دوره 11، شماره 4 - ( 12-1404 )
جلد 11 شماره 4 صفحات 78-45 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Abdoli Mesinan M. Epistemological and methodological analysis of experience in the methodology of Islamic social sciences of the jurisprudential-ijtihad model. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2026; 11 (4) :45-78
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-694-fa.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-694-fa.html
عبدلی مسینان مرضیه. تحلیل معرفتشناختی و روششناختیِ تجربه
در روششناسی علوم اجتماعی اسلامیِ مدل حکمی ـ اجتهادی. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. 1404; 11 (4) :45-78
چکیده: (6 مشاهده)
یکی از مهمترین چالشها و محلهای نزاع در تحقق عملی علوم اجتماعی اسلامی ابهام معرفتشناختی و روششناختی جایگاه تجربه در مدلهای ارائهشده ازسوی طراحان علم دینی است. این پژوهش با تحلیل اسنادی و کتابخانهای منابع علم دینی به روش توصیفی-تحلیلی جایگاه تجربه در مدل روششناختی حکمی اجتهادی در تولید علوم اجتماعی اسلامی را بررسی میکند و نشان میدهد چگونه تجربه در تعامل با عقل حکمی و اجتهاد دینی به کشف واقعیت، داوری نظریهها و طراحی تغییر اجتماعی کمک میکند. یافتهها حاکی است که از منظر معرفتشناختی، تجربه پنجرهای به واقعیت چندلایه و پویا است؛ ادراکات تجربی نسبی و ظنیاند و صدق آنها تنها در تعامل با عقل حکمی و اجتهاد تثبیت میشود. تجربه در این مدل مسئول کشف واقع است، نه ساخت واقع، و نقش مستقیم در تعیین انسان مطلوب ندارد، بلکه شناخت انسان محقق و ارزیابی نظریهها را ممکن میسازد. از نظر روششناختی، تجربه در فرایند تولید علم انسانی اسلامی نقش مکمل و آزمونی دارد. در مرحله توصیف انسان، محقق محور است، در داوری نظریهها، ابزار سنجش و تأیید احتمالی محسوب میشود و در مرحله تغییر اجتماعی، معیار ارزیابی کارآمدی نسخهها و اصلاح سیاستها را فراهم میکند. تجربه بدون هماهنگی با عقل و اجتهاد، مستقل نیست و اعتبار نهایی نظریهها از تعامل این سه رکن شکل میگیرد. این رویکرد، تجربه را به حلقه حیاتی وضعیت سنجی، ارزیاب و مکمل در علم اجتماعی اسلامی تبدیل میکند، درحالیکه استقلال مطلق آن محدود شده و نقش آن در خدمت اهداف معرفتی و ارزشی مدل حکمی-اجتهادی است.
فهرست منابع
1. ایمان، محمدتقی و کلاته ساداتی، احمد (۱۳۹۲). روششناسی علوم انسانی نزد اندیشمندان مسلمان. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
2. بستان (نجفی)، حسین (۱۳۹۲). نظریهسازی دینی در علوم اجتماعی با تطبیق بر جامعهشناسی خانواده. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
3. ـــــــــــــــ (۱۳۹۵). روش نظریهسازی دینی در علوم اجتماعی. روششناسی علوم انسانی. ۲۲(۸۶).
4. ـــــــــــــــ (۱۳۹۹). گامی بهسوی علم دینی. چ۳. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
5. بلیکی، نورمن (۱۳۹۱). پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی (محمدرضا حسنی، محمدتقی ایمان و مسعود ماجدی، مترجم). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
6. پارسانیا، حمید (۱۳۸۲). روششناسی فلسفه سیاسی و علم سیاست. فصلنامه علوم سیاسی (مطالعات سیاسی اسلامی). ۶(۲۲).
7. ـــــــــــــــ (۱۳۸۸). روششناسی علوم با رویکرد اسلامی. پژوهش و مطالعات علوم اسلامی. ۱(۲)، ۳۹-۵۳.
8. چالمرز، ای.اچ. (۱۳۹۹). چیستی دانش تجربی (ارزیابی سرشت و جایگاه دانش تجربی و روشهای آن) (حسین فلسفی، مترجم). قم: بوستان کتاب.
9. حسنی، حمیدرضا و علیپور، مهدی (۱۳۹۴). پارادایم اجتهادی دانش دینی «پاد». چ ۳. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
10. خسروپناه، عبدالحسین (۱۳۹۰). الگوی حکمی-اجتهادی علوم انسانی. جاویدان خرد. دوره جدید (۱۹)، ۴۱-۵۲.
11. ـــــــــــــــ (۱۳۹۲). اسلام و مدرنیته. کلام اسلامی. ۲۲(۸۶)، ۱۲۵-۱۴۰.
12. ـــــــــــــــ (۱۳۹۳). در جستوجوی علوم انسانی اسلامی. قم: دفتر نشر معارف.
13. ـــــــــــــــ (۱۳۹۴ الف). جریانشناسی فکری ایران معاصر. قم: دفتر نشر معارف.
14. ـــــــــــــــ (۱۳۹۴ ب). فلسفه علوم انسانی (بنیادهای نظری). قم: نشر معارف.
15. ـــــــــــــــ (۱۳۹۴ ج). روششناسی علوم اجتماعی. چ ۲. تهران: دفتر مطالعات دانشآموختگان حکمت و فلسفه، انتشارات مدرسه پژوهشی حکمت فلسفه ایران.
16. ـــــــــــــــ (۱۳۹۷). درآمدی بر الگوی حکمی اجتهادی علوم اجتماعی اسلامی. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی. ۱۳، ۱۹-۳۲.
17. ـــــــــــــــ (۱۳۹۸). بیست گفتار درباره فلسفه و فقه علوم اجتماعی. قم: بوستان کتاب.
18. ـــــــــــــــ (۱۳۹۹). فلسفه فلسفه اسلامی. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
19. ـــــــــــــــ (۱۴۰۰). نظریهپردازی در علوم انسانی حکمی. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
20. ـــــــــــــــ و مهدی عاشوری و دیگران (۱۳۹۲). تولید و تکوین علوم انسانی اسلامی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
21. شجاعی شکوری، محمد و حبیبی، رضا (۱۳۹۱). فلسفه علوم تجربی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
22. شریفی، احمدحسین (۱۳۹۵). روششناسی علوم انسانی اسلامی. تهران: انتشارات آفتاب توسعه.
23. شریفی، احمدحسین (۱۳۹۷). نظریهپردازی اسلامی در علوم انسانی. تهران: انتشارات آفتاب توسعه.
24. ضیائی بیگدلی، محمدرضا (۱۳۸۴). متدولوژی حقوق بینالملل. پژوهش حقوق و سیاست. ۱۵ و ۱۰.
25. عبدلی مسینان، مرضیه (۱۳۹۹). مدلهای روششناختی تولید علوم انسانی در پرتو حکمت و اجتهاد. قم: دفتر نشر معارف.
26. گولد، جولیوس و کولب، ویلیام (۱۳۸۴). فرهنگ علوم اجتماعی (به کوشش محمدجواد زاهدی). تهران: مازیار.
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
