Volume 11, Issue 2 (9-2025)
فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025, 11(2): 124-124 |
Back to browse issues page
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Movahed Abtahi M T, Esfandiari S. A Re-evaluation of the God-Oriented Approach to Multidimensional Spiritual Therapy within the Framework of the "Refinement and Completion" of Existing Sciences. فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 2025; 11 (2) :124-124
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-709-en.html
URL: http://frh.sccsr.ac.ir/article-1-709-en.html
Abstract: (3 Views)
The "God-oriented approach to multidimensional spiritual therapy" is one of the well-known theories in Islamic psychotherapy, primarily developed and pursued by Dr. Masoud Janbozorgi at the Research Institute of Hawzah and University. This paper demonstrates that this approach can be considered an instance of the strong version of the "refinement and completion of existing human sciences" framework aimed at achieving "Islamic human sciences."
In its initial step, this framework attempts to formulate a hard core for a scientific research program by deducing fundamental principles from religious texts and the legacy of Muslim scholars. In the next step—to remain within the boundaries of scientific and global psychotherapy—it selects the existing psychotherapeutic theory most compatible with this hard core, guided by the negative and positive heuristics derived from the research program. The framework then seeks to reconstruct the selected theory from top to bottom within its religious intellectual paradigm. Finally, it strives to complete the reconstructed theory by utilizing religious texts and cultural heritage on one hand, and applying the theory in practice on the other. Through this process, without departing from the mainstream scientific framework and international academic discourses, it demonstrates the contribution of Islamic thought to scientific practice and clinical application in the field of psychotherapy.
In its initial step, this framework attempts to formulate a hard core for a scientific research program by deducing fundamental principles from religious texts and the legacy of Muslim scholars. In the next step—to remain within the boundaries of scientific and global psychotherapy—it selects the existing psychotherapeutic theory most compatible with this hard core, guided by the negative and positive heuristics derived from the research program. The framework then seeks to reconstruct the selected theory from top to bottom within its religious intellectual paradigm. Finally, it strives to complete the reconstructed theory by utilizing religious texts and cultural heritage on one hand, and applying the theory in practice on the other. Through this process, without departing from the mainstream scientific framework and international academic discourses, it demonstrates the contribution of Islamic thought to scientific practice and clinical application in the field of psychotherapy.
Keywords: Islamic Human Sciences, Refinement and Completion of Human Sciences Approach, Inferential Approach, God-Oriented Multidimensional Spiritual Therapy.
References
1. * قرآن کریم.
2. امیرخانی، مهناز؛ شیرازی، فائزه و قمی، محسن (1391). نقد و بررسی رویکرد تهذیب و تکمیل علوم موجود، دانشگاه اسلامی، 16(۱) (50).
3. آذربایجانی، مسعود (1400). مراقبت معنوی بیماران. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
4. آذربایجانی، مسعود (1403). سلامت معنوی. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
5. باربور، ایان (1392). دین و علم، ترجمه پیروز فطورنچی. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
6. باقری، خسرو (1382). هویت علم دینی؛ نگاهی معرفتشناختی به نسبت دین با علوم انسانی. چ ۲. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
7. بستان، حسین (1384). گامی بهسوی علم دینی؛ ساختار علم تجربی و امکان علم دینی، ج ۱. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
8. پایا، علی (1386). ملاحظاتی نقادانه درباره دو مفهوم علم دینی و علم بومی. حکمت و فلسفه، 3(10-11).
9. پناهی، علیاحمد (1402). روانشناسی تبلیغ دینی با رویکرد اسلامی. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
10. پناهی، علیاحمد (1402). سبک فرزندپروری با رویکرد اسلامی. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
11. جانبزرگی، مسعود (1377). بررسی اثربخشی رواندرمانگری با و بدون جهتگیری مذهبی اسلامی بر اضطراب و تنیدگی. نشریه روانشناسی، ۲(۸).
12. جانبزرگی، مسعود (1403). درمانهای شناختی-رفتاری نوین موج دوم و سوم، نقد و مطابقتهای فرهنگی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
13. جانبزرگی، مسعود (1394). اصول رواندرمانگری چندبُعدی معنوی. پژوهشنامه روانشناسی اسلامی، (1)، ص 9-45.
14. جانبزرگی، مسعود (۱۴۰۰). جزوه منتشرنشده کرسی نظریهپردازی، ارائهشده در تاریخ 28/10/1400.
15. جانبزرگی، مسعود؛ و انصاری، حسن (1404). آسیبشناسی روانی با ملاحظات فرهنگی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
16. جانبزرگی، مسعود؛ و غروی، سیدمحمد (1395)، نظریههای نوین رواندرمانگری و مشاوره. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
17. جانبزرگی، مسعود؛ و نوری، ناهید (1393). شیوههای درمانگری اضطراب و تنیدگی. چ ۳. تهران: انتشارات سمت.
18. جانبزرگی، مسعود؛ و نوری، ناهید (1394). نظریههای بنیادین رواندرمانگری و مشاوره (اصول، فنون و مطابقتهای فرهنگی). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
19. جانبزرگی، مسعود (1378). بررسی اثربخشی رواندرمانگری کوتاهمدت (آموزش مهارگری) با و بدون جهتگیری مذهبی (اسلامی) بر مهار اضطراب و تنیدگی. رسالهٔ دکترا، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
20. جانبزرگی، مسعود (1395 الف). درمان چندبُعدی معنوی: امکان تبیین پدیدههای روانی (سلامتی و اختلال) با سازههای معنوی شخصیت براساس منابع دینی. روانشناسی بالینی و شخصیت (دانشور رفتار)، ۱۴(۲)، پیاپی 27، 189-173.
21. جانبزرگی، مسعود (1395 ب). رواندرمانگری چندبعدی معنوی: فعالسازی عمل معنوی و اثربخشی آن بر مشکلات روانشناختی مراجعان مضطرب. پژوهشنامه روانشناسی اسلامی. 3(2)، 8-29.
22. جانبزرگی، مسعود (1398). درمان چندبُعدی معنوی؛ یک رویکرد خداسو برای مشاوره و رواندرمانگری. قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
23. جانبزرگی، مسعود؛ و غروی، سیدمحمد (1395). اصول رواندرمانگری و مشاوره با رویکرد اسلامی. انتشارات سمت و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
24. جانبزرگی، مسعود؛ و داستانی، محبوبه (1393). مروری بر وضعیت تجربی رواندرمانگریها در ایران. مطالعات اسلام و روانشناسی، 8(15)، 145-190.
25. جوادی آملی، عبدالله (1383). صورت و سیرت انسان در قرآن کریم. قم: مرکز نشر اسراء.
26. حسنی، سیدحمیدرضا و مهدی علیپور (1390). علم دینی، دیدگاهها و ملاحظات. چ ۵، ویراست دوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
27. حسینی سمنانی، صدیقه (1403). بررسی اثربخشی درمان چندبُعدی معنوی بر اختلال شخصیت خودشیفته. رساله دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی.
28. خسروپناه، عبدالحسین و همکاران (1393). در جستوجوی علوم انسانی اسلامی. قم: نشر معارف.
29. خوشنویس، یاسر (1388). دینیگرایی در علم یک وظیفه معرفتی. روششناسی علوم انسانی، (59).
30. داستانی، محبوبه؛ جانبزرگی، مسعود؛ و روشن، رسول (1396). اثر درمان چندبُعدی بر افسردگی. رساله دکتری روانشناسی بالینی. دانشگاه شاهد.
31. دورکیم، امیل (1387). قواعد روش جامعهشناسی. ترجمه علیمحمد کاردان، چ 8، تهران: دانشگاه تهران.
32. سوزنچی، حسین (1388). معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
33. طباطبایی، سیدمحمدحسین (1381). انسان از آغاز تا انجام. ترجمه: محمدصادق لاریجانی. قم: مؤسسه بوستان کتاب.
34. طباطبایی، سید محمد حسین(1374)، المیزان، ترجمه جمعی از مترجمان، ایران، قم، دفتر انتشارات اسلامی نوبت چاپ 5.
35. عطاس، سیدمحمدنقیب (1374). درآمدی بر جهانشناسی اسلامی. ترجمه زیرنظر مهدی محقق. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران.
36. غنوی، فاطمه (1403). مفهومپردازی درمان اضطراب مرگ در منابع اسلامی و تدوین الگوی مداخلهای منطبق با درمان چندبُعدی معنوی و تأثیر آن بر زنان مبتلا به اضطراب مرگ: مطالعه موردی. رساله دکتری روانشناسی. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
37. فرجی، فرحناز؛ نوحی، شهناز؛ پیاده کوهسار، ابوالقاسم؛ و جانبزرگی، مسعود (1400). اثربخشی درمان چندبعدی معنوی خداسو (فعالسازی شناختی و ادراک از مبدأ) بر مؤلفههای روانی-معنوی کارکنان هلالاحمر دارای نشانههای اختلال تنیدگی پساز سانحه. پایان نامه دوره دکتری، دانشگاه آزاد شاهرود.
38. کافی، مجید (1395). فلسفه علم و علم دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
39. کاویانی، محمد (1398). روانشناسی در قرآن، بنیانها و کاربردها. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
40. کاویانی، محمد (1404). روشهای متنپژوهی در روانشناسی اسلامی (قرآن بنیان). قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
41. کاویانی، محمد (1402). مروری بر واژههای روانشناختی قرآن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
42. گلشنی، مهدی (1385). تحلیلی از دیدگاههای فلسفی فیزیکدانان معاصر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
43. مصباح یزدی، محمدتقی (1391). جلسه سوم نشست علم دینی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). https://mesbahyazdi.ir/node/3711
44. ملکیان، مصطفی (1389). پیشفرضهای بازسازی اسلامی علوم انسانی، در مجموعه مقالات علم دینی، دیدگاهها و ملاحظات، ص 303-323.
45. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی (1399). طبقهبندی جامع نظریههای علم دینی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، (83).
46. موحد ابطحی، سیدمحمدتقی (1402). درآمدی بر ایده علوم انسانی اسلامی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
47. میرباقری، سیدمحمدمهدی (1391). «جریانشناسی تولید علوم انسانی اسلامی». مجموعه مقالات تحول در علوم انسانی. قم: کتاب فردا.
48. نصر، سیدحسین (1385). معرفت و معنویت. ترجمه انشاءالله رحمتی. تهران: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
49. نصر، سیدحسین (1379). نیاز به علم مقدس. ترجمه حسن میانداری. قم: طه.
50. Al-Faruqi, Ismail (1987). Islam, Source and Purpose of Knowledge, Herndon: IIIT.
51. Janbozorgi, M. (1999). Effectiveness of psychological therapy with and without the Islamic religious orientation. Journal of Psychology, 2 (8), 368-43.
52. Janbozorgi, M. (2007(. Religious orientation and mental health, Research in Medicine, 31 (4), 345-350
53. Janbozorgi, M. (2022). God-Oriented Spiritual Psychotherapy: A multidimensional approach (Protocol Validation). Clinical Psychology Studies, 13(49), 37-54. doi: 10.22054/jcps.2023.71975.2886
54. Hamid Rafiei-Honar, Masood Azarbayejani, Masood Janbozorgi(2026) Clinical Applications of Islamic Psychology from an Iranian Perspective: An Operational Introduction to the Release Disclosure Protocol in Islamic Spiritual Family Therapy, Journal of Psychology and Religious Spirituality. 2026. Spring 1(1), 95-117; DOI:10.30471/MSSH.2025.10907.2635.
55. Lazarus, A. A. (2008). Multimodal therapy, In: R. J. Corsini
56. D. Wedding (Eds.). Current Psychotherapies, 8 th Ed., Belmont, CA: Brooks/Cole-Thompson Learning, pp. 368-401. Pargament, K. I. (2007). Spiritually integrated psychotherapy: Understanding and addressing the sacred. The Guilford Press.
57. Richards, P. S.; Bergin, A. E. (1997). A Spiritual strategy for Counseling and Psychotherapy, Washington, DC: American Psychological Association.
58. Richards, P. S.; Bergin, A. E. (2004). A Theistic Spiritual Strategy for Psychotherapy, In: P. S. Richards, & A. E. Bergin (Eds.), Casebook for a Spiritual Strategy in Counseling and Psychotherapy, Washington DC: American Psychological Association, pp. 1-32.
59. Robert, T. E; Kelly, V. A. (2015). Critical Incidents in Integrating Spirituality into Counseling, American Counseling Association.
60. Koenig, H. G., Pearce, M. J., Nelson, B., Shaw, S. F., Robins, C. J., Daher, N. S., … King, M. B. (2015). Religious vs. conventional cognitive behavioral therapy for major depression in persons with chronic medical illness: a pilot randomized trial. J Nerv Ment Dis, 203(4), 243-251.
61. Miller, I. J. (2003). Incorporating spirituality in counseling and psychotherapy: theory and technique. NewYork:Wiley.
62. Corsini, R. J., & Wedding, D. (Eds.). (2005). Current psychotherapies (7th ed., instr. ed.). Thomson Brooks/Cole Publishing Co.
| Rights and permissions | |
 |
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. |
