دوره 11، شماره 2 - ( 6-1404 )
جلد 11 شماره 2 صفحات 46-11 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Kimiyaei Devin E, Arshadi V. Prioritizing the Approaches to the Production of Islamic Humanities Using the Analytic Hierarchy Process (AHP); A Study of the Missing Links and Challenges of the Value Chain. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 11 (2) :11-46
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-685-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-685-fa.html
کیمیایی دوین ابراهیم، ارشدی وحید. اولویتبندی رویکردهای تولید علوم انسانی اسلامی
با تکنیک تحلیل سلسلهمراتبی (AHP)؛
مطالعه حلقههای مفقوده و چالشهای زنجیره ارزش. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1404; 11 (2) :11-46
پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده: (33 مشاهده)
علوم انسانی رایج در غرب، علیرغم تنوع مکاتب معرفتشناختی، عمدتاً بر مبانی اومانیستی استوارند و منابع معرفتی فراتجربی را در فرآیند تولید علم کنار نهادهاند. این ویژگی موجب ناکارآمدی نسبی آن علوم در پاسخگویی به نیازهای معنوی، هویتی و ارزشی جوامع اسلامی شده است. درمقابل، اندیشه تولید «علوم انسانی اسلامی» با هدف تأسیس دانشی مبتنی بر وحی، عقل، شهود و تجربه، از دههها پیش در میان اندیشمندان مسلمان مطرح شده و نهادهای علمی متعددی در کشورهایی همچون ایران به آن اختصاص داده شدهاند. بااینحال، این جریان فکری با چالشهای ساختاری و معرفتیای مواجه است که ناشی از وجود حلقههای مفقوده در زنجیره ارزش تولید علم میباشند. زنجیره ارزش تولید علوم انسانی اسلامی، فرآیندی نظاممند از تدوین مبانی نظری تا استنباط نظریه، بازتعریف مفاهیم، طراحی راهکارهای کاربردی و نهادینهسازی است که در صورت وجود حلقههای مفقوده میان مراحل آن، خروجی نهایی کارآمدی حاصل نخواهد شد. سؤال اصلی پژوهش این است که این حلقههای مفقوده کدامند و از میان چهار رویکرد اصلی تولید علوم انسانی اسلامی (تأسیسی، ترمیمی-تکمیلی، تهذیبی و توصیهای) کدامیک در رفع هریک از این حلقهها کارآمدتر است؟ برای پاسخ، پژوهش حاضر با روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) و با استفاده از پرسشنامه مقایسات زوجی در اختیار خبرگان انجام شد. ده معیار (حلقه مفقوده) از ادبیات استخراج و دادهها تحلیل شد. یافتهها نشان داد که «ارتباط بین نظریه و عمل» با وزن 0.15 مهمترین حلقه مفقوده است و پسازآن بهترتیب «عدم تبیین دقیق تأثیر بنیانها بر نظریات» (0.13)، «ضعف روششناسی» (0.12) و «ضعف نقد و بازنگری» (0.12) قرار دارند. همچنین از نظر خبرگان، رویکرد ترمیمی-تکمیلی با امتیاز نهایی 0.32 بالاترین کارایی را در مواجهه با مجموعه حلقهها دارد و رویکردهای تأسیسی (0.31)، تهذیبی (0.22) و توصیهای (0.16) در رتبههای بعدی هستند. نتیجه آنکه سیاستگذاری برای تکمیل زنجیره ارزش علوم انسانی اسلامی باید بر پیوند نظریه و عمل متمرکز شود و راهبرد بهینه، تلفیقی از رویکرد ترمیمی در عرصه اجرا و رویکرد تأسیسی در بنیانهای نظری است.
فهرست منابع
1. ایمان، م. ت. و کلاته ساداتی، ا. (۱۴۰۲). روششناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان: مدلی روششناختی از علم اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
2. پارسانیا، حمید (۱۳۸۸). روششناسی علوم انسانی اسلامی. قم: دفتر نشر معارف (نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاهها).
3. تقوی، سیدمحمدرضا (۱۳۹۸). تبیین سه مؤلفه از الگوی روششناختی علوم انسانی اسلامی. فصلنامه قبسات،۲۴(۹۱)، ۱۹۹-۱۶۹.
4. توفیقی، جعفر (۱۳۸۷). میانرشتهایها: مفاهیم، رویکردها، دیرینهشناسی و گونهشناسی. فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، ۱ (۱)، ۱۷-۱.
5. جوارشکیان، عباس (۱۳۴۴). مبانی نظری روشهای تحقیق در علوم انسانی. درسهایی از مکتب اسلام، ۶(۱۰).
6. حسنی، سیدحمیدرضا و علیپور، مهدی (۱۳۹۰). پارادایم اجتهادی دانش دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
7. حسینی، س. ح. و محیطی اردکان، م. (۱۴۰۰). بررسی چالشهای روششناختی «امکان علوم انسانی اسلامی» براساس دیدگاههای آیتالله مصباح یزدی. عیار پژوهش در علوم انسانی، ۱۲ (۲).
8. خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۹۵). در جستجوی علوم انسانی اسلامی (جلد اول). قم: نشر معارف.
9. خورشیدی، س. (۱۳۹۰). بایستههای رسانههای ارتباط جمعی در مسیر تولید علوم انسانی اسلامی. معرفت فرهنگی اجتماعی، ۲ (۳)، ۵-۳۲.
10. رمضانی، م. ع. و حمانی، ک. (۱۳۹۳). مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ۱۸ (۱)، ۵-۲۰.
11. سبحانی، حسن (۱۴۰۰). ابهامزدایی از اقتصاد اسلامی. تهران: انتشارات سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
12. شیرزاد، علیرضا و الهامی، علی (۱۴۰۰). بایستههای تحقق علوم انسانی متناسب با تمدن نوین اسلامی. تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، ۱۲ (۴۲)، ۳۳-۵۲.
13. عباسزاده، مهدی و غفاری، ابوالحسن (۱۴۰۱). علوم انسانی و مبانی معرفتشناختی آن در رویکرد اسلامی. پژوهشهای معرفتشناختی، ۲۳ (۱۱)، ۴۵-۶۷.
14. کربلایی پازوکی، علی و میرهادی تفرشی، محمدرضا. (۱۳۹۶). چیستی علوم اسلامی و رابطهٔ آن با علوم انسانی از منظر شهید مطهری. فصلنامه مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ۲۱(۱) (پیاپی ۷۰)، بهار ۱۳۹۶.
15. کمانی نجفآبادی، مهدی (۱۴۰۲). روشهای نظریهپردازی براساس متون دینی در مطالعات علوم انسانی (مرور بازهٔ ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰ ش). تحقیقات بنیادین علوم انسانی، ۹(۱) (پیاپی ۳۰)، ۹۹-۱۴۴.
16. گرائی، عباس، و مصباح، علی (۱۴۰۱). الگوبرداری از تأسیس فلسفه اسلامی برای تأسیس علوم انسانی اسلامی مقدمهساز تمدن نوین اسلامی. مطالعات میانرشتهای تمدنی انقلاب اسلامی، ۱(۱)، ۸۵-۱۱۴.
17. مظفرپور، مختار و زیباکلام، صادق (۱۳۹۵). علوم انسانی اسلامی در ایران: واکاوی نقش جریانهای فکری پیش از انقلاب در شکلگیری آن. فصلنامه سیاست، ۴۶ (۱)، ۸۷-۱۰۷.
18. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی و ابراهیمپور، علی (۱۴۰۱). فواید جریانشناسی علوم انسانی اسلامی. فصلنامه اسلام و علوم اجتماعی، ۱۴ (۲۸)، ۵-۲۶.doi: 10.30471/soci.2022.8350.1761.
19. موحد ابطحی، سیدمحمد تقی (۱۴۰۲). آینده علوم انسانی اسلامی در ایران؛ تحقیقی مبتنی بر تحلیل روند. پژوهشهای علم و دین، ۱۴ (۱)، ۲۱۹-۲۴۶. doi: 10.30465/srs.2023.45514.2073
20. موسوی، سیدمهدی (۱۴۰۳). درآمدی بر علوم انسانی اسلامی در اندیشه حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای (مدّظلّهالعالی). تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
21. Ahmadi, H. (2025). The Tragedy of Humanities and Social Sciences in Iran: Contending Schools of Knowledge. Sociology of Islam, 11(1), 36-58.
https://doi.org/10.1163/22131418-11010003 [DOI:10.1163/22131418-11010003.]
22. Hall, John R. (2005). Cultures of Inquiry: From Epistemology to Discourse in Sociohistorical Research. Cambridge University Press.
23. Refinal, Ritonga, M., Rusydi, & Saputra, R. (2024). Epistemology of Knowledge: Bridging Western and Islamic Thought. Solo International Collaboration and Publication of Social Sciences and Humanities, 3(01), 95-110.
https://doi.org/10.61455/sicopus.v3i01.250 [DOI:10.61455/sicopus.v3i01.250.]
24. Saaty, Thomas L. (1980). The Analytic Hierarchy Process: Planning, Priority Setting, Resource Allocation. McGraw-Hill.
25. Selznick, Philip. (2020). A Humanist Science: Values and Ideals in Social Inquiry. Stanford University Press.
26. Tavasoli, A. (2025). Alternative Paradigms or Ideological Alignment?: The Duality of Islamic Social Science. Sociology of Islam, 11(1), 59-79.
https://doi.org/10.1163/22131418-11010004 [DOI:10.1163/22131418-11010004.]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
