Volume 11, Issue 3 (12-2025)
فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025, 11(3): 152-152 |
Back to browse issues page
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Akbari M, Narooei Nosrati R. A Process Model of Cognition Regulation Based
on Islamic Sources. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 11 (3) :152-152
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-698-en.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-698-en.html
Abstract: (3 Views)
Today, the role of Cognition regulation across various domains of psychological science, including the treatment of most psychological disorders, is widely recognized. The process of Cognition regulation has also received considerable attention both in psychology and in Islamic sources. Accordingly, the present study aimed to develop a process model of Cognition regulation based on Islamic sources and to examine its validity.
Given the purpose of the study, Hsieh and Shannon’s qualitative content analysis method, using an inductive qualitative content analysis approach, was employed. Initially, using 28 relevant terms, 273 religious statements were collected through purposive sampling. The data were then analyzed through three stages of open, axial, and selective coding. Subsequently, the validity of the findings was assessed through expert judgment. Eight specialists evaluated the extracted components and categories, and the Content Validity Index (CVI) was calculated. With the exception of one component, all other components and categories were confirmed.
The findings indicated that the process of Cognition regulation, as derived from Islamic sources, can be conceptualized as a model comprising three major categories: general underlying factors, including metacognition, fundamental beliefs, emotion regulation, efficiency of cognitive organization, and physical health; pre-regulation processes, including Cognition monitoring and control, motivational regulation, and behavioral regulation; and post-regulation processes, including evaluation, selection, and consolidation or attenuation.
The findings of this study provide an appropriate theoretical foundation for the development of a Cognition regulation training package based on Islamic teachings.
Given the purpose of the study, Hsieh and Shannon’s qualitative content analysis method, using an inductive qualitative content analysis approach, was employed. Initially, using 28 relevant terms, 273 religious statements were collected through purposive sampling. The data were then analyzed through three stages of open, axial, and selective coding. Subsequently, the validity of the findings was assessed through expert judgment. Eight specialists evaluated the extracted components and categories, and the Content Validity Index (CVI) was calculated. With the exception of one component, all other components and categories were confirmed.
The findings indicated that the process of Cognition regulation, as derived from Islamic sources, can be conceptualized as a model comprising three major categories: general underlying factors, including metacognition, fundamental beliefs, emotion regulation, efficiency of cognitive organization, and physical health; pre-regulation processes, including Cognition monitoring and control, motivational regulation, and behavioral regulation; and post-regulation processes, including evaluation, selection, and consolidation or attenuation.
The findings of this study provide an appropriate theoretical foundation for the development of a Cognition regulation training package based on Islamic teachings.
Keywords: Cognition, Cognition Regulation, Process Model, Process Model of Cognition Regulation, Islamic Sources.
References
1. * قرآن کریم.
2. * نهج البلاغه (۱۴۰۷ ق). (شریف رضی، گردآورنده و صبحی صالح، محقق). قم: دار الهجرة.
3. * مصباح الشریعه (۱۴۰۰ ق). (منسوب به امام ششم جعفر بن محمد (ع)). بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
4. * فقه الرضا (ع) (۱۴۰۶ ق). (منسوب به امام هشتم علی بن موسی (ع)). قم: مؤسسة آلالبیت (علیهمالسلام) لإحیاء التراث.
5. ابنابیالحدید، عبدالحمید بن هبهالله. (۱۴۰۴ ق). شرح نهج البلاغه. قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی.
6. ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۴۱۶ ق. الف). التوحید (للصدوق). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
7. ابنبابویه، محمد بن علی. (۱۴۱۶ ق. ب). الخصال (علیاکبر غفاری، مصحح). ج 1. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی.
8. ابنشعبه حرانی، حسن بن علی. (1404 ق). تحف العقول. قم: انتشارات جامعه مدرسین.
9. ابنادریس، محمد بن احمد. (۱۴۲۹ ق). موسوعة ابن إدریس الحلی. قم: دلیل ما.
10. اربلی، علی بن عیسی. (۱۳۸۱ ق). کشف الغمة. تبریز: بنیهاشمی.
11. آمدی، عبدالواحد بن محمد. (۱۴۱۰ ق). غرر الحکم (مهدی رجایی، مصحح). قم: دار الکتاب الإسلامی.
12. جهانگیرزاده، محمدرضا؛ فتحی آشتیانی، علی؛ موتابی، فرشته؛ پسندیده، عباس. (۱۳۹۹). مؤلفههای خودنظمدهی براساس مفهوم «عقل» در منابع اسلامی. روانشناسی و دین، ۱۳ (۱)، ۷-۲۴.
13. حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۱۶ ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آلالبیت (علیهمالسلام) لإحیاء التراث.
14. رفیعیهنر، حمید. (1395). روانشناسی مهار خویشتن با نگرش اسلامی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
15. سیف، علیاکبر. (1403). روانشناسی پرورشی نوین: روانشناسی یادگیری و آموزش. ویرایش 7. تهران: کتاب دیدآور.
16. شجاعی، محمدصادق و پورصباغ، محمد. (۱۳۸8). درآمدی بر روانشناسی تنظیم رفتار با رویکرد اسلامی. قم: موسسه فرهنگی دارالحدیث.
17. شمسکلاهی، مجید. (۱۳۸۶). مدیریت تفکر در پرتو قرآن (پایاننامه کارشناسی ارشد، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)). به راهنمایی عبدالحسین خسروپناه و مشاوره اکبر میرسپاه.
18. طباطبایی، سید محمد کاظم (۱۳۹۰الف). منطق فهم حدیث. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
19. طباطبایی، محمدحسین. (1351). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
20. طبرسی، احمد بن علی. (۱۴۰۳ ق). الاحتجاج. مشهد: نشر المرتضی.
21. طوسی، محمد بن حسن. (۱۴۱۴ ق). الأمالی. قم: دار الثقافة.
22. قرائتی، محسن. (1388). تفسیر نور. (ج ۵). تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
23. قمی، عباس. (۱۴۱۴ ق). سفینة البحار. تهران: انتشارات اسوه.
24. قمی، علی بن ابراهیم. (۱۴۰۴ ق). تفسیر القمی. قم: دار الکتاب.
25. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۳۶۳). الکافی (علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، مصححان). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
26. کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۳۰ ق). الکافی. قم: سازمان چاپ و نشر دار الحدیث.
27. لیثی واسطی، علی بن محمد. (۱۳۷۶). عیون الحکم و المواعظ (حسین حسنی بیرجندی، محقق). قم: مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، سازمان چاپ و نشر.
28. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (1389). زاد المعاد. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
29. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. (۱۴۰۳ ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
30. محقق حلی، جعفر بن حسن. (۱۴۲۳ ق). معارج الأصول. لندن: مؤسسة الإمام علی (علیهالسلام).
31. مرادی، محمود. (1401). الگوی مدیریت ذهن براساس منابع اسلامی. (پایاننامه کارشناسی ارشد، مؤسسه آموزش عالی اخلاق و تربیت). به راهنمایی محمدصادق شجاعی و مشاوره محمدرضا جهانگیرزاده.
32. مصباح یزدی، مجتبی. (1402). فلسفه اخلاق. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
33. مصباح یزدی، محمدتقی. (1394). پند جاوید. ج 1. قم: انتشارات مؤسسه امام خمینی(ره).
34. مصباح یزدی، محمدتقی. (1396). رهتوشه. ج 2. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
35. مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه: تفسیر و بررسی تازهای درباره قرآن مجید با درنظرگرفتن نیازها، خواستها، پرسشها، مکتبها و مسائل روز. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
36. موتابی، فرشته؛ فتی، لادن. (1402). راهورسم درمانگری در نظریه شناختی رفتاری. چ 13. تهران: دانژه.
37. نراقی، احمد بن محمدمهدی. (۱۳۷۵). عوائد الأیام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، مرکز انتشارات.
38. نراقی، احمد بن محمدمهدی. (1378). معراج السعادة. قم: هجرت.
39. نوری، حسین بن محمدتقی. (۱۴۰۸ ق). مستدرک الوسائل. بیروت: مؤسسة آلالبیت (علیهمالسلام) لإحیاء التراث.
40. Beck. A. T. (1976). Cognitive Therapy and the Emotional Disorders. New York: International Universities Press.
41. Feist. G. J. & Roberts. T. A. & Feist. J. (2021). Theories of Personality, Tenth Edition, New York: McGraw-Hill Education.
42. Hsieh, H.-F., & Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277-1288.
43. James, W. (1992). Writings 1878-1899: Psychology: Briefer Course, The Will to Believe, Talks to Teachers and Students Essays. The Library of America.
44. Jarecki, J. B., Tan, J. H., & Jenny, M. A. (2020). A framework for building cognitive process models. Psychonomic Bulletin & Review, 27, 1218-1229.
45. Nelson, T. O., & Narens, L. (1990). Metamemory: A theoretical framework and new findings. In Psychology of learning and motivation (Vol. 26, pp. 125-173). Academic Press.
46. Peale. N. V. (2003). Stay alive all your life, A Fireside Book.
47. Rogers, C. R. (1989). Carl Rogers: Dialogues: Conversations with Martin Buber, Paul Tillich, B. F. Skinner, Gregory Bateson, Michael Polanyi, Rollo May, and Others. Houghton Mifflin Company.
48. Skinner, B. F. (1974). About Behaviorism. Vintage Books, A Division of Random House.
49. Sternberg. R. J. (1997). Thinking Styles. New York: Cambridge University Press.
50. Stoddard. J. A. & Afari. N. (2014). A Practitioner's Guide to Experiential Exercises & Metaphors in Acceptance & Commitment Therapy. New Harbinger Publications.
51. Wells, A. (2009). Metacognitive therapy for anxiety and depression: A Division of Guilford Publications, Inc.
Send email to the article author
| Rights and permissions | |
 |
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. |
