Volume 11, Issue 3 (12-2025)
فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025, 11(3): 10-10 |
Back to browse issues page
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
hajizadeh A. The relationship between metaphysical assumptions and scientific theories in the theory formation stage. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 11 (3) :10-10
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-682-en.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-682-en.html
Abstract: (4 Views)
The relationship between physics and metaphysics, or more generally between scientific theories and philosophical assumptions, is a longstanding problem in the philosophy of science. The central issue concerns the role philosophical assumptions play in the formation of scientific theories and whether a distinctive scientific theory can be derived from specific metaphysical and philosophical foundations. Taking this problem as its point of departure, this article examines Abdolhossein Khosrowpanah’s Hakimi–Ijtihadi Model of Islamic Humanities as a contemporary Iranian example of an attempt to explain the relationship between philosophical foundations and scientific theory. An examination of different formulations of the model, from its initial formulation to later discussions of Window Realism and Network Realism, shows that although the role of non-empirical foundations in science and the possibility of epistemic plurality are emphasized, the precise mechanism through which these foundations influence the formation of scientific theories remains in need of clarification. In response, the article proposes a distinction between two types of philosophical assumptions: first, constitutive assumptions, which are conditions for the formation of scientific theories and are intertwined with their conceptual frameworks; and second, meta-theoretical assumptions, which provide a horizon for understanding, interpreting, criticizing, and evaluating scientific theories. The article's central thesis is that the dual role of philosophy in science can be properly explained only by distinguishing between “the constitution of theory” and “meta-theoretical guidance.” This distinction preserves the foundational role of philosophy in science, prevents the conflation of different levels at which philosophical assumptions influence scientific theories, and shows that philosophical plurality need not result in a plurality of scientific theories but may instead generate a plurality of meta-theoretical horizons for understanding and evaluating them.
Keywords: Metaphysics, Non-Experimental Assumptions, Kuhn, Paradigm, Khosropanah, Religious Science, Metatheory, Window Realism.
References
1. باقری، خسرو. (1393). طرحوارهای از نظریه علم تجربی دینی در عرصه علوم انسانی. کتاب نقد )72-73(، 239-274.
2. باقری، خسرو. (۱۳۸۲). هویت علم دینی. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
3. باقری، خسرو. (1391). نظریه علم تجربی دینی. تهران: سازمان انتشارات هیئت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره.
4. برت، ادوین آرثر. (1369). مبادی مابعدالطبیعی علوم نوین (عبدالکریم سروش، مترجم). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
5. پوپر، کارل ریموند. (1375). حدسها و ابطالها (ترجمه احمد آرام، چ ۳). تهران: شرکت سهامی انتشار.
6. حاجیزاده، ا. (1400). جایگاه مفروضات غیرتجربی در علم و تبعات آن بر ایده علم دینی-بومی. پژوهشهای فلسفی. (۳۴).
7. خسروپناه، عبدالحسین. (1384). نظریه بداهت در فلسفه اسلامی. ذهن، (24)، 45-76.
8. خسروپناه، عبدالحسین. (1390). الگوی حکمی-اجتهادی در علوم انسانی. جاویدان خرد (19)، 29-66.
9. خسروپناه، عبدالحسین. (۱۳۹۱). چیستی فلسفه علوم انسانی. آینه معرفت، ۱۰ (۳۱).
10. خسروپناه، عبدالحسین. (1392). فلسفه علوم انسانی (بنیادهای نظری). ج 1. قم-تهران: تعلیموتربیت اسلامی.
11. خسروپناه، عبدالحسین. (۱۳۹۴). علوم انسانی: چیستی، ساحتها و فرایندهای تحول در آن. تحقیقات بنیادین علوم انسانی، (۱)، ۷-۳۴.
12. خسروپناه، عبدالحسین؛ و باقری، خسرو. (1394). مناظره وحدت حوزه و دانشگاه، علوم انسانی اسلامی. بازیابی از صدانت. https://3danet.ir/ مناظره-خسروپناه-خسرو-باقری/
13. خسروپناه، عبدالحسین. (۱۳۹۷). درآمدی بر الگوی حکمی و اجتهادی علوم اجتماعی اسلامی. تحقیقات بنیادین علوم انسانی، (۱۳)، ۷-۳۵.
14. زیباکلام، سعید. (1389). پای استدلالیان چوبین بود: تأملی پیرامون عقل، استدلال و عقلانیت. سوره اندیشه (46-47)، 175-176.
15. زیباکلام، سعید. (1395). نظریهسازی و معضلات و اهداف بومی. روششناسی علوم انسانی (88)، 179-201.
16. گلشنی، مهدی. (1380). علم و فلسفه. پژوهشنامه علامه (2)، 247-256.
17. گلشنی، مهدی. (1382-1383). نقش متافیزیک در ربطدادن علم به دین. نامه علم و دین (21-24)، 29-36.
18. گلشنی، مهدی. (1390). تحلیلی از دیدگاههای فلسفی فیزیکدانان معاصر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
19. موحد ابطحی، محمدتقی. (1401). ارزیابی کاربست علمشناسی پارادایمی در پیشبرد ایده علوم انسانی اسلامی. تحقیقات بنیادین علوم انسانی. ۸ (۱) (پیاپی 26).
20. Carnap, R. (1932). The elimination of metaphysics through logical analysis of language. *Erkenntnis*, 2, 60-81.
21. Duhem, P. (1983). *The aim and structure of physical theory*. Princeton, NJ: Princeton University Press.
22. Kuhn, T. S. (1961). The function of measurement in modern physical science. *Isis*, 52(2), 161-193. [DOI:10.1086/349468]
23. Kuhn, T. S. (1970a). Logic of discovery or psychology of research? In I. L. Musgrave (Ed.), *Criticism and the growth of knowledge* (pp. 1-23). Cambridge: Cambridge University Press.
24. Kuhn, T. S. (1970b). *The structure of scientific revolutions* (2nd ed.). Chicago: University of Chicago Press.
25. Ladyman, J. (2002). *Understanding philosophy of science*. London & New York: Routledge.
26. Laudan, L. (1990). Demystifying underdetermination. In C. W. Savage (Ed.), *Scientific theories* (pp. 267-297). Minneapolis: University of Minnesota Press.
Send email to the article author
| Rights and permissions | |
 |
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. |
