دوره 10، شماره 1 - ( 3-1403 )
جلد 10 شماره 1 صفحات 114-93 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Movahhed Abtahi S M T. Criticism; A Way to Approach Truth
Analysis Based on Critical Rationality. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2024; 10 (1) :93-114
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-620-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-620-fa.html
موحد ابطحی سیدمحمدتقی. نقد؛ طریق تقرب به حقیقت: تحلیلی مبتنی بر عقلانیت نقاد. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1403; 10 (1) :93-114
چکیده: (1036 مشاهده)
در عقلانیت نقاد، علم مجموعهای از حدسهای ابطالپذیر برای حل مسئلهای در ارتباط با واقعیت است که هنوز ابطال نشدهاند. معیار سنجش نظریههای علمی نیز صدق (بهمعنای تطابق با واقع) است. در مقابل، فناوریها، برساختههای بشری هستند که هدف آنها پاسخ به نیازهای غیرمعرفتی یا تسهیل در پاسخ به نیاز معرفتی است. در این رویکرد پیشرفت علم و فناوری از الگوی واحدی تبعیت میکند. فعالیت علمی و فناورانه از مواجهه با یک مسئله یا مشکل آغاز میشود. برای حل مسئله یا رفع مشکل، راهحلی پیشنهاد میشود. این راهحل نقادی شده و اشکالات آن برطرف میگردد تا نظریه علمی به حقیقت نزدیکتر شود یا فناوری کارآمدتری بهدست آید.
در این مقاله ابتدا بهاختصار نشان داده میشود که چگونه نقد از سه طریق زمینهساز تقرب به حقیقت میشود. بخش عمده مقاله به این مسئله خواهد پرداخت که چگونه نقد فناوریهای نرم و انسانی مرتبط با علم، ازجمله نقد نهادهای متولی علم، نقد سیاستها و برنامههای ناظر به توسعه علم، نقد دانشگاه و نقد شاخصهای علمسنجی میتواند زمینهساز تقرب به حقیقت باشد. در پایان نیز به این بحث اشاره خواهد شد که اگر بر این باوریم که جهانبینی حاکم بر علم غربی حقیقتنما نیست، و تقرب به حقیقت جز با همراهی معرفت علمی و معرفت دینی محقق نمیشود، باید پذیرفت که نمیتوان با علمورزی در قالب نهادهای توسعهیافته ذیل جهانبینی سکولار غربی بهشکل مطلوب به حقیقت نزدیک شد و باید با نقد نظاممند، مبتنی بر مبانی فلسفی، خلاقانه، اخلاقمدار و دینمدارِ فناوریهای نرم و انسانی ناظر به علم، زمینه را برای تقرب هرچه بیشتر به حقیقت فراهم آورد.
در این مقاله ابتدا بهاختصار نشان داده میشود که چگونه نقد از سه طریق زمینهساز تقرب به حقیقت میشود. بخش عمده مقاله به این مسئله خواهد پرداخت که چگونه نقد فناوریهای نرم و انسانی مرتبط با علم، ازجمله نقد نهادهای متولی علم، نقد سیاستها و برنامههای ناظر به توسعه علم، نقد دانشگاه و نقد شاخصهای علمسنجی میتواند زمینهساز تقرب به حقیقت باشد. در پایان نیز به این بحث اشاره خواهد شد که اگر بر این باوریم که جهانبینی حاکم بر علم غربی حقیقتنما نیست، و تقرب به حقیقت جز با همراهی معرفت علمی و معرفت دینی محقق نمیشود، باید پذیرفت که نمیتوان با علمورزی در قالب نهادهای توسعهیافته ذیل جهانبینی سکولار غربی بهشکل مطلوب به حقیقت نزدیک شد و باید با نقد نظاممند، مبتنی بر مبانی فلسفی، خلاقانه، اخلاقمدار و دینمدارِ فناوریهای نرم و انسانی ناظر به علم، زمینه را برای تقرب هرچه بیشتر به حقیقت فراهم آورد.
فهرست منابع
1. اکبری، جواد. ۱۳۸۲. «قراردادیگری پاپر در مبنای تجربی علم». روششناسی علوم انسانی. س ۹، ش ۲ (۳۴).
2. باربور، ایان. ۱۳۹۲. دین و علم. ترجمه پیروز فطورچی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
3. پایا، علی. ۱۳۹۱. «تکنولوژی دینی: چیستی و امکان تحقق». روششناسی علوم انسانی. س ۱۸، ش ۴ (۷۳).
4. پوپر، کارل. ۱۳۶۷. حدسها و ابطالها. ترجمه احمد آرام. تهران: سهامی انتشار.
5. چالمرز، آلن اف. ۱۳۷۴. چیستی علم، درآمدی بر مکتب علمشناسی فلسفی. ترجمه سعید زیباکلام. تهران: علمی و فرهنگی.
6. حسینی، سیدحسین. ۱۴۰۲. الگوی نقد. تهران: نقد فرهنگ.
7. شورای عالی انقلاب فرهنگی. ۱۳۹۰. نقشه جامع علمی کشور.
8. شهگلی، احمد. ۱۳۹۸. «صورتبندی مسئله جهتداری تکنولوژی». غربشناسی بنیادی. س ۱۰، ش ۲ (۲۰).
9. کلاهدوزی، احمد. ۱۳۹۴. آموزش عالی پژوهشمحور (مبانی و الگو). تهران: گپ.
10. لازی، جان. ۱۳۷۷. درآمدی تاریخی به فلسفه علم. ترجمه علی پایا. تهران: انتشارات سمت.
11. مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. ۱۳۹۷. سند الگوی پایه اسلامی ایرانی پیشرفت.
12. مطیع، حسین. ۱۳۹۹. «آیا فناوری از لحاظ ارزشی جهت دارد؟». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. س ۲۴، ش ۲ (۸۳).
13. منجمی، علیرضا و غلامحسین مقدم حیدری. ۱۴۰۲. «بحران علمسنجی در علوم انسانی از منظر علمشناسی غیرپوزیتیویستی». پژوهشهای علم و دین. س ۱۴، ش ۱ (۲۷).
14. منصوری، علیرضا و علی پایا. ۱۳۹۷. علوم انسانی به مثابه فناوری. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
15. مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام. ۱۴۰۲ الف. «رتبهبندی لایدن 2023». در https://isc.ac/file/download/page/64a111fe7466c-leiden-2023.pdf
16. مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام. ۱۴۰۲ ب. «رتبهبندی تایمز دانشگاهها جوان 2023». در https://isc.ac/file/download/page/64a531d030caa-2023.pdf
17. مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام. ۱۴۰۲ ج. «رتبهبندی شانگهای 2023». در https://isc.ac/file/download/page/64e056155dc0e-2023.pdf
18. مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام. ۱۴۰۲ د. «رتبهبندی جهانی کیو اس (QS) سال 2024». در https://isc.ac/file/download/page/64a3bf0827341-qs.-new.pdf
19. فاضلزاده، سیداحمد. ۱۴۰۲. «مسیر تولید علم جمهوری اسلامی ایران در راستای اهداف توسعه پایدار جهانی». در https://isc.ac/fa/news/2045/مسیر-تولید-علم-جمهوری-اسلامی-ایران-در-راستای-اهداف-توسعه-پایدار-جهانی
20. خامنهای، سیدعلی. ۱۳۸۸. «بیانات در دیدار جمعی از بانوان قرآنپژوه کشور». در https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8259
21. خامنهای، سیدعلی. ۱۳۹۶. «بیانات در دیدار جمعی از استادان، نخبگان و پژوهشگران دانشگاهها». در https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=36930
22. خامنهای، سیدعلی. ۱۳۹۷. «بیانات در دانشگاه فرهنگیان». در https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=39542
23. خامنهای، سیدعلی. ۱۳۹۸. «بیانات در دیدار معلمان و فرهنگیان». در https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=42410
24. خامنهای، سیدعلی. ۱۳۹۹. «بیانات در ارتباط تصویری با روسا و مدیران آموزش و پرورش». در https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=46388
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
