دوره 11، شماره 3 - ( 9-1404 )
جلد 11 شماره 3 صفحات 217-191 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
ghasemi A, hemati H. Rereading the Concept of Islamic Education in the Light
of the Process and Product Distinction: A Critique
of Common Definitions in Iranian Educational Discourse. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 11 (3) :191-217
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-646-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-646-fa.html
قاسمی علی، همتی حیدر. بازخوانی مفهوم تربیت اسلامی در پرتو تمایز فرایند و فراورده:
نقدی بر تعاریف رایج در گفتمان تربیتی ایران. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1404; 11 (3) :191-217
دانشگاه فرهنگیان
چکیده: (6 مشاهده)
این پژوهش با هدف واکاوی منطقی مفهوم «تربیت اسلامی» و نقد تعاریف رایج آن در گفتمان تربیتی ایران معاصر با تأکید بر دو منبع مهم -دیدگاه خسرو باقری و سند تحول بنیادین آموزشوپرورش- با تکیه بر چهارچوب تحلیلی «فرایند/فراورده» «ولفگانگ برزینکا» انجام شده است. روش تحقیق، تحلیل مفهومی و نقد درونماندگار است. یافتهها نشان میدهد که تعریف باقری («شناخت، انتخاب و عمل») با تمرکز بر توصیف «انسان تربیتیافته» (فراورده)، ماهیت تربیت بهعنوان «کنش اجتماعی مربی» (فرایند) را نادیده میگیرد و دچار خطای خلط فرایند با فراورده است. سند تحول بنیادین نیز اگرچه بر ماهیت فرایندی تربیت تأکید دارد، با ادغام قیدها و معیارهای ارزشی در ساختار تعریف، آن را از یک گزاره توصیفی علمی به یک برنامهای هنجاری و تجویزی تبدیل کرده و در دام خطای خلط توصیف با تجویز افتاده است. برای رفع این نارساییها، الگوی «تفکیک ساختار-محتوا» پیشنهاد شده که در آن «ساختار صوری تربیت» (کنش هدفمند مربی) از «محتوای ارزشی آن» (شایستگیهای معتبر از دید اسلام) جدا میشود. این پژوهش با بهرهگیری از روش تحلیلی متاتئوری برزینکا، بهعنوان یک ابزار منطقی و صوری و نه مبنای هنجاری، امکانی کارآمد برای پالایش منطقی و استحکامبخشی به گفتمان تربیت اسلامی در برابر نقدهای روشی در فضای فکری مدرن فراهم کرده است. برایناساس، تعریف اصلاحشده پیشنهادی اینگونه است: تربیت اسلامی «مجموعهای از کنشهای اجتماعی هدفمند مربیان با نیت مساعدت برای کسب، اصلاح یا تقویت شایستگیهای شناختی، عاطفی و رفتاری ویژهای است که نظام ارزشی اسلام آنها را معتبر میشمارد».
فهرست منابع
1. قرآن کریم.
2. ابنسینا، حسین بن عبدالله (۱۴۰۵ق). الشفاء: المنطق. قم: کتابخانه آیتالله العظمی مرعشی نجفی.
3. باقری، خسرو (۱۳۸۹). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی: جستارهایی در باب مبانی، اهداف و روشها. تهران: مدرسه.
4. باقری، خسرو (۱۳۹۰). آموزشوپرورش اسلامی: مبانی، اصول و روشها. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علومانسانی دانشگاهها (سمت).
5. باقری، خسرو (۱۳۹۳). فلسفه آموزشوپرورش اسلامی. تهران: سمت.
6. جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۲). انسانشناسی در اسلام. قم: اسراء.
7. خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۹۴). فلسفه تعلیموتربیت اسلامی. قم: مؤسسه پژوهشی فرهنگ و اندیشه اسلامی.
8. سبحانی، جعفر (۱۳۸۹). انسان و تربیت اسلامی. قم: مؤسسه امام صادق (ع).
9. شریعتمداری، علی (۱۳۸۸). اصول و فلسفه تعلیموتربیت. تهران: امیرکبیر.
10. شورای عالی انقلاب فرهنگی (۱۳۹۰). سند تحول بنیادین آموزشوپرورش جمهوری اسلامی ایران. تهران: دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.
11. صادقزاده قمصری، علیرضا؛ و حنیفهزاده، سارا (۱۴۰۰). «تبیین و نقد روششناختی فرآیند تحلیل مفهومی تربیت در پژوهش درآمدی بر فلسفه تعلیموتربیت جمهوری اسلامی ایران». تربیت اسلامی، ۱۶ (۳۶).
12. طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد (۱۳۶۱). تصحیح محمدتقی مدرس رضوی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
13. فراستخواه، مقصود (۱۴۰۰). چیستی تعلیموتربیت؛ درآمدی بر فلسفه آموزشوپرورش. تهران: پژوهشکده تعلیموتربیت.
14. مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۸۹). آموزشوپرورش در اسلام. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
15. مطهری، مرتضی (۱۳۸۷). تعلیموتربیت در اسلام. تهران: صدرا
16. ملکی، حسن (۱۳۹۱). مبانی و اصول تعلیموتربیت. تهران: نشر آگاه.
17. موسویلر، سیدحمید (۱۳۹۸). «روش تحلیل مفهومی فلسفی در پژوهشهای تعلیموتربیت». مجله پژوهش در آموزشوپرورش، ۲۳ (۱)، ۳۲-۴۹.
18. Biesta, G. (2010). Good education in an age of measurement: Ethics, politics, democracy. Boulder, CO: Paradigm.
19. Brezinka, W. (1992). Grundbegriffe der Erziehungswissenschaft [Basic Concepts of Educational Science] (5th ed.). München: Reinhardt.
20. Brezinka, W. (1997). Educational Beliefs. In Philosophy of Educational Knowledge. Dordrecht: Springer Netherlands.a
21. Brezinka, W. (1997). Philosophy of Educational Knowledge. In P. Higgs (Ed.), Philosophy of Education and International Perspectives (pp. 211-221).b
22. Brezinka, W. (2003). Erziehung in einer wertunsicheren Gesellschaft [Education in a Value-Uncertain Society]. München: Reinhardt.
23. Dewey, J. (1916). Democracy and education: An introduction to the philosophy of education. New York, NY: Macmillan.
24. Foucault, M. (1977). Discipline and punish: The birth of the prison (A. Sheridan, Trans.). Vintage Books.
25. Hirst, P. H. (1974). Knowledge and the curriculum. London: Routledge & Kegan Paul.
26. Peters, R. S. (1966). Ethics and education. London: George Allen & Unwin.
27. Peters, R. S. (2010). The Concept of Education. Routledge. (Original work published 1967).
28. Rapp, W., & Scherzinger, M. (2021). Educational Philosophy in the German tradition: Brezinka and beyond. In M.J. Schörner (Ed.), Philosophy and Education in the German Tradition, Springer.
29. Saito, N. (2012). "Philosophy of Education in Continental and Analytical Traditions." Studies in Philosophy and Education, 31(5), 543-546.
30. Scheffler, I. (1960). The Language of Education. Springfield, IL: Thomas.
31. van Manen, M. (2016). Researching lived experience: Human science for an action sensitive pedagogy (2nd ed.). Routledge.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
