دوره 11، شماره 1 - ( 3-1404 )
جلد 11 شماره 1 صفحات 67-43 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Bahrani M. The Secularization Theorem in Iranian Studies Approaches. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 11 (1) :43-67
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-678-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-678-fa.html
بحرانی مرتضا. معادلهٔ سکولاریزاسیون در رویکردهای مطالعاتی ایرانی. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1404; 11 (1) :43-67
موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی
چکیده: (12 مشاهده)
مفهوم و فرایند سکولاریزاسیون تا وقتی که معناهایی چون عرفیشده، گیتیانهشدن، اینجهانیشدن را با خود حمل میکند یک معادله را پیشفرض میگیرد؛ اینکه امر جدید تبدلی از امر قدیم است و بدون اذعان به آن مشروعیت ندارد. این ایده، بهرغم توسلهای هرمنوتیکی برای دور نگهداشتن خود از معادله، هر تبیینی که به خود بگیرد اصل معادله را حفظ میکند؛ بهنحویکه معادله به یک سندروم ذهنی تبدیل شده است. این درحالی است که قائلان به معادلهٔ سکولاریزاسیون نتوانستهاند دو سویهٔ معادله و فاعلیت تبدل را مشخص سازند. معادله، وقتی از خاستگاه خود، یعنی کشورهای غربی، به کشوری چون ایران میرسد وضعیت حادتری پیدا میکند: نهتنها بهنحو توصیفی، بلکه بهنحو هنجاری پافشاری میکنند که چون غرب از سنت خود مدرن شد، پس ما هم با توسل به سنت خود میتوانیم مدرن شویم. اینچنین است که معادلات سکولاریزاسیون بار تبیینی ندارند؛ بلکه، و با یک مقایسه، حتی اگر معادلههای اروپایی دارای بار ادبی باشند، آنچه در میان ما رایج است، صرفاً نوعی فانتزی و دارای ارزش رؤیایی است؛ رؤیا را باید تفسیر کرد: نمیتوان با آن چیزی را تبیین کرد. آنچه در صحنه نمایش معادله غایب است خوداثباتی انسانیای است که مسئولیت کنش خود در جهان را میپذیرد. معادلات سکولار ایرانی عموماً به یک صدر مراجعه میکنند: گذشتهٔ باستان، بعد باستان، یا حتی غرب متأخر، که در ایدهٔ سرتاپا غربیشدن خود را پدیدار کرده است؛ این درحالی است که میتوان استدلال کرد که مدرنیته واجد یک گسست کارکردی نسبت به سنت و مفاهیم آن است؛ بدون پذیرش ذهنی این گسست، هر تبیینی از مدرنیته در هر قلمرویی دیگر، صرفاً هزینههای پیشرفت را بیشتر میکند.
مفهوم و فرایند سکولاریزاسیون تا وقتی که معناهایی چون عرفیشده، گیتیانهشدن، اینجهانیشدن را با خود حمل میکند یک معادله را پیشفرض میگیرد؛ اینکه امر جدید تبدلی از امر قدیم است و بدون اذعان به آن مشروعیت ندارد. این ایده، بهرغم توسلهای هرمنوتیکی برای دور نگهداشتن خود از معادله، هر تبیینی که به خود بگیرد اصل معادله را حفظ میکند؛ بهنحویکه معادله به یک سندروم ذهنی تبدیل شده است. این درحالی است که قائلان به معادلهٔ سکولاریزاسیون نتوانستهاند دو سویهٔ معادله و فاعلیت تبدل را مشخص سازند. معادله، وقتی از خاستگاه خود، یعنی کشورهای غربی، به کشوری چون ایران میرسد وضعیت حادتری پیدا میکند: نهتنها بهنحو توصیفی، بلکه بهنحو هنجاری پافشاری میکنند که چون غرب از سنت خود مدرن شد، پس ما هم با توسل به سنت خود میتوانیم مدرن شویم. اینچنین است که معادلات سکولاریزاسیون بار تبیینی ندارند؛ بلکه، و با یک مقایسه، حتی اگر معادلههای اروپایی دارای بار ادبی باشند، آنچه در میان ما رایج است، صرفاً نوعی فانتزی و دارای ارزش رؤیایی است؛ رؤیا را باید تفسیر کرد: نمیتوان با آن چیزی را تبیین کرد. آنچه در صحنه نمایش معادله غایب است خوداثباتی انسانیای است که مسئولیت کنش خود در جهان را میپذیرد. معادلات سکولار ایرانی عموماً به یک صدر مراجعه میکنند: گذشتهٔ باستان، بعد باستان، یا حتی غرب متأخر، که در ایدهٔ سرتاپا غربیشدن خود را پدیدار کرده است؛ این درحالی است که میتوان استدلال کرد که مدرنیته واجد یک گسست کارکردی نسبت به سنت و مفاهیم آن است؛ بدون پذیرش ذهنی این گسست، هر تبیینی از مدرنیته در هر قلمرویی دیگر، صرفاً هزینههای پیشرفت را بیشتر میکند.
مفهوم و فرایند سکولاریزاسیون تا وقتی که معناهایی چون عرفیشده، گیتیانهشدن، اینجهانیشدن را با خود حمل میکند یک معادله را پیشفرض میگیرد؛ اینکه امر جدید تبدلی از امر قدیم است و بدون اذعان به آن مشروعیت ندارد. این ایده، بهرغم توسلهای هرمنوتیکی برای دور نگهداشتن خود از معادله، هر تبیینی که به خود بگیرد اصل معادله را حفظ میکند؛ بهنحویکه معادله به یک سندروم ذهنی تبدیل شده است. این درحالی است که قائلان به معادلهٔ سکولاریزاسیون نتوانستهاند دو سویهٔ معادله و فاعلیت تبدل را مشخص سازند. معادله، وقتی از خاستگاه خود، یعنی کشورهای غربی، به کشوری چون ایران میرسد وضعیت حادتری پیدا میکند: نهتنها بهنحو توصیفی، بلکه بهنحو هنجاری پافشاری میکنند که چون غرب از سنت خود مدرن شد، پس ما هم با توسل به سنت خود میتوانیم مدرن شویم. اینچنین است که معادلات سکولاریزاسیون بار تبیینی ندارند؛ بلکه، و با یک مقایسه، حتی اگر معادلههای اروپایی دارای بار ادبی باشند، آنچه در میان ما رایج است، صرفاً نوعی فانتزی و دارای ارزش رؤیایی است؛ رؤیا را باید تفسیر کرد: نمیتوان با آن چیزی را تبیین کرد. آنچه در صحنه نمایش معادله غایب است خوداثباتی انسانیای است که مسئولیت کنش خود در جهان را میپذیرد. معادلات سکولار ایرانی عموماً به یک صدر مراجعه میکنند: گذشتهٔ باستان، بعد باستان، یا حتی غرب متأخر، که در ایدهٔ سرتاپا غربیشدن خود را پدیدار کرده است؛ این درحالی است که میتوان استدلال کرد که مدرنیته واجد یک گسست کارکردی نسبت به سنت و مفاهیم آن است؛ بدون پذیرش ذهنی این گسست، هر تبیینی از مدرنیته در هر قلمرویی دیگر، صرفاً هزینههای پیشرفت را بیشتر میکند.
فهرست منابع
1. آخوندزاده، فتحعلی. (1357). الفبای جدید و مکتوبات (حمید محمدزاده، بهکوشش). تبریز.
2. آخوندزاده، فتحعلی. (بیتا). مکتوبات کمالالدوله.
3. بلومنبرگ، هانس. (1400). مشروعیت عصر جدید (زانیار ابراهیمی، مترجم). تهران: پگاه روزگار نو.
4. بهشتی، محمدحسین؛ باهنر، محمدجواد؛ و گلزاده، غلامرضا. (بیتا). شناخت اسلام. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
5. تیلور، چارلز. (1402). عصر سکولار (علیرضا پاکنژاد، مترجم). تهران: پگاه روزگار نو.
6. جان میلبنک. (1403). الهیات و نظریه اجتماعی: فراسوی عقل سکولار (شهناز مسمی پرست، مترجم). تهران: ترجمان.
7. حکمیزاده، علی اکبر. (1322). اسرار هزارساله. بینا.
8. زومبارت، ورنر. (1384). یهودیان و حیات اقتصادی مدرن (رحیم قاسمیان، مترجم). تهران: ساقی.
9. سیندتاب، لری. (1403). ابداع فرد (زانیار ابراهیمی، مترجم). تهران: هرمس.
10. طالبوف، عبدالرحیم. (1271). کتاب احمد. استانبول: نشر اختر.
11. طباطبایی، جواد. (1380). دیباچهای بر نظریهٔ انحطاط ایران. تهران: نگاه معاصر.
12. طباطبایی، جواد. (1390). «اندیشهٔ سیاسی مستشارالدوله»، در: علیاکبر علیخانی (ویراستار)، اندیشهٔ سیاسی متفکران مسلمان، ج 9، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
13. طباطبایی، جواد(1391) ابن خلدون و علوم اجتماعی: وضعیت علوم اجتماعی در تمدن اسلامی. تهران: ثالث.
14. طباطبایی، جواد. (1396). جدال قدیم و جدید. تهران: مینوی خرد.
15. طباطبایی، جواد. (1400). ملاحظاتی درباره دانشگاه. تهران: مینوی خرد.
16. طباطبایی، جواد. (1382). ایران امروز، سنت مدرنیته یا پستمدرنیته؟. کیان، 15.
17. فوگلین، اریک. (1403). علم، سیاست و گنوسیسم (آریا سلگی، مترجم). تهران: پیله.
18. کرمانی، میرزاآقاخان. (2000). سه مکتوب (بهرام چوبینه، بهکوشش). انتشارات ویما ولگار.
19. کرول، جو پل. (1399). پایان بشری تاریخ (زانیار ابراهیمی، مترجم). تهران: پگاه روزگار نو.
20. کسروی، احمد. (بیتا الف). آیین. بازیابی از kasravi.info/ketabs
21. کوهن، تامس. (1370). ساختار انقلابهای علمی (احمد آرام، مترجم). تهران: سمت (چاپ اصلی در ۱۹۶۲).
22. کیرکگور، سورن. (1384). ترس و لرز (عبدالکریم رشیدیان، مترجم). تهران: نشر نی.
23. گری، جان. (1399). سکولاریسم درنهایت چیزی جز حاشیهنویسی بر کتاب مقدس نیست (علی حاتمیان، مترجم). ترجمان علوم انسانی.
24. گلیسپی، مایکل آلن. (1401). ریشههای الهیاتی مدرنیته (زانیار ابراهیمی، مترجم). تهران: پگاه روزگار نو.
25. لوویت، کارل. (1400). معنا در تاریخ (زانیار ابراهیمی، مترجم). تهران: علمی فرهنگی.
26. محیط طباطبایی، محمد. (بیتا). مجموعه آثار میرزاملکم خان. تهران: انتشارات علمی.
27. مستشارالدوله، یوسف. (1364). یک کلمه (صادق سجادی، بهکوشش). تهران: نشر تاریخ.
28. مکنتایر، السدیر. (1393). در پی فضیلت (حمید شهریاری، مترجم). تهران: سمت.
29. نیکفر، محمدرضا. (تیر 1382). طرح یک نظریهٔ بومی در بارهٔ سکولاریزاسون. مجلهٔ آفتاب، ش 27.
30. نیکفر، محمدرضا. (بیتا الف). اتوپیا و مسئلهٔ افت انرژی اتوپیایی؛ یک مهمان خصوصی.
31. نیکفر، محمدرضا. (بیتا ب). پاسخ به منکران.
32. نیکفر، محمدرضا. (بیتا ج). طرح یک نظریه بومی دربارهٔ سکولاریزاسیون.
33. هایدگر، مارتین. (1403). هستی و زمان (سیاوش جمادی، مترجم). تهران: ققنوس (چاپ اصلی در ۱۹۲۸).
34. وایتسکر، کارل. (1375). سکولاریزاسیون چیست؟. نامه فرهنگ.
35. وبر، ماکس. (1402). اخلاق پروتستان و روح سرمایهداری (عبدالکریم رشیدیان، مترجم). تهران: علمی فرهنگی.
36. Cole, A., & Smith, D. V. (Eds.). (2010). The legitimacy of the Middle Ages: On the unwritten history of theory (Post-Contemporary Interventions). Duke University Press Books. [DOI:10.2307/j.ctv11smdx9]
37. Marx, K. (2009). Contribution to the critique of Hegel's philosophy of right (M. Carmody, Ed.).
38. Marx, K. (2010a). On the Jewish question. In MECW (Vol. 3). Lawrence & Wishart.
39. Marx, K. (2010b). Economic and philosophic manuscripts of 1844. In MECW (Vol. 3). Lawrence & Wishart.
40. Nasr, S.H., "The Concept and Reality of Freedom in Islam and Islamic Civilization", in: Islamic life and thought, State University of New York press, 1991.
41. Pannenberg, W. (1973). Christianity as the legitimacy of the modern age. In The idea of God and human freedom (Vol. 3). London: Westminster Press. (Original work published 1968)
42. Schmitt, C. (1985). Political theology: Four chapters on the concept of sovereignty (G. Schwab, Trans.). Cambridge, MA & London, England: The MIT Press.
43. Strauss, L. (1960). The three waves of modernity.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
