contribute meaningfully to contemporary human sciences only if it is understood as a dynamic, critique‑responsive, and institutionally grounded process—one that integrates critical rationality and elite participation with the normative resources of the Islamic tradition, thereby enabling the production of sustainable knowledge and policy.
Keywords: Consensus, religious authority, Imamiyyah and Sunni, contemporary humanities, epistemic reconsideration.
References
1. ابنمنظور، محمدبنمکرم. 1414 ق. لسان العرب. ج 2، بیروت: دار صادر.
2. عبدلی، مرضیه. 1404. مبانی انسانشناسی علوم انسانی در اسلام و غرب. قم: نشر بوستان کتاب، چاپ اول.
3. ابنابیالحدید، عبدالحمید. 1404 ق. شرح نهجالبلاغه. ج 20، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
4. افشار، بهروز. 1397. بررسی حقوقی روابط اسلام با دیگر مکاتب بشری. تهران: نشر بازاندیشی، چاپ اول.
5. آمدی، علیبنمحمد. 1402 ق. الأحکام فی أصول الأحکام. ج 1، بیروت: دارالکتب العلمیة.
6. بخاری، محمدبناسماعیل. 1410/1418 ق. صحیح البخاری. ج 3 و ج 11، بیروت: دار ابن کثیر.
7. ترابی، یوسف. 1399. اجماع نظر نخبگان سیاسی و توسعه در جمهوری اسلامی ایران. چ ۱. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
8. جعفریان، رسول. 1395 ش. تاریخ علم کلام در جهان اسلام. ج 2، تهران: نشر علم.
9. جناتی شاهرودی، عبدالحسین. 1367 ش. اجماع در تفسیر و اصول فقه امامیه. تهران: انتشارات علمی.
10. حسینی طهرانی، سیدمحمدحسین. 1399. اجماع از منظر نقد و نظر. چ ۱. ناشر: نشر مکتب وحی.
11. داوری، رضا. 1401. علوم انسانی و برنامهریزی توسعه. تهران: نقد فرهنگ.
12. دهلوی، شاه ولیالله. بیتا. حجةالله البالغة. بیروت: دارالقلم.
13. روحانی، مؤمن. 1370 ش. مبانی استنباط فقه امامیه. قم: انتشارات بوستان کتاب.
14. زرشناس، شهریار. 1403. کاوشی در چیستی علوم انسانی مدرن. تهران: کانون اندیشه جوان.
15. زمخشری، محمودبنعمر. 1407 ق. الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. ج 1، بیروت: دارالکتب العلمیة.
16. سبحانی، جعفر. بیتا. اسلامپدیا، ج 2 و ج 4، (چاپهای متعدّد)، بیجا: بینا.
17. سبکی، تاجالدین عبدالوهاب. 1419 ق. طبقات الشافعیه الکبری. ج 6، بیروت: دارالکتب العلمیة.
18. شوشتری، سیدعبدالحسین. 1392 ش. درآمدی بر اندیشه کلامی شیعه. تهران: انتشارات حکمت.
19. طباطبایی، سیدمحمدحسین. 1390 ق. المیزان فی تفسیر القرآن. ج 4 و ج 12، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
20. طوسی، محمدبنحسن (شیخ طوسی). 1382 ش/1413 ق. التهذیب الأحکام، ج 1 و ج 4، تهران/بیروت: دارالکتب الإسلامیة.
21. فخر رازی، محمدبنعمر. 1420 ق. التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). ج 3 و ج 8، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
22. قاری، محمد عبدالقادر. 1415 ق. شرح الشفاء للقاضی عیاض. ج 1، قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
23. قاضی عبدالجبار، احمد. 1965 م. المغنی فی أبواب التوحید والعدل. ج 15 و ج 17، بیروت: دارالفکر المعاصر.
24. قرباننیا، ناصر. 1392. تأمل در فقه، تحول در حقوق. تهران: نشر میزان.
25. مجلسی، محمدباقر. 1404 ق. بحارالأنوار. ج 29، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
26. مفید، محمدبنمحمد. 1413 ق. أوائل المقالات. بیروت: دارالمفید.
27. نسفی، نجمالدین عمر. 1416 ق. العقائد النسفیة مع شرح التفتازانی. ج 1، بیروت: دارالکتب العلمیة.
28. نووی، یحییبنشرف. 1407 ق. شرح صحیح مسلم. ج 10، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
29. Abou El Fadl, Khaled. 2001. Speaking in God's Name: Islamic Law, Authority and Women. Oxford: Oneworld Publications.
30. Asad, Talal. 1993. Genealogies of Religion: Discipline and Reasons of Power in Christianity and Islam. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
31. Gadamer, Hans-Georg. 1989. Truth and Method. Trans. Joel Weinsheimer and Donald G. Marshall. New York: Continuum.
32. Habermas, Jürgen. 1984. The Theory of Communicative Action, Volume I: Reason and the Rationalization of Society. Trans. Thomas McCarthy. Boston: Beacon Press.
33. Rorty, Richard. 1979. Philosophy and the Mirror of Nature. Princeton: Princeton University Press.
Send email to the article author
| Rights and permissions | |
 |
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. |
